کد خبر: 14388
ف
نوشتاری درباره مذهب اصالت تحصل منطقی
سید مهدی دزفولی در این یادداشت به تبیین برخی از دیدگاه های مذهب اصالت تحصل منطقی (شلیک، کارناپ، ایر) می پردازد.
شبکه علمی ثریا به نقل از مهر: بررسی فلسفه تحلیلی و خواستگاه آن و نوع تفکر و اندیشه ورزی در آن از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است. اینکه فلسفه تحلیلی دقیقا چه نوع فلسفه ورزی است و چه تفاوت هایی با فلسفه قاره ای دارد و چرا در فلسفه تحلیلی مسائل به نوع دیگری مورد توجه و بررسی قرار می گیرد، همه و همه باعث تفاوت و اهمیت این نوع فلسفیدن می شود.

غالباً چنین اندیشیده اند که طریقه اصالت منطقی از اظهار نظر ویتگنشتاین در رساله منطقی – فلسفی دایر بر اینکه فلسفه یک نظریه نیست، بلکه یک فعالیت است ناشی شده است. پوزیتیویسم منطقی جنبشی فلسفی است که توسط گروهی از متفکرانی که در دهه ۱۹۲۰ در وین می زیستند آغاز شده است ( این گروه بعدها به نام «حلقه وین» معروف شد). در میان اعضا آن موریتس شلیک، استاد دانشگاه وین، و هانس هان، و فردریک ویزمن و هربرت فیگل و اتو نوراث و رودلف کارناپ بودند. این اشخاص به طور غیر رسمی برای بحث و اظهار نظر در مجالسی گردهم می آمدند و مخصوصا به دقت آثار ویتگنشتاین را مطالعه می کردند و در تشریح و تفسیر و تعبیر این نظر وی که فلسفه یک نظریه نیست بلکه یک فعالیت است اهتمام می ورزیدند. به عقیده ایشان فلسفه قضایایی درست یا نادرست عرضه نمی کند، بلکه فلسفه صرفاً معنای جملات و اظهارات را روشن می کند و نشان می دهد که بعضی علمی و برخی ریاضی و پاره ای( که شامل غالب اظهارات موسوم به فلسفی است) بی معنی است. افکار و نظریات آنان به طور خلاصه این بود که هر جمله با معنی یا یک قضیه منطق صوری است ( به معنای وسیع آن در «اصول ریاضیات»، که شامل قضایای ریاضی نیز می شود) یا یک بیان علمی ( شرح عبارت «بیان علمی» با بسط معنی این است که علاوه بر بیان قوانین فیزیکی شامل جملات مفرد از قبیل « این سفید است» نیز می شود.) بقیه انواع دیگر جمله بی معنی است.

اگر آنها معنایی داشته باشند، آن معنی را به عنوان «شعری» یا «مهیج» یا «تصویری» (مجسم کننده) یا «تحریکی» می توان توصیف کرد، لیکن آن معنی شناختنی و مربوط به آگاهی نیست. قضایا و اقوال کلامی ( مربوط به الهیات) مانند اینکه « خداوند در آسمان وجود دارد» تحت همان مقوله ای در می آید که اظهارات فلسفی متعارف مانند « ما هرگز مستقیما نمی توانیم اشیاء فیزیکی را مشاهده کنیم»، « من هیچ گاه نمی دانم که شما روحی دارید» و از این قبیل، قرار دارد. این نکته را باید توجه داشت که به عقیده آنان چنین اقوال و اظهاراتی کذب و خطا نیست، بلکه بی معنی است. پژوهندگان حلقه وین با نکوهش فلسفه ای که با روش متداول و متعارف دنبال می شد منکر هرگونه غرض و فایده برای فلسفه نبودند بلکه قائل بودند به اینکه فلسفه فعالیتی است که منظور از آن توضیح معنای سوالات و نشان دادن این است که چگونه می توان آنها را به وسیله رشته های علمی مناسب و مقتضی پاسخ گفت. این جمله پروفسور هربرت فیگل را که گفته است «فلسفه مرضی است که باید معالجه شود» می توان خلاصه نظر و رای این پژوهندگان درباره فلسفه متعارف دانست.

