کد خبر: 14398
ف
علوم انسانی باعث هم‌زبانی و همفکری بین مذاهب مختلف اسلامی می‌شود
امتیاز علوم انسانی این است که باعث هم‌زبانی و همفکری بیشتر بین مذاهب مختلف اسلامی می‌شود؛ زیرا در مراحل روبنایی که همان تولید شاخه‌های مختلف علوم انسانی است، شیوه و مسیر غالباً عقلایی است.

به گزارش شبکه علمی ثریا،‌ حجت‌الاسلام‌ محمد شقیر استاد فلسفه اسلامی در دانشگاه ملی لبنان در یادداشتی به آسیب شناسی روش های دستیابی به علوم انسانی اسلامی پرداخته است.

حجت‌الاسلام‌ والمسلمین محمد شقیر استاد فلسفه اسلامی در دانشگاه ملی لبنان در بیروت و همچنین رئیس دانشکدۀ مطالعات اسلامی دانشگاه اسلامی در لبنان می‌باشند. ایشان پس از شروع تحصیلات حوزوی در لبنان حدود ۸ سال در ایران به تحصیل و تدریس سطوح عالی علوم دینی اشتغال داشتند و از اساتید بزرگواری همچون آیت‌الله جوادی املی نیز بهره برده‌اند.

از جمله تألیفات ایشان می‌توان به نظریه المعرفه عند صدر المتالهین الشیرازی، الاصلاح الدینی هل کان هدفا للحسین علیه السلام، دراسات فی الفکر الدینی، فلسفه الدوله فی الفکر السیاسی الشیعی اشاره کرد. ایشان در یادداشت پیش رو به برخی از آسیب‌هایی که امروزه در راه دستیابی به علوم انسانی اسلامی با آن مواجه هستیم پرداخته‌اند.

در جمهوری اسلامی ایران تلاش‌های بسیاری برای تحول در علوم انسانی و اسلامی‌سازی آن صورت گرفته که بدون تردید آثار و نتایج بسیاری داشته و چشم‌اندازها و نقشه‌های عملیاتی برای نتیجه‌بخشی این تلاش‌ها ترسیم‌شده است؛ اما برای رسیدن به نتایج کامل‌تر، لازم است به امور دیگری نیز توجه شود؛ ازجمله تعامل بهینه جوامع اسلامی با یکدیگر در این موضوع است که به ثمربخشی هرچه سریع‌تر این پروژه کمک شایانی می‌کند.

در این مجال مختصر، به مسائلی کلی در مورد این پروژه و ضرورت‌ها و نیازهای آن، اشاره می‌کنم. بنده به دلیل فعالیت‌های علمی و مطالعات شخصی و همکاری‌هایی که با برادران ایرانی داشته‌ام، از تلاش‌های مؤسسه‌های پژوهشی در ایران که مرتبط با علوم انسانی و تحول در آن هستند، اطلاع دارم و آگاهانه عرض می‌کنم که تأثیر این تلاش‌ها در کلیات و مباحث ریشه‌ای، بسیار بیشتر از تأثیر آن در جزئیات و تفصیلات و مسائل علوم بوده است.

برای مثال در پروژه‌ای با موضوع نظریه تربیتی -که در ایران در مباحث فلسفه تعلیم و تربیت، با آن شیوه پیش می‌روند- با مجموعه‌ای از استادان دانشگاهی و فضلای حوزوی همکاری می‌کردیم؛ هرکدام از همکاران، نظرها و نکته‌های خود را بیان می‌کردند و بدین‌ترتیب نظریات متعددی مطرح شد. هنگام بررسی طرح‌ها، متوجه شدیم که در طرح پیشنهادی ایران، مبانی و کلیات بسیار پررنگ است و به فروع و جزئیات توجه ناچیزی شده است که چه‌بسا به دلیل تأثر فضای علمی ایران از فلسفه اسلامی است؛ اما در طرح‌های دولت‌ها و صاحب‌نظران غربی در همین موضوع، به جای توقف در کلیات و مبانی، بر امور عملیاتی و جزئیات تأکید شده بود و واقع و عینیت را مد نظر قرار داده بودند.

