کد خبر: 14398
ف
علوم انسانی باعث هم‌زبانی و همفکری بین مذاهب مختلف اسلامی می‌شود
امتیاز علوم انسانی این است که باعث هم‌زبانی و همفکری بیشتر بین مذاهب مختلف اسلامی می‌شود؛ زیرا در مراحل روبنایی که همان تولید شاخه‌های مختلف علوم انسانی است، شیوه و مسیر غالباً عقلایی است.

به گزارش شبکه علمی ثریا،‌ حجت‌الاسلام‌ محمد شقیر استاد فلسفه اسلامی در دانشگاه ملی لبنان در یادداشتی به آسیب شناسی روش های دستیابی به علوم انسانی اسلامی پرداخته است.

حجت‌الاسلام‌ والمسلمین محمد شقیر استاد فلسفه اسلامی در دانشگاه ملی لبنان در بیروت و همچنین رئیس دانشکدۀ مطالعات اسلامی دانشگاه اسلامی در لبنان می‌باشند. ایشان پس از شروع تحصیلات حوزوی در لبنان حدود ۸ سال در ایران به تحصیل و تدریس سطوح عالی علوم دینی اشتغال داشتند و از اساتید بزرگواری همچون آیت‌الله جوادی املی نیز بهره برده‌اند.

از جمله تألیفات ایشان می‌توان به نظریه المعرفه عند صدر المتالهین الشیرازی، الاصلاح الدینی هل کان هدفا للحسین علیه السلام، دراسات فی الفکر الدینی، فلسفه الدوله فی الفکر السیاسی الشیعی اشاره کرد. ایشان در یادداشت پیش رو به برخی از آسیب‌هایی که امروزه در راه دستیابی به علوم انسانی اسلامی با آن مواجه هستیم پرداخته‌اند.

در جمهوری اسلامی ایران تلاش‌های بسیاری برای تحول در علوم انسانی و اسلامی‌سازی آن صورت گرفته که بدون تردید آثار و نتایج بسیاری داشته و چشم‌اندازها و نقشه‌های عملیاتی برای نتیجه‌بخشی این تلاش‌ها ترسیم‌شده است؛ اما برای رسیدن به نتایج کامل‌تر، لازم است به امور دیگری نیز توجه شود؛ ازجمله تعامل بهینه جوامع اسلامی با یکدیگر در این موضوع است که به ثمربخشی هرچه سریع‌تر این پروژه کمک شایانی می‌کند.

در این مجال مختصر، به مسائلی کلی در مورد این پروژه و ضرورت‌ها و نیازهای آن، اشاره می‌کنم. بنده به دلیل فعالیت‌های علمی و مطالعات شخصی و همکاری‌هایی که با برادران ایرانی داشته‌ام، از تلاش‌های مؤسسه‌های پژوهشی در ایران که مرتبط با علوم انسانی و تحول در آن هستند، اطلاع دارم و آگاهانه عرض می‌کنم که تأثیر این تلاش‌ها در کلیات و مباحث ریشه‌ای، بسیار بیشتر از تأثیر آن در جزئیات و تفصیلات و مسائل علوم بوده است.

برای مثال در پروژه‌ای با موضوع نظریه تربیتی -که در ایران در مباحث فلسفه تعلیم و تربیت، با آن شیوه پیش می‌روند- با مجموعه‌ای از استادان دانشگاهی و فضلای حوزوی همکاری می‌کردیم؛ هرکدام از همکاران، نظرها و نکته‌های خود را بیان می‌کردند و بدین‌ترتیب نظریات متعددی مطرح شد. هنگام بررسی طرح‌ها، متوجه شدیم که در طرح پیشنهادی ایران، مبانی و کلیات بسیار پررنگ است و به فروع و جزئیات توجه ناچیزی شده است که چه‌بسا به دلیل تأثر فضای علمی ایران از فلسفه اسلامی است؛ اما در طرح‌های دولت‌ها و صاحب‌نظران غربی در همین موضوع، به جای توقف در کلیات و مبانی، بر امور عملیاتی و جزئیات تأکید شده بود و واقع و عینیت را مد نظر قرار داده بودند.