اینک به طور اجمال به بیان خلاصه ای از آراء این متفکران می پردازیم:

اصل تحقیق؛ به منظور فهم اعتراض شدیدی که پوزیتیوست های منطقی هم به سیستم های فلسفی متعارف و هم به اتمیسم منطقی کرده اند، لازم است دو عقیده اساسی آنها تجزیه و تحلیل شود:

اولا، تمایزی که آنان میان آنچه موسوم به قضایای «تحلیلی» و «تالیفی» است قائل شده اند، و ثانیا ملاک آنها برای تعیین اینکه چه موقع یک قضیه به طور شناختی با معنی است.

این ملاک گاهی «اصل تحقیق» نامیده شده است. اینک ابتدا تمایزی را که بین قضایای تحلیلی و تالیفی قائل شده اند روشن می کنیم.

برای شناخت این تمایز، دو قضیه زیر را ملاحظه کنید:

الف) همه شوهران دارای سرند.

ب) همه شوهران ازدواج کرده اند.

این دو قضیه در صادق بودن مشابه اند، با این وصف در طریق صدق مختلف اند. قضیه (الف) در واقع درباره هر شوهری صادق است. ما هرگز شوهر بی سری نمی بینیم. لیکن، نکته مهم اینجاست که تصور شوهری که سر ندارد ممکن است. زیرا می توان مردی را تصور کرد که بدون سر متولد شده و از راه لوله به او غذا داده اند و ازدواج کرده است. این مرد دقیقا مانند دیگر مردان است، جز آنکه فاقد سر است. اما چون همسر اختیار کرده است، شوهر هم هست. برعکس، قضیه (ب) فقط به عنوان یک امر واقع صادق نیست، بلکه خلاف آن محال نیز هست زیرا نمی توان تصور کرد که کسی هم شوهر باشد و هم ازدواج نکرده باشد. امر صرفا این نیست که همه شوهران ازدواج کرده اند، بلکه در همان معنی کلمه «شوهر» مندرج است که هر کسی که شوهر است بالضروره ازدواج کرده است. بدین گونه می توانیم دریابیم که اگر کسی درباره صدق این دو نوع قضیه در شک و تردید باشد، می تواند آنها را به طریقی کاملا مختلف اثبات کند. برای اثبات اینکه قضیه اول حقیقی است، در واقع باید تمام شوهران را مورد ملاحظه قرار داد. یعنی این امر، مستلزم تحقیق تجربی خواهد بود. اما برای اثبات اینکه قضیه « همه شوهران ازدواج کرده اند» حقیقی و صادق است احتیاج به تحقیق نیست. بلکه فقط بایستی معنی کلماتی را که آن قضیه را می سازند فهمید. همین که این کلمات فهمیده شد می توان دریافت که جزو معنی کلمه شوهر این است که هر شوهری ازدواج کرده است – زیرا «شوهر» به همان معنای «مرد ازدواج کرده» است. به این ترتیب می توان دید که آن قضیه بدون هیچ گونه تحقیق تجربی حقیقی و صادق است.

قضایایی که تصدیق و تائید آنها مستلزم نوعی تحقیق و پژوهش تجربی است «تالیفی» نامیده می شوند و حال آنکه قضایایی که صدق و حقیقت آنها از معنی آنها استنباط و نتیجه می شود به «تحلیلی» موسوم اند. ادعای پوزیتیویسم منطقی این است که هر قضیه معنی دار باید تحلیلی یا تالیفی، و هیچ قضیه ای نمی تواند هر دو باشد.

هر قضیه تحلیلی متعلق به منطق صوری است – قضایای تحلیلی به واسطه ساختمان صوری خود حقیقی اند، در حالی که تمام قضایای تالیفی مانند قضایای علمی اند – یعنی برای آنکه حقیقت آنها اثبات شود نیازمند پژوهش تجربی اند. به عبارت دیگر، قضایای تحلیلی چنین نامیده شده اند، زیرا، از آنجا که محمول آنها در تعریف موضوع مندرج است، فایده آنها بیان امری است درباره موضوع که به واسطه تحلیل موضوع به دست می آید ( مثلا همه شوهرها – یعنی مردان متاهل – ازدواج کرده اند). از این رو حقیقت چنین قضایایی به واسطه مطالعه و بررسی الفاظ آنها ثابت و معلوم می شود. بالعکس، قضایای تالیفی چنین نامیده شده اند. زیرا نتیجه الحاق و پیوند با یکدیگرند یعنی ترکیب و تالیف دو چیز منطقا غیر مرتبط (مثلا این میز قهوه ای است). بنابر این، این قضایا را فقط به وسیله مشاهده و پژوهش تجربی می توان مورد تحقیق قرار داد که آیا این ارتباط در واقع درست است یا نه.

