کد خبر: 14388
ف
نوشتاری درباره مذهب اصالت تحصل منطقی
سید مهدی دزفولی در این یادداشت به تبیین برخی از دیدگاه های مذهب اصالت تحصل منطقی (شلیک، کارناپ، ایر) می پردازد.
شبکه علمی ثریا به نقل از مهر: بررسی فلسفه تحلیلی و خواستگاه آن و نوع تفکر و اندیشه ورزی در آن از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است. اینکه فلسفه تحلیلی دقیقا چه نوع فلسفه ورزی است و چه تفاوت هایی با فلسفه قاره ای دارد و چرا در فلسفه تحلیلی مسائل به نوع دیگری مورد توجه و بررسی قرار می گیرد، همه و همه باعث تفاوت و اهمیت این نوع فلسفیدن می شود.

غالباً چنین اندیشیده اند که طریقه اصالت منطقی از اظهار نظر ویتگنشتاین در رساله منطقی – فلسفی دایر بر اینکه فلسفه یک نظریه نیست، بلکه یک فعالیت است ناشی شده است. پوزیتیویسم منطقی جنبشی فلسفی است که توسط گروهی از متفکرانی که در دهه ۱۹۲۰ در وین می زیستند آغاز شده است ( این گروه بعدها به نام «حلقه وین» معروف شد). در میان اعضا آن موریتس شلیک، استاد دانشگاه وین، و هانس هان، و فردریک ویزمن و هربرت فیگل و اتو نوراث و رودلف کارناپ بودند. این اشخاص به طور غیر رسمی برای بحث و اظهار نظر در مجالسی گردهم می آمدند و مخصوصا به دقت آثار ویتگنشتاین را مطالعه می کردند و در تشریح و تفسیر و تعبیر این نظر وی که فلسفه یک نظریه نیست بلکه یک فعالیت است اهتمام می ورزیدند. به عقیده ایشان فلسفه قضایایی درست یا نادرست عرضه نمی کند، بلکه فلسفه صرفاً معنای جملات و اظهارات را روشن می کند و نشان می دهد که بعضی علمی و برخی ریاضی و پاره ای( که شامل غالب اظهارات موسوم به فلسفی است) بی معنی است. افکار و نظریات آنان به طور خلاصه این بود که هر جمله با معنی یا یک قضیه منطق صوری است ( به معنای وسیع آن در «اصول ریاضیات»، که شامل قضایای ریاضی نیز می شود) یا یک بیان علمی ( شرح عبارت «بیان علمی» با بسط معنی این است که علاوه بر بیان قوانین فیزیکی شامل جملات مفرد از قبیل « این سفید است» نیز می شود.) بقیه انواع دیگر جمله بی معنی است.

اگر آنها معنایی داشته باشند، آن معنی را به عنوان «شعری» یا «مهیج» یا «تصویری» (مجسم کننده) یا «تحریکی» می توان توصیف کرد، لیکن آن معنی شناختنی و مربوط به آگاهی نیست. قضایا و اقوال کلامی ( مربوط به الهیات) مانند اینکه « خداوند در آسمان وجود دارد» تحت همان مقوله ای در می آید که اظهارات فلسفی متعارف مانند « ما هرگز مستقیما نمی توانیم اشیاء فیزیکی را مشاهده کنیم»، « من هیچ گاه نمی دانم که شما روحی دارید» و از این قبیل، قرار دارد. این نکته را باید توجه داشت که به عقیده آنان چنین اقوال و اظهاراتی کذب و خطا نیست، بلکه بی معنی است. پژوهندگان حلقه وین با نکوهش فلسفه ای که با روش متداول و متعارف دنبال می شد منکر هرگونه غرض و فایده برای فلسفه نبودند بلکه قائل بودند به اینکه فلسفه فعالیتی است که منظور از آن توضیح معنای سوالات و نشان دادن این است که چگونه می توان آنها را به وسیله رشته های علمی مناسب و مقتضی پاسخ گفت. این جمله پروفسور هربرت فیگل را که گفته است «فلسفه مرضی است که باید معالجه شود» می توان خلاصه نظر و رای این پژوهندگان درباره فلسفه متعارف دانست.