اینجا این سؤال مطرح می‌شود که آیا در مقام نظریه‌پردازی برای رسیدن به علوم اسلامی نمی‌توانیم به روش و اسلوبی دست یابیم که آن نظریه یا پروژه، هردو فضیلت را در بر داشته باشد؟ یعنی مؤسسه‌ای باشد که در کنار طرح مباحث معرفتی و کلیات و مبانی، واقع و عینیت را هم با قوت مد نظر داشته و به آنها نیز پرداخته باشد؛ مانند درختی که هم ریشه‌هایی قوی و تنومند دارد و هم ساقه و شاخه‌هایش فراوان و پربار است.

در مورد نظریه ‌های متفکران اسلامی، با توجه به ریشه‌های این نظریات، چنین تصور می‌شود که طبیعتاً شاخه‌هایی پربار نیز دارد؛ اما متأسفانه ثمرات این نظریه‌ها که امروز نزد ما مسلمانان هست، تناسبی با آن ریشه‌های تنومند ندارد. لذا باید به سمت‌وسویی حرکت کنیم که ضمن حفظ قوت در مبانی و ریشه‌ها، در امور عملی نیز ضعف و نقص نداشته باشیم. باید تفکر و نظریه پیوسته بسط یابد و مفردات و قضایای تفصیلی حاصل گردد و نتایج این نظریات، به مردم برسد و در جامعه اجرا شود.

امروزه مشکل اصلی ما نداشتن روش‌های مناسب است. البته بنده در این مجمل، فقط بنای توصیف وضعیت را دارم و درباره علت این کمبودها که اسباب تاریخی و فکری و… دارد، بحث نمی‌کنم. در سنت علمی ما مسلمانان این ظرفیت علمی وجود دارد که منطق‌ها و روش‌های لازم برای تحصیل علوم پایین‌دستی را داشته باشیم و بتوانیم از کلیات و مبانی به قضایای تفصیلی و ثمرات عینی برسیم.

 شکی نیست که دیگران در تفاصیل از ما سبقت گرفته‌اند -با چشم‌پوشی از صحت یا نادرستی یافته‌هایشان -؛ آیا ضرورت دارد که ما نیز در این موضوع داخل شویم که چگونه به تفاصیل دست یافته‌اند؟ بدون شک بررسی دلایل این مسئله بر ما واجب است که چگونه ریشه‌ها و کلیات نزد ما بسیار قوی است، اما شاخه‌ها و میوه‌ها متناسب با آن ریشه‌ها نیست. مثلاً آیا جامعه می‌تواند از طرح‌های تربیتی که متفکران ما عرضه می‌کنند استفاده کند، یا فقط فلاسفه و نخبگان و دانشگاهیان از این نظریه‌ها بهره می‌برند؟ طرح نظریات تربیتی برای این است که در نهایت، مردم از آن استفاده کنند؛ اما در جایگاه علمی، این ثمره‌ها را نمی‌یابیم.

به نظر بنده باید در هندسه و چارچوب تلاش‌هایی که در این موضوع می‌شود، بازنگری کنیم؛ به این معنا که چه مقدار باید نظریه‌پردازی کنیم؟ چگونه نظریه‌پردازی کنیم؟ چه مقدار زمان باید صرف شود و چه تلاش‌هایی باید صورت گیرد تا یک نظریه ایجاد شود؟ بنای علمی چه مختصاتی باید داشته باشد؟ همه این عناصر باید بررسی و کارشناسی شود تا نتیجه عمل ما متوازن و متکامل، و مؤدی مقاصدمان باشد.

در اینجا بنده می‌توانم درباره برخی از تلاش‌های برادران ایرانی و غیر آنها در این چارچوب، ملاحظه روشی (در برابر ملاحظه محتوایی) انجام دهم؛ اما این ملاحظه روشی، احتیاج به تلاش‌های بسیار و تأمل دارد و چه‌بسا راه‌حل، در مهندسی این طرح برای رسیدن به غایت و مقصد باشد.

روشی که امروزه در اسلامی‌سازی علوم وجود دارد، روش تأسیسی نیست. ما در نهایت امر می‌خواهیم که نظریات مان را به شیوه اصیل بنا کنیم. لذا بر ماست که ابتدا مبانی را منقح کنیم؛ سپس به سوی طبقه‌های بعدی ساختمان علم برویم که طبیعتاً باید با مبانی و ارزش‌های ما انسجام و تناسب داشته باشند و از این مبانی استمداد می‌گیرند. در این صورت اگر حتی از مواد و عناصری استفاده کنیم که در شرق و غرب تولید شده باشند، ولی با این ریشه‌ها و مبانی انسجام دارند، گمراه نمی‌شویم و برای اینکه این بناها و طبقه‌های بعدی را بسازیم، باید بدون هیچ‌گونه مشکلی از این عناصر در سیستم خودمان استفاده کنیم.