نتایج و مستلزمات؛ اگر ما اصول پوزیتیویسم منطقی را بپذیریم چه نتایجی برای فلسفه متعارف متداول در بردارد؟ اثر و نتیجه عمده قبول چنین رای و نظریه ای این خواهد بود که آراء و اقوال فلسفی تا آنجا که اظهار نظر درباره عالم و واقعیت است قضایای آنکه نه تحلیلی است و نه قابل تحقیق و وارسی تجربی است بی معنی و مردود خواهد بود. بدین وجه، نمونه نثر فلسفی زیر را از کتاب یک اگزیستانسیالیست معاصر، هایدگر، به نام « مابعد الطبیعه چیست؟» ملاحظه کنید. وی می نویسد:

« چرا ما با این نیستی سر و کار داریم؟ علم، نیستی را رد کرده و به عنوان غیر واقعی هیچ انگاشته است. علم نمی خواهد کاری با نیستی داشته باشد. نیستی چیست؟ آیا نیستی وجود دارد فقط برای اینکه نه، یعنی نفی و سلب، وجود دارد؟ یا نفی و سلب وجود دارند تنها به این دلیل نیستی وجود دارد؟ ما معتقدیم: نیستی نفی ساده تمام هستی است نگرانی و اضطراب، نیستی را مکشوف می سازد، اما خود نیستی چیزی را آشکار نمی کند.»

رودلف کارناپ در مطالعه و بررسی گقتار فوق نشان می دهد که قضایای آن قابل تائید نیست، زیرا ممکن نیست مشاهده ای را چنان تنظیم کرد که بدان وسیله بتوان آن قضیه را آزمود. بدین گونه وی آنها را به عنوان بی معنی رد می کند، و معتقد است که این گفتار از سنخ فلسفه متداول   Traditionaاست. فلسفه متداول اظهار نظر درباره عالم است، لیکن چون آن اظهارات به طور کلی از لحاظ تجربی غیر قابل تحقیق اند، پس یا تحلیلی غیر مفیدند یا بی معنی اند.

پس آیا این بدان معنی است که فلسفه به کلی عبث و بیهوده است؟ صاحبان مذهب تحصّلی معتقدند که آنچه فلسفه باید درصدد آن باشد فقط آن است که ما « تحلیل« نامیدیم. لیکن مقصود از «تحلیل» همان تحلیل منظور راسل نیست، یعنی برگرداندن جملات زبان معمولی به قضایایی که دقیقا نمایش صورت منطقی آنها است. بلکه، استدلال ریاضی یا منطقی پاسخ گفته شود، و کدام مساله یا مسائل است که قابل جوابگویی به وسیله نوعی پژوهش تجربی است. بدین وجه کار و وظیفه فیلسوفان جواب گفتن به این مسائل نیست بلکه وظیفه آنان صرفا این است که معنای این گونه مسائل را روشن کنند به طوری که دانسته شود که آنها چه نوع مسائلی است، و چگونه باید به آنها پاسخ گفت.

در واقع می توان گفت فلسفه اظهار رای و نظر درباره عالم نیست، بلکه صرفا کوششی است برای کشف پیچیدگی های زندگی روزانه و حل مشکلات علمی ای که مردم خواستار آنند. زیرا مردم عملا خود نمی توانند به آن مشکلات بدون اینکه ابتدا معلوم شود که چه قسم جوابی مناسب و مربوط به آنهاست پاسخ گویند. پس تا آنجا که فلسفه مسائل را می شکافد و افکار را متمایز و روشن می سازد  و از آلودگی با خرافات منزه می کند، وابسته به علم درمان شناسی است. کسانی که فلسفه را برای چنین مقاصدی مفید و لازم می دانند غالبا به عنوان « پوزیتیوست های درمان شناس« موسوم شده اند.