اینک به طور اجمال به بیان خلاصه ای از آراء این متفکران می پردازیم:

اصل تحقیق؛ به منظور فهم اعتراض شدیدی که پوزیتیوست های منطقی هم به سیستم های فلسفی متعارف و هم به اتمیسم منطقی کرده اند، لازم است دو عقیده اساسی آنها تجزیه و تحلیل شود:

اولا، تمایزی که آنان میان آنچه موسوم به قضایای «تحلیلی» و «تالیفی» است قائل شده اند، و ثانیا ملاک آنها برای تعیین اینکه چه موقع یک قضیه به طور شناختی با معنی است.

این ملاک گاهی «اصل تحقیق» نامیده شده است. اینک ابتدا تمایزی را که بین قضایای تحلیلی و تالیفی قائل شده اند روشن می کنیم.

برای شناخت این تمایز، دو قضیه زیر را ملاحظه کنید:

الف) همه شوهران دارای سرند.

ب) همه شوهران ازدواج کرده اند.

این دو قضیه در صادق بودن مشابه اند، با این وصف در طریق صدق مختلف اند. قضیه (الف) در واقع درباره هر شوهری صادق است. ما هرگز شوهر بی سری نمی بینیم. لیکن، نکته مهم اینجاست که تصور شوهری که سر ندارد ممکن است. زیرا می توان مردی را تصور کرد که بدون سر متولد شده و از راه لوله به او غذا داده اند و ازدواج کرده است. این مرد دقیقا مانند دیگر مردان است، جز آنکه فاقد سر است. اما چون همسر اختیار کرده است، شوهر هم هست. برعکس، قضیه (ب) فقط به عنوان یک امر واقع صادق نیست، بلکه خلاف آن محال نیز هست زیرا نمی توان تصور کرد که کسی هم شوهر باشد و هم ازدواج نکرده باشد. امر صرفا این نیست که همه شوهران ازدواج کرده اند، بلکه در همان معنی کلمه «شوهر» مندرج است که هر کسی که شوهر است بالضروره ازدواج کرده است. بدین گونه می توانیم دریابیم که اگر کسی درباره صدق این دو نوع قضیه در شک و تردید باشد، می تواند آنها را به طریقی کاملا مختلف اثبات کند. برای اثبات اینکه قضیه اول حقیقی است، در واقع باید تمام شوهران را مورد ملاحظه قرار داد. یعنی این امر، مستلزم تحقیق تجربی خواهد بود. اما برای اثبات اینکه قضیه « همه شوهران ازدواج کرده اند» حقیقی و صادق است احتیاج به تحقیق نیست. بلکه فقط بایستی معنی کلماتی را که آن قضیه را می سازند فهمید. همین که این کلمات فهمیده شد می توان دریافت که جزو معنی کلمه شوهر این است که هر شوهری ازدواج کرده است – زیرا «شوهر» به همان معنای «مرد ازدواج کرده» است. به این ترتیب می توان دید که آن قضیه بدون هیچ گونه تحقیق تجربی حقیقی و صادق است.

قضایایی که تصدیق و تائید آنها مستلزم نوعی تحقیق و پژوهش تجربی است «تالیفی» نامیده می شوند و حال آنکه قضایایی که صدق و حقیقت آنها از معنی آنها استنباط و نتیجه می شود به «تحلیلی» موسوم اند. ادعای پوزیتیویسم منطقی این است که هر قضیه معنی دار باید تحلیلی یا تالیفی، و هیچ قضیه ای نمی تواند هر دو باشد.

هر قضیه تحلیلی متعلق به منطق صوری است – قضایای تحلیلی به واسطه ساختمان صوری خود حقیقی اند، در حالی که تمام قضایای تالیفی مانند قضایای علمی اند – یعنی برای آنکه حقیقت آنها اثبات شود نیازمند پژوهش تجربی اند. به عبارت دیگر، قضایای تحلیلی چنین نامیده شده اند، زیرا، از آنجا که محمول آنها در تعریف موضوع مندرج است، فایده آنها بیان امری است درباره موضوع که به واسطه تحلیل موضوع به دست می آید ( مثلا همه شوهرها – یعنی مردان متاهل – ازدواج کرده اند). از این رو حقیقت چنین قضایایی به واسطه مطالعه و بررسی الفاظ آنها ثابت و معلوم می شود. بالعکس، قضایای تالیفی چنین نامیده شده اند. زیرا نتیجه الحاق و پیوند با یکدیگرند یعنی ترکیب و تالیف دو چیز منطقا غیر مرتبط (مثلا این میز قهوه ای است). بنابر این، این قضایا را فقط به وسیله مشاهده و پژوهش تجربی می توان مورد تحقیق قرار داد که آیا این ارتباط در واقع درست است یا نه.