فرض کنیم ما در ساحت‌های تکنولوژی و علوم طبیعی و انرژی و… از غرب جلوتر باشیم و ایران نهایت تلاش خود را کرده باشد؛ بااین‌حال ببینیم که در غرب ایده‌ای مناسب در این چارچوب وجود دارد؛ بحث بنده این است که آیا نمی‌توانیم از آن استفاده کنیم؟

به نظر بنده برای رسیدن به تفصیلات و مفردات به طریقه اسلامی، سه‌راه بیشتر وجود ندارد:

یک‌راه، این است که مبانی را محکم، و ریشه‌ها را استخراج کنیم؛ اما آنچه بر این ریشه‌ها و مبانی بنا می‌شود و در عمل و واقع عینی مورد توجه قرار می‌گیرد، ضعیف باشد که طبیعتاً این انتخاب صحیح نیست؛

دوم اینکه برخی از مبانی و ریشه‌ها را استخراج کنیم، سپس به سمت غرب برویم و از دستاوردهای آنها بدون توجه به هماهنگی یا ناهماهنگی‌شان با مبانی، استفاده کنیم که طبیعتاً تقلید کورکورانه است و راه صحیحی نیست؛

سوم اینکه مبانی و ریشه‌ها را محکم کنیم؛ سپس طبقات بعدی را قوی و متین بسازیم؛ به‌گونه‌ای که بتوانیم با غرب رقابت کنیم و بلکه از آنها سبقت بگیریم. حتی در نگاه استقلالی و بدون توجه به رقابت با غرب، بتوانیم افکار عملیاتی و نیازهای عملیاتی را تولید کنیم تا نیازی به غرب نداشته باشیم.

نظریه سوم، نظریه اکتفای ذاتی است که امام خمینی بر آن تأکید می‌کردند و در ایران هم تلاش می‌شود این راه پیموده شود.

برای عمل کردن به راه سوم، باید هندسه و چارچوب صحیح این طرح را مشخص ساخت و بیش از اندازه بر مبانی و ریشه‌ها تمرکز نکرد.

راه سوم منافاتی ندارد با اینکه بتوانیم از دستاوردهای دیگران نیز استفاده کنیم. البته باید معیارها و ضوابطی داشته باشیم که از ریشه‌ها و مبانی به دست آمده باشند تا بتوانیم آنچه را متناسب با مبانی و ریشه‌هاست، به کار گیریم و آنچه را با آنها تناسب ندارد، ترک کنیم.

لذا مسئله مهم‌تر، این است که تلاش‌های خود را در این چارچوب متمرکز کنیم تا در این چارچوب روشی، بتوانیم افکار و آرای خود را بنا کنیم. ما کماکان در ابتدای مسیر هستیم و هنوز گام‌های جدی و اساسی برای رسیدن به این مهم برنداشته‌ایم؛ اما هنگامی که به چارچوب توجه داشته باشیم، چه‌بسا سریع‌تر به نتیجه برسیم.

متأسفانه خلأهای بسیار مهمی در بین متفکران و متولیان این امر وجود دارد که مانع بزرگی برای رسیدن به این هدف است؛ این مسئله در لبنان بسیار بیشتر به چشم می‌خورد؛ اما امتیاز علوم انسانی این است که باعث هم‌زبانی و همفکری بیشتر بین مذاهب مختلف اسلامی می‌شود؛ زیرا در مراحل روبنایی که همان تولید شاخه‌های مختلف علوم انسانی است، شیوه و مسیر غالباً عقلایی است. اگرچه مناهج و اسلوب‌های ما برگرفته از نقل است؛ با استفاده از روش‌هایی که مورد اتفاق نظر مذاهب مختلف است، می‌توان گامی در مسیر اتحاد و تقریب جوامع اسلامی برداشت.