 


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

اعلام جنگ نیابتی به ایران

عکس: شهیدی که هفته گذشته زیر تابوت شهدا بود

عکس: روحانی در جمع دختر مدرسه‌ای‌ها

«مغز‌های کوچک زنگ‌زده» تحریم شد

عکس یادگاری مهناز افشار با محمدرضا شجریان

درخواست سردار کمالی برای شناسایی سرباز فداکار +عکس

واکنش قاطع سپاه به حمله تروریستی اهواز

سایت پلیس راهور از مردم کلاهبرداری کرده است؟

عکس: حرکت عجیب و خنده دار شهردار تهران

توضیحات اژه ای درباره محاکمه تتلو و اظهارات احمدی نژاد

پورشه تولید خودروی بنزینی را متوقف می کند

ادعای ریاضیدان ۹۰ ساله برای حل مساله‌ای ۱۶۰ ساله

سهم پژوهشگران زن در جهان علم چقدر است؟

خاورمیانه هدف بدافزار جاسوسی رژیم صهیونیستی

بالاترین ساعات تدریس در مقطع ابتدایی مربوط به کدام کشورهاست؟

پیشگیری از اوتیسم و اختلالات فکری با یک پروتئین

حمایت از ثبت بین‌المللی 10 اختراع ایرانی

نتایج آزمون جامع علوم پایه و پیش کارورزی دانشگاه آزاد اعلام شد

تعرفه مکالمات ۲ اپراتور بزرگ کشور تک نرخی شد

عکس روز نشنال جئوگرافیک؛ غروب آفتاب ایتالیایی

حکم عجیب برای یک مزاحم تلفنی!

پاسخ تمسخر آمیز وزیر بهداشت به یک پیرمرد!

عکس: مجری خنداننده شو در کنار همسرش

عکسی زیرخاکی از گذرنامه مولف «مفاتیح‌الجنان»

پژو خودروی مورد علاقه روحانیت را بازطراحی کرد +عکس

آیت الله خزعلی چه نظری درباره مهدی خزعلی داشت؟

خوزستان جان ایران، ترند برتر توییتر شد

پنجمین همایش دانشجویی فلسفه در روز جهانی فلسفه برگزار می‌شود

آموزش خواندن قرآن مهمتر از حفظ است/ مهجوریت قرآن در تعلیم و تربیت

عکس: برزو ارجمند به همراه همسر و پسرش

قیمت بلیت اتوبوس مرز برای اربعین اعلام شد

امنیت ملی بازیچه سلبریتی‌ها +عکس

نخستین زن عراقی نامزد ریاست جمهوری شد +عکس

عکس‌نوشت: #خوزستان_جان_ایران

پاسخ غافلگیرکننده در انتظار تروریست‌ها

فروش کبابی اندام حرام گوسفند!

قیمت نجومی آیفون جدید در بازار +عکس

بهاره رهنما ملکه آلبانی می‌شود

پیام تسلیت مهناز افشار و رفقا حاشیه‌ساز شد

ترامپ دستور تحقیق از گوگل و فیسبوک را صادر کرد

۴۴ هزار دلار برای عکسی که یک خبرنگار منتشر کرد +عکس

تغییر مغز انسان با کتاب‌های الکترونیک

خاطره تلخ وزیر آموزش و پرورش از دوران مدرسه

کنترل محسوس و برخورد چکشی با دانشجویان کارساز نیست

تصاویر متحرک به اینستاگرام هم آمد

اینترنت جهان دوقطبی می‌شود

موزیلا از مرورگر واقعیت مجازی رونمایی کرد

طراحی صفحه کلید برای تلویزیون‌های هوشمند

تصاویر لورفته از هوآوی میت ۲۰ و میت ۲۰ پرو

روبات عروس دریایی؛ نگهبان جدید اقیانوس‌ها

با این نوشابه از پوکی استخوان پیشگیری کنید

ضوابط جذب هیات علمی دانشگاه آزاد اعلام شد

اینترنت شبانه؛ توفیق اجباری یا تشویق به شب‌زنده‌داری؟!