نتایج و مستلزمات؛ اگر ما اصول پوزیتیویسم منطقی را بپذیریم چه نتایجی برای فلسفه متعارف متداول در بردارد؟ اثر و نتیجه عمده قبول چنین رای و نظریه ای این خواهد بود که آراء و اقوال فلسفی تا آنجا که اظهار نظر درباره عالم و واقعیت است قضایای آنکه نه تحلیلی است و نه قابل تحقیق و وارسی تجربی است بی معنی و مردود خواهد بود. بدین وجه، نمونه نثر فلسفی زیر را از کتاب یک اگزیستانسیالیست معاصر، هایدگر، به نام « مابعد الطبیعه چیست؟» ملاحظه کنید. وی می نویسد:

« چرا ما با این نیستی سر و کار داریم؟ علم، نیستی را رد کرده و به عنوان غیر واقعی هیچ انگاشته است. علم نمی خواهد کاری با نیستی داشته باشد. نیستی چیست؟ آیا نیستی وجود دارد فقط برای اینکه نه، یعنی نفی و سلب، وجود دارد؟ یا نفی و سلب وجود دارند تنها به این دلیل نیستی وجود دارد؟ ما معتقدیم: نیستی نفی ساده تمام هستی است نگرانی و اضطراب، نیستی را مکشوف می سازد، اما خود نیستی چیزی را آشکار نمی کند.»

رودلف کارناپ در مطالعه و بررسی گقتار فوق نشان می دهد که قضایای آن قابل تائید نیست، زیرا ممکن نیست مشاهده ای را چنان تنظیم کرد که بدان وسیله بتوان آن قضیه را آزمود. بدین گونه وی آنها را به عنوان بی معنی رد می کند، و معتقد است که این گفتار از سنخ فلسفه متداول   Traditionaاست. فلسفه متداول اظهار نظر درباره عالم است، لیکن چون آن اظهارات به طور کلی از لحاظ تجربی غیر قابل تحقیق اند، پس یا تحلیلی غیر مفیدند یا بی معنی اند.

پس آیا این بدان معنی است که فلسفه به کلی عبث و بیهوده است؟ صاحبان مذهب تحصّلی معتقدند که آنچه فلسفه باید درصدد آن باشد فقط آن است که ما « تحلیل« نامیدیم. لیکن مقصود از «تحلیل» همان تحلیل منظور راسل نیست، یعنی برگرداندن جملات زبان معمولی به قضایایی که دقیقا نمایش صورت منطقی آنها است. بلکه، استدلال ریاضی یا منطقی پاسخ گفته شود، و کدام مساله یا مسائل است که قابل جوابگویی به وسیله نوعی پژوهش تجربی است. بدین وجه کار و وظیفه فیلسوفان جواب گفتن به این مسائل نیست بلکه وظیفه آنان صرفا این است که معنای این گونه مسائل را روشن کنند به طوری که دانسته شود که آنها چه نوع مسائلی است، و چگونه باید به آنها پاسخ گفت.

در واقع می توان گفت فلسفه اظهار رای و نظر درباره عالم نیست، بلکه صرفا کوششی است برای کشف پیچیدگی های زندگی روزانه و حل مشکلات علمی ای که مردم خواستار آنند. زیرا مردم عملا خود نمی توانند به آن مشکلات بدون اینکه ابتدا معلوم شود که چه قسم جوابی مناسب و مربوط به آنهاست پاسخ گویند. پس تا آنجا که فلسفه مسائل را می شکافد و افکار را متمایز و روشن می سازد  و از آلودگی با خرافات منزه می کند، وابسته به علم درمان شناسی است. کسانی که فلسفه را برای چنین مقاصدی مفید و لازم می دانند غالبا به عنوان « پوزیتیوست های درمان شناس« موسوم شده اند.

 


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

زیست‌فناوری کشاورزی به کمک محیط زیست و سلامت می‌آید

خوشحالی بی نتیجه دانشمندان از افزایش سرعت رشد یخ های قطب شمال

وویجر 2 بعد از 41 سال به فضای میان‌ستاره‌ای رسید

فضاپیمای ناسا در یک سیارک آب کشف کرد

دفاع سه دقیقه‌ای از پایان‌نامه‌ها و تاثیر بر قراردادهای تجاری

چهره پنهانی که فضانوردان دوست ندارند دیده شود!