اینجا این سؤال مطرح می‌شود که آیا در مقام نظریه‌پردازی برای رسیدن به علوم اسلامی نمی‌توانیم به روش و اسلوبی دست یابیم که آن نظریه یا پروژه، هردو فضیلت را در بر داشته باشد؟ یعنی مؤسسه‌ای باشد که در کنار طرح مباحث معرفتی و کلیات و مبانی، واقع و عینیت را هم با قوت مد نظر داشته و به آنها نیز پرداخته باشد؛ مانند درختی که هم ریشه‌هایی قوی و تنومند دارد و هم ساقه و شاخه‌هایش فراوان و پربار است.

در مورد نظریه ‌های متفکران اسلامی، با توجه به ریشه‌های این نظریات، چنین تصور می‌شود که طبیعتاً شاخه‌هایی پربار نیز دارد؛ اما متأسفانه ثمرات این نظریه‌ها که امروز نزد ما مسلمانان هست، تناسبی با آن ریشه‌های تنومند ندارد. لذا باید به سمت‌وسویی حرکت کنیم که ضمن حفظ قوت در مبانی و ریشه‌ها، در امور عملی نیز ضعف و نقص نداشته باشیم. باید تفکر و نظریه پیوسته بسط یابد و مفردات و قضایای تفصیلی حاصل گردد و نتایج این نظریات، به مردم برسد و در جامعه اجرا شود.

امروزه مشکل اصلی ما نداشتن روش‌های مناسب است. البته بنده در این مجمل، فقط بنای توصیف وضعیت را دارم و درباره علت این کمبودها که اسباب تاریخی و فکری و… دارد، بحث نمی‌کنم. در سنت علمی ما مسلمانان این ظرفیت علمی وجود دارد که منطق‌ها و روش‌های لازم برای تحصیل علوم پایین‌دستی را داشته باشیم و بتوانیم از کلیات و مبانی به قضایای تفصیلی و ثمرات عینی برسیم.

 شکی نیست که دیگران در تفاصیل از ما سبقت گرفته‌اند -با چشم‌پوشی از صحت یا نادرستی یافته‌هایشان -؛ آیا ضرورت دارد که ما نیز در این موضوع داخل شویم که چگونه به تفاصیل دست یافته‌اند؟ بدون شک بررسی دلایل این مسئله بر ما واجب است که چگونه ریشه‌ها و کلیات نزد ما بسیار قوی است، اما شاخه‌ها و میوه‌ها متناسب با آن ریشه‌ها نیست. مثلاً آیا جامعه می‌تواند از طرح‌های تربیتی که متفکران ما عرضه می‌کنند استفاده کند، یا فقط فلاسفه و نخبگان و دانشگاهیان از این نظریه‌ها بهره می‌برند؟ طرح نظریات تربیتی برای این است که در نهایت، مردم از آن استفاده کنند؛ اما در جایگاه علمی، این ثمره‌ها را نمی‌یابیم.

به نظر بنده باید در هندسه و چارچوب تلاش‌هایی که در این موضوع می‌شود، بازنگری کنیم؛ به این معنا که چه مقدار باید نظریه‌پردازی کنیم؟ چگونه نظریه‌پردازی کنیم؟ چه مقدار زمان باید صرف شود و چه تلاش‌هایی باید صورت گیرد تا یک نظریه ایجاد شود؟ بنای علمی چه مختصاتی باید داشته باشد؟ همه این عناصر باید بررسی و کارشناسی شود تا نتیجه عمل ما متوازن و متکامل، و مؤدی مقاصدمان باشد.