 


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

چند درصد کاربران همچنان در تلگرام هستند؟

کلاهبرداری‌ های رمال اینترنتی

رستگاری آلمان در ثانیه‌های پایانی / تصاویر

عکس روز نشنال جئوگرافیک ؛ پرش و جهش

جام جهانی؛ ترس، لذت و امید/تصاویر

بهار ۹۷، آلوده‌ترین بهار تهران در سال‌های اخیر

تعیین تکلیف دانشگاه ها در طرح تحول تا سال آینده

هوش مصنوعی به مراکز خرید راه می‌ یابد

مرگ حتمی در صورت خوردن هسته زردآلو

آغاز توزیع کارت کنکور از امروز

فضای مجازی عامل شدت گرفتن شایعات دستکاری‌شده

برنامه گوگل برای اندازه‌گیری اشیاء آمد

برای فلسطین نباید ساکت نشست

عرضه مواد خوراکی با نشان ایرانی در بوفه مدرسه‌ها/ الزام مدیران به خرید وسایل ایرانی برای مدارس

«غفلت از آموزش‌ گروهی» نظام تعلیم و تربیت را زمین‌گیر کرده است/ خط‌کشی بین تشکل‌های دانش‌آموزی باید برداشته شود

فیلیپ راث به روایت نویسندگان و دوستان

مهلت اعتراض مؤسسان مدارس غیردولتی به مبلغ شهریه تا 15 تیرماه تمدید شد

سم سفیدی که روزانه مصرف می‌کنیم

کنفرانس بین‌المللی فلسفه، روش علمی، باورها و بی‌عدالتی

امن ترین وسیله نقلیه برای سفر+عکس

شاهکارهای معماری در ایران+تصاویر

خداحافظ سوناتا خداحافظ سراتو! +عکس

توصیه‌ برترین‌های کنکور ۹۶ به داوطلبان آزمون سراسری ۹۷

تمامی مدل های بنز در یک نگاه +عکس

عجیب‌ترین الماس‌های کشف شده در جهان + تصاویر

کبد چرب را با خوردن این میوه‌ها درمان کنید!

پولدارها بیشتر کتاب می‌خوانند

نقاشی‌های قاجاری در موزه ملی گرجستان + تصاویر

زندگی زیبای عشایر شاهسون + تصاویر

غیرعادی‌ترین ساحل دنیا: ساحل سیاه هاوایی! + تصاویر

دو نوشیدنی که به سرعت لاغرتان می‌کند

چگونه جلوی رشد حشرات در برنج را بگیریم؟

خوراکی‌های مفید برای مبتلایان به دیابت و چربی خون

پوست این میوه درمانی فوری برای یبوست است

غذاهای مناسب پس از کشیدن دندان عقل

باید‌ها و نبایدهای مصرف آجیل

700 دانش آموز پرافتخار ایرانی در المپیادهای علمی جهان/ 82 هزار دانشجوی ایرانی در آمریکا تحصیل می کنند

جزئیات اجرای طرح آزمایشی «پیشگیری از مصرف دخانیات » در مدارس

مصطفی چمران از جوانی تا شهادت / تصاویر

عینک آفتابی آقای رئیس دردسر ساز شد! +عکس

آموزشگاه رانندگی خانم ها در عربستان +عکس

تیم ملی فوتبال در هواپیما به سمت سارانسک +عکس

حضور ۵۴ درصدی زنان در آموزش و پرورش

یائسگی چیست؟ زمان شروع، علائم، مراحل آن

میانگین نمره ورقه در امتحانات نهایی عدد ۱۲ است

فیلم/خاطره جالب آزمون و رضاییان از بازی اسپانیا

۱۰ جاذبه دیدنی شهر تبریز + تصاویر

جزئیات برنامه‌های سازمان جوانان هلال احمر در کاهش آسیب‌های اجتماعی/ عضویت یک میلیون نوجوان و جوان

قربانی شدن کودکان برای خدایان باستان/ تصاویر

جزئیات پرداخت مطالبات فرهنگیان/ تسویه خرید خدمات و حق‌التدریس معلمان شاغل در تابستان