گردنبند نجات غریق ساخته شد

بازی وارد مدارس در مقطع ابتدایی می شود

خودرویی که دوچرخه‌سواران را زیر نمی‌گیرد!

ترکیب هیئت مرکزی جذب وزارت علوم تغییر کرد

بازنگری آیین نامه کانونهای فرهنگی، هنری، دینی دانشجویان آغاز شد

پایان مناظره‌های دانشجویی/" تهدید بستن تنگه هرمز" از دید دانشجویان

پس سیبیل بانوی عمارت کو؟

رفیق کی‌روش در یک قدمی فدراسیون فوتبال!

مسئله خانوادگی مانع حضور گوچی در ایران!

پول داری بده بشورم برات!

لحظه خنده‌دار گیر کردن زن ۳۰ ساله در سقف +عکس

دستگیری مزاحم ستاره‌های سینما توسط پلیس فتا

نمایش همجنس گرایی در تئاترهای تهران!

آغاز توزیع کارت آزمون فراگیر ارشد پیام نور از امروز

۱۵ زن برتر فناور اروپایی در سال 2018 را بشناسید+تصاویر

رتبه باورنکردنی پرسپولیس در بین محبوب‌ترین‌ تیم‌های دنیا

چین واردات و فروش آیفون را ممنوع کرد

خوش‌آمد گویی خاله اسحاق جهانگیری به زادگاهش +عکس

دسترسی رایگان به مقالات علمی به مناسبت هفته پژوهش

«هاتگرام» و «طلاگرام» وام نگرفتند/ پرداخت وام به ۳ پیام رسان بومی

جدایی پریناز ایزدیار از تئاتر بینوایان

ظریف و ابتکار در اکران خصوصی آخرین فیلم کمال تبریزی

این دختر در یک عروسی باشکوه با عیسی مسیح ازدواج کرد +عکس

کاپشن عادل فردوسی‌پور به سرقت رفت!

نیسان طلایی در دبی به نمایش درآمد +عکس

گوگل به دلیل مشکل امنیتی، گوگل پلاس را فروردین ۹۸ تعطیل می‌کند

نقش متفاوت دختر رضا عطاران در یک سریال +عکس

زیبا بروفه در مراسم تشییع پیکر همسرش پیام صابری

تبلیغ زردی که چندمیلیون دلار هزینه روی دست گوگل گذاشت

بودجه اجرای رتبه‌بندی معلمان اعلام شد

افزایش ۱۴درصدی بودجه ۹۸ آموزش عالی/ مدیریت دانشگاهها مشکل می شود

پژوهشگران برتر دانشگاه خواجه نصیر معرفی می شوند

تدوین برنامه کلان پژوهش و فناوری علوم انسانی

آزمون کارشناسی ارشد فراگیر نمره منفی ندارد

راه اندازی پنج مرکز پایش سلامت در دانشگاه فنی و حرفه ای

جلسه اتحادیه موسسات آموزش عالی جنوب‌ شرق آسیا برگزار شد

شرایط استفاده از سهمیه مناطق محروم در آزمون دستیاری تغییر کرد

نتایج قرعه‌کشی عتبات دانشگاهیان عصر امروز اعلام می‌شود

امکان ارسال پیام صوتی در دایرکت اینستاگرام مهیا شد

رباتی ایرانی که ناجی افراد در حوادث می‌شود

سیارک «بنو» غنی از مولکول‌های آب است

این گردن بند هوشمند جلوی غرق شدن بچه‌ها را می‌گیرد

دغدغه استاد انصاریان برای بازگشت «اصول کافی» به خانه‌های مردم

دیپلماسی رسانه‌ای، رونق‌بخش گردشگری سلامت

چرا هایدگر هم‌تراز ارسطو و افلاطون است؟

بوئینگ جدید نصف دنیا را بدون سوختگیری دور می‌زند

یک سوم ایران ظرفیت نصب پنل خورشیدی دارد

نقش استرس در ایجاد و تشدید ام اس ثابت شد

بازخوانی مبانی حکمی رمز و نماد از دیدگاه صدرالمتألهین

کتاب «متافیزیک قدرت: درآمدی بر فلسفه سیاسی اسپینوزا»