در اینجا بنده می‌توانم درباره برخی از تلاش‌های برادران ایرانی و غیر آنها در این چارچوب، ملاحظه روشی (در برابر ملاحظه محتوایی) انجام دهم؛ اما این ملاحظه روشی، احتیاج به تلاش‌های بسیار و تأمل دارد و چه‌بسا راه‌حل، در مهندسی این طرح برای رسیدن به غایت و مقصد باشد.

روشی که امروزه در اسلامی‌سازی علوم وجود دارد، روش تأسیسی نیست. ما در نهایت امر می‌خواهیم که نظریات مان را به شیوه اصیل بنا کنیم. لذا بر ماست که ابتدا مبانی را منقح کنیم؛ سپس به سوی طبقه‌های بعدی ساختمان علم برویم که طبیعتاً باید با مبانی و ارزش‌های ما انسجام و تناسب داشته باشند و از این مبانی استمداد می‌گیرند. در این صورت اگر حتی از مواد و عناصری استفاده کنیم که در شرق و غرب تولید شده باشند، ولی با این ریشه‌ها و مبانی انسجام دارند، گمراه نمی‌شویم و برای اینکه این بناها و طبقه‌های بعدی را بسازیم، باید بدون هیچ‌گونه مشکلی از این عناصر در سیستم خودمان استفاده کنیم.

فرض کنیم ما در ساحت‌های تکنولوژی و علوم طبیعی و انرژی و… از غرب جلوتر باشیم و ایران نهایت تلاش خود را کرده باشد؛ بااین‌حال ببینیم که در غرب ایده‌ای مناسب در این چارچوب وجود دارد؛ بحث بنده این است که آیا نمی‌توانیم از آن استفاده کنیم؟

به نظر بنده برای رسیدن به تفصیلات و مفردات به طریقه اسلامی، سه‌راه بیشتر وجود ندارد:

یک‌راه، این است که مبانی را محکم، و ریشه‌ها را استخراج کنیم؛ اما آنچه بر این ریشه‌ها و مبانی بنا می‌شود و در عمل و واقع عینی مورد توجه قرار می‌گیرد، ضعیف باشد که طبیعتاً این انتخاب صحیح نیست؛

دوم اینکه برخی از مبانی و ریشه‌ها را استخراج کنیم، سپس به سمت غرب برویم و از دستاوردهای آنها بدون توجه به هماهنگی یا ناهماهنگی‌شان با مبانی، استفاده کنیم که طبیعتاً تقلید کورکورانه است و راه صحیحی نیست؛

سوم اینکه مبانی و ریشه‌ها را محکم کنیم؛ سپس طبقات بعدی را قوی و متین بسازیم؛ به‌گونه‌ای که بتوانیم با غرب رقابت کنیم و بلکه از آنها سبقت بگیریم. حتی در نگاه استقلالی و بدون توجه به رقابت با غرب، بتوانیم افکار عملیاتی و نیازهای عملیاتی را تولید کنیم تا نیازی به غرب نداشته باشیم.

نظریه سوم، نظریه اکتفای ذاتی است که امام خمینی بر آن تأکید می‌کردند و در ایران هم تلاش می‌شود این راه پیموده شود.

برای عمل کردن به راه سوم، باید هندسه و چارچوب صحیح این طرح را مشخص ساخت و بیش از اندازه بر مبانی و ریشه‌ها تمرکز نکرد.

راه سوم منافاتی ندارد با اینکه بتوانیم از دستاوردهای دیگران نیز استفاده کنیم. البته باید معیارها و ضوابطی داشته باشیم که از ریشه‌ها و مبانی به دست آمده باشند تا بتوانیم آنچه را متناسب با مبانی و ریشه‌هاست، به کار گیریم و آنچه را با آنها تناسب ندارد، ترک کنیم.

لذا مسئله مهم‌تر، این است که تلاش‌های خود را در این چارچوب متمرکز کنیم تا در این چارچوب روشی، بتوانیم افکار و آرای خود را بنا کنیم. ما کماکان در ابتدای مسیر هستیم و هنوز گام‌های جدی و اساسی برای رسیدن به این مهم برنداشته‌ایم؛ اما هنگامی که به چارچوب توجه داشته باشیم، چه‌بسا سریع‌تر به نتیجه برسیم.