شرکت در رالی پکن_پاریس با پیکان +عکس

آغاز فصل جشن رنگ‌ها در نیمکره شمالی

واژگونی خونین پراید پس از تصادف با L۹۰ +عکس

هواپیمای بدون موتوری که از عقاب باهوش تر است

عکس بالن ناسا از ابرهای قطبی

ایران، سوریه نمی‌شود

رونمایی از دو گوشی میان رده سامسونگ

آخرین مهلت ثبت نام پذیرفته شدگان ارشد دانشگاه آزاد

جزئیات و زمان اجرای پیش فروش اینترنتی 53 هزار دستگاه محصولات ایران

نتایج کنکور ارشد پزشکی اعلام شد

تحصیل همزمان در ۲ رشته در آموزش عالی مجاز شد

عکس: سه شهید حمله تروریستی اهواز در یک قاب

عاشق زن 50 ساله ام هستم ولی او با همه خوش برخورد است جز من!/ مشاور: شاید بیمار است

عکس: امیری که یکی از تروریست‌ها را به هلاکت رساند

عقد زورکی دختر دانشجوی پزشکی دانشگاه تهران برای پسری با سواد پنجم ابتدایی

اجاره ۳ میلیونی قاتل در تهران برای کشتن رتبه برتر کنکور!

مرگ پسر ۱۴ ساله در حین کفتربازی!

عکس: لباس گمراه کننده یکی از تروریست‌ها

ماجرای مهاجرت ناخواسته مجری تلویزیون

حکم قصاص برای 6 مامور پلیس

عکس: چهره بدون آرایش مهناز افشار

شایعات منتشر شده در حادثه تروریستی اهواز +عکس

عضو هتاک شورای شهر نیشابور بازداشت شد

13 فعالیتی که در بارداری نباید انجام دهید

عکس: تیراندازی پوتین با تک تیرانداز جدید کلاشینکف

ارتقاء سیستم امنیتی سایپا!+عکس

از سایه خود هم بترسید!

حفاظت ویژه از مسئولان در زمان عملیات تروریستی +عکس

واکنش به خبر آتش زدن ۷۲ کبوتر در عزاداری محرم

درسی که بهاره رهنما با بالا رفتن سنش گرفت ( + عکس )

ابراز ناراحتی مهناز افشار از روضه خوانی یک روحانی +عکس

جای رگبار گلوله‌ تروریست ها روی دیوار یک خانه

توهین به سران سه قوه توسط مداح در جلسه عزاداری

هواداران احمدی نژاد به دنبال او تا پشت در دستشویی!

واکنش سام درخشانی به انتشار فیلم رقصش

پاسخ تمسخر آمیز وزیر بهداشت به یک پیرمرد!

معروف ترین تحریف های واقعه عاشورا

عکس| بدل علی کریمی در ورزشگاه آزادی

تصویری که موشک فوتبال ایران از مربی سابق پرسپولیس منتشر کرد

کمپین ضد ماساژ در کویت

اشتباه تاریخی فیلم محمد رسول الله

ارتقاء سیستم امنیتی سایپا!+عکس

باطل کردن قبولی کنکور بعد از ۱سال و نیم!

عروس جوان قربانی هوسرانی پدرشوهر شد

عکس: «مالک» سریال «دلدادگان» در کنار همسر واقعی‌اش

لحظه دستگیری یکی از مظنونان حمله تروریستی اهواز

جعل مدرک تحصیلی، کار دست وزیر بهداشت داد

عکس: احمدی‌نژاد اینطوری موتور انتخاباتی‌اش را روشن‌کرد!

عکس: فحاشی به بازیگر زن به خاطر مدل موی جدیدش

4 خطای رایج درباره محرم و حماسه عاشورا چیست؟

رابطه پنهان با مادر زن در موبایل احمد لو رفت!

بعد از واقعه عاشورا چه بر سر اهل بیت امام حسین (ع) آمد؟

سخنگوی جنبش الاحواز:عملیات امروز را «مقاومت ملی اهواز» انجام داد!

عکس: نام بازیگر گریم شده را حدس بزنید

عصبانیت شدید آقای بازیگر از برخی عزاداری‌ها

شجاعت ستودنی عکاس خانم در حین حمله تروریستی +عکس

سرانجام حاشیه‌ها طاقت عروس سفیر را طاق کرد! +عکس