راه ناهموار اصلاحات نظام آموزشی در ایران

ساخت کلاه ایمنی که هنگام ضربه سخت می شود

چهارمین نشست تخصصی همایش ملی ارتباط علوم انسانی، تولید و صنعت برگزار می گردد

حشرات چطور راه خانه شان را پیدا می‌کنند؟

اگر گوشی‌تان را فراموش کنید؛ ژاکت هوشمند گوگل و لیوایز به شما هشدار می‌دهد

بازگشت آرامش به دانشگاه‌ها، مهمترین اقدام وزارت علوم در یک‌سال اخیر

امکان آموزش موازی دوره تخصصی و فوق‌تخصصی در برخی رشته‌های تحصیلی

با گفت‌و گو می‌توان به رشد اجتماعی رسید

تولید داروی ضد سرطان پوست از جلبک‌های جزیره قشم

پیامک به شبکه خبر: اصلا خاشقجی را من کشتم، راحت شدید؟

لباس تاریخی «نیلوفر پارسا» در کویر +عکس

شوخی آقای رئیس جمهور! +عکس

چالش جدید رسید: خرد کردن لوازم آرایش!

جانشین قطعی بیرانوند در پرسپولیس مشخص شد+عکس

مرد متهم: فکر کردم این ماساژور زن است با او قرار گذاشتم

کلاهبرداری ۳ میلیاردی به بهانه خرید گوشی تلفن همراه

ازدواج دو جلیقه زرد وسط آشوب‌های پاریس+عکس

توده ۵ کیلویی از شکم بیمار سردشتی خارج شد +عکس

دعوای فراستی و ظلی‌پور سرکاری بود!

پیرترین زن ایران دیشب درگذشت +عکس

همسرم گفت حوصله مریض داری ندارد من هم کشتمش!

مورد عجیب بازیکنی که کی‌روش به تیم ملی دعوت کرد

وقتی بدون اجازه از خانم بازیگر عکس گرفتند

پایان خونین زندگی جوانی که مادر، برادر و همسرش را کتک می زد

علت واقعی درگذشت همسر زیبا بروفه اعلام شد

تفریح لاکچری سید احمد خمینی حاشیه ساز شد +عکس

انتشار تصویر تروریستی که خود را در چابهار منفجر کرد

صحنه تصادف در جاده رامسر در سال ۱۳۱۲ +عکس

نوجوان ۱۷ ساله در استادیوم ورزشی خود را حلق آویز کرد

پیرترین زن ایران دیشب درگذشت +عکس

زیبا بروفه در مراسم تشییع پیکر همسرش پیام صابری

مونالیزای واقعی پیدا شد! + عکس

ماجرای یک عکس معروف

ورودی اصلی ستاد فرماندهی ناجا در چابهار +عکس

جنجال یک فوتبالست در سعادت آباد!

چراغ سبز فیفا به میزبانی ایران در جام جهانی ۲۰۲۲

پسر ۱۹ ساله با ضربات چکش پدرش را کشت و جنازه او را آتش زد

تذکر به خندوانه به خاطر دعوت این خواننده!

جدایی دو بازیکن سرشناس از استقلال قطعی شد

چرا به چابهار حمله تروریستی شد؟ +عکس

عکس دیده نشده از پایان بازی جنجالی پرسپولیس و سپاهان

لغو پیامک های تبلیغاتی ایرانسل و همراه اول

عملیات ساخت بزرگترین مجتمع تجاری، فرهنگی و ورزشی غرب تهران از سر گرفته شد

نگاهی به آخرین قیمت خودرو در بازار تهران + جدول

شرایط فروش فوری محصولات ایران خودرو +عکس

این دختر در یک عروسی باشکوه با عیسی مسیح ازدواج کرد +عکس

ازدواج دو جلیقه زرد وسط آشوب‌های پاریس+عکس

پس سیبیل بانوی عمارت کو؟

ماشین عروس عجیب و غریب در کرمان +عکس

تیپ خاص سحر قریشی در یک منطقه گرمسیر +عکس

دانشگاه آزاد: ازدواج کنید، از شهریه معاف شوید

رقم عجیب پرداخت حقوق در سایپا و ایران خودرو

تیزهوشی طلافروش مشهدی، دزدان مسلح را فراری داد

مردی که تمام بدنش خالکوبی شده +عکس