متأسفانه خلأهای بسیار مهمی در بین متفکران و متولیان این امر وجود دارد که مانع بزرگی برای رسیدن به این هدف است؛ این مسئله در لبنان بسیار بیشتر به چشم می‌خورد؛ اما امتیاز علوم انسانی این است که باعث هم‌زبانی و همفکری بیشتر بین مذاهب مختلف اسلامی می‌شود؛ زیرا در مراحل روبنایی که همان تولید شاخه‌های مختلف علوم انسانی است، شیوه و مسیر غالباً عقلایی است. اگرچه مناهج و اسلوب‌های ما برگرفته از نقل است؛ با استفاده از روش‌هایی که مورد اتفاق نظر مذاهب مختلف است، می‌توان گامی در مسیر اتحاد و تقریب جوامع اسلامی برداشت.

 


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

کیف پول بازیگر سرشناس پس از ۵۰ سال پیدا شد + عکس

خدمت به کتاب و کتابخوانی وظیفه هر دانشجویی است

آمارهایی عجیب از خانوم‌های تحصیلکرده

پدیده اى جذاب و دیدنى در عالم ستاره شناسى/ فردا آسمان شهاب باران می‌شود

با مشاغل دنیای جدید آشنا شوید

انتقاد از موازی‌کاری به عنوان گرفتاری اصلی پژوهش‌های علوم انسانی اسلامی

گوگل کروم را به روزرسانی کنید/آسیب پذیری در کمین سازمانهای دولتی

فاز اول ساختمان حوزه علمیه «جعفریه» پیشوا افتتاح شد

فایرفاکس 64 امکان مدیریت ساده تب های باز شده را فراهم می کند

حمایت معاونت فرهنگی دانشگاه تهران از پایان نامه دانشجویان

برگزاری کارگاه شیوه های مقابله با اضطراب امتحان

کاستی‌های حقوقی فرزندان حاصل از «اهدای جنین»

بازیگرانی که فقط ۳۰ هزار تومان دستمزد می‌گیرند!

زمان ارائه بسته‌های حمایتی به مردم اعلام شد

ای‌اف‌سی پرسپولیس را جریمه کرد

قیمت اقلام اساسی شب یلدا اعلام شد +جدول

برانکو بازیکنی که در فینال آسیا بازی کرده را کنار می‌گذارد

چک‌های سرقتی دست قاتل را برای پلیس رو کرد

به لطف تکنولوژی جدید نمایشگر OLED آیفون‌های ۲۰۱۹ باریک‌تر خواهد بود

روند پرداخت وام دانشجویان دکتری در حال انجام است

چرا جودوکاران ممنوع المصاحبه شدند؟

نسل جدید سامسونگ نوت بوک 9 پن معرفی شد؛ محصولی سبک و زیبا برای طراحان

قیمت احتمالی و زمان عرضه سامسونگ گلکسی اس 10 لو رفت

منفورترین بازیگر زن هالیوود چه کسی است؟ +عکس

گلایه بازیگر معروف از دیکتاتوری ایرانی ها +عکس

تحصیل ۱۰ هزار طلبه در دانشگاه‌ها/ اخذ ۵۰۰ سهمیه سرباز طلبه

بهنام بانی: از منچستر یونایتد پیشنهاد داشتم، نرفتم!

دیدار غیرمنتظره کی روش و شفر +عکس

۱۴۱هزار نفر در کنکور ارشد ۹۸ ثبت نام کردند

آمازون به دستگیری سارقان کمک می کند

مدرن ترین ربات روس تقلبی از آب در آمد

انصراف بهمن فرمان‌آرا از رقابت در یک جشنواره به یک دلیل عجیب!