نظارت بر عملکرد حرفه‌ای معلمان

عشق پایدار مکزیک به ماشین‌های کلاسیک / تصاویر

همه احتمالات امسال بازار اجاره مسکن

کنفرانس بین‌المللی قانون اساسی و فلسفه برگزار می شود

کتاب «فلسفه نهضت حسینی» از منظر اندیشمندان برجسته اهل سنت

هفت موردی که در آنها کاملاً با دیگران فرق دارید

سرانجام افراد در سه عکس تأثیرگذار تاریخی + تصویر

معرفی موزه آبگینه تهران، موزه‌ای به جا مانده از دوران قاجار + تصویر

کتاب «جامعه‌شناسی فوتبال در بافتی جهانی» منتشر می‌شود

برای هضم بهتر غذا چه چیز‌ی بخوریم؟

گرانترین غذاهای جهان + تصاویر

انتشار «وحدت اشیا» و بررسی یک اختلاف نظر میان کانت و هگل

کنفرانس بین‌المللی مطالعات فلسفی قاره برگزار می شود

بیداری دینی آگاهانه؛ هدف کتاب «کنش دینی و نوسازی عقل»

توهم اراده آگاهانه/ اراده صرفا یک تجربه نیست بلکه یک نیرو است

کوچکترین رایانه جهان ساخته شد +عکس

باداب سورت؛ دومین چشمه آب شور جهان در ایران + تصاویر

علت افزایش سرطان در ایران

جزئیات معاینات رایگان دانش‌آموزان مقاطع مختلف / ۳ اختلال شایع در نوآموزان

مهلت ثبت نام بدون آزمون دکتری دانشگاه آزاد تمدید شد

واکنش وزیر ارتباطات به گرانی گوشی موبایل

مدارس خودگردان غیرقانونی‌اند / معرفی مدارس خودگردان شناسایی شده به ناجا

نیازی به اعزام دختران شین آبادی به خارج از کشور نیست

مسیر تحقیقات علمی با وصله‌پینه‌ها جلو می‌رود

جگوار Xj پلاک ملی! + عکس

اعلام شرایط دانشگاه فنی وحرفه ای برای جذب متقاضیان کارشناسی ارشد

خودرویی با 250 میلیون تومان اختلاف قیمت در ایران +عکس

کدام آیفون را بخریم؟

تغییر نام خیابانی از انرژی اتمی به مریم میرزاخانی

وام های پرداختی دانشگاه آزاد به کارکنان و اساتید افزایش یافت

داستان خانه 1000 متری علی اکبر ولایتی

کبد چرب را با خوردن این میوه‌ها درمان کنید!

10 شهر خنک ایران در تابستان +عکس

عینک آفتابی آقای رئیس دردسر ساز شد! +عکس

جگوار Xj پلاک ملی! + عکس

دو نوشیدنی که به سرعت لاغرتان می‌کند

عکس قدیمی از بازیگران سرشناس ایرانی

خودرویی با 250 میلیون تومان اختلاف قیمت در ایران +عکس

همه احتمالات امسال بازار اجاره مسکن

ورود رنو مگان جدید به کشور +عکس

مرگ حتمی در صورت خوردن هسته زردآلو

تبصره اصلاح سهمیه‌ها رای نیاورد

چگونه جلوی رشد حشرات در برنج را بگیریم؟

پوست این میوه درمانی فوری برای یبوست است

عجیب‌ترین الماس‌های کشف شده در جهان + تصاویر

آموزشگاه رانندگی خانم ها در عربستان +عکس

گرانترین غذاهای جهان + تصاویر

سرانجام افراد در سه عکس تأثیرگذار تاریخی + تصویر

واکنش وزیر ارتباطات به گرانی گوشی موبایل

زندگی زیبای عشایر شاهسون + تصاویر

فردا روزی خاص برای زنان عربستانی

وام های پرداختی دانشگاه آزاد به کارکنان و اساتید افزایش یافت

عجیب‌ترین ربات‌هایی که تاکنون ساخته شده‌اند+ تصاویر

«مجید صالحی» در کنار همسر و دوقلوهایش /عکس

غیرعادی‌ترین ساحل دنیا: ساحل سیاه هاوایی! + تصاویر

طولانی‌ترین روز سال در انتظار زمینیان

سم سفیدی که روزانه مصرف می‌کنیم

برای هضم بهتر غذا چه چیز‌ی بخوریم؟

تیم ملی فوتبال در هواپیما به سمت سارانسک +عکس

خوراکی‌های مفید برای مبتلایان به دیابت و چربی خون