بلایی که استفاده نامناسب از شبکه‌های اجتماعی‌ بر سر اعصاب کودکان می‌آورد

عکس بدون آرایش خانم بازیگر با مدل مویی پسرانه!

امشب آخرین مهلت دریافت کارت آزمون فراگیر ارشد/ ۴۸ درصد کارت گرفت

هواپیمای فضایی ویرجین گالاکتیک امروز به آسمان می رود

شغل غیرهنری فریبرز عرب‌نیا در کانادا +عکس

بازیگر «ممنوعه» از این سریال قهر کرد

جدیدترین عکس از علی دایی و دخترش قبل از بازی تنیس

همکاری بازیگر سریال بانوی عمارت با محمدحسین میثاقی در «فوتبال برتر»

کیف پول بازیگر سرشناس پس از ۵۰ سال پیدا شد

کی‌روش خانه‌اش را تحویل داد!

امشب بارش شهابی جوزایی به اوج می رسد/ رصد پرشهابترین بارش سال

تغییر کاربری هنرستان‌ها ممنوع

عقل چه وقت علیه خدا استدلال می‌کند؟

فلسفه هنر در عرفان ابن عربی

تدوین مرجع پژوهش مرکز تحصیلات تکمیلی همزمان با هفته پژوهش

تسلا در پی دریافت غرامت ۱۶۷ میلیون دلاری از کارمند سابق

چگونه سرمایه‌داری به‌طور نامحسوس استثمار می‌کند؟

حل جدول از زوال عقل پیشگیری نمی‌کند

دانشگاه شهید بهشتی دانشجوی ارشد بدون آزمون پذیرش می کند

پیش بینی زوال عقل با تنها یک مولکول

عجیب‌ترین مدارس دنیا با معماری‌های مدرن و محیط زیستی + عکس

تغییر ساختار مغز کودکان با استفاده از تبلت

آزمایشی برای تشخیص سریع و کم‌هزینه متاستاز سرطان پروستات

آیا لباس انصاف به تن داریم؟

دانشمند ایرانی برنده آکادمی جهانی علوم شد

برگزاری اجتماع بزرگ هیئت دانشجویی دختران دانشگاه های تهران

گردشگری فضایی یک گام به واقعیت نزدیک‌تر می‌شود

افزایش رشته‌های دریایی دانشگاه در برنامه جامع دیده شده است

بازارسازی محصولات دانش‌بنیان بزرگترین چالش معاونت علمی

راه اندازی رشته های مشترک بین دانشگاه آزاد و ورشو

اطلاعیه مهم در خصوص ثبت اطلاعات تلفن همراه مسافری

رئیس ستاد ازدواج دانشجویی منصوب شد

ایجاد مرکز آموزش زبان فارسی در دانشگاه تربیت مدرس

طرح استیضاح وزیر علوم و تاکید بر آن، برای چندمین‌بار آرامش دانشگاهیان را برهم می‌زند

ماجرای زنی که مرد شد و مسابقه بوکس را برد!

حمایت از پایان‌نامه‌های مرتبط با پیش‌نشانگرهای زلزله

به خاطر پول آب و برق کشتمش و جسدش را آتش زدم!

امروز ۱۳ دسامبر؛ سالروز تحول بزرگ در ارتباط مخابراتی

مهاجم پرسپولیس در راه پیوستن به استقلال +عکس

درخواست عکس‌های غیراخلاقی از یک زن توسط یک پسر ۹ ساله!

جسد صیاد کشته شده به دست پلیس امارات به بوشهر منتقل شد

هجوم اعضای یک گروه مدعی عرفان به خانه یکی از علمای قم

رفتار هواداران کنسرت‌های این گروه را تعطیل کرد

تا شنبه این مقدار پول به حساب بازنشستگان واریز می‌شود

رضا رشیدپور دوباره در برنامه زنده از حال رفت

پیشنهاد غیراخلاقی مشاور لاغری به زن جوان

«همه می‌دانند» اصغر فرهادی نامزد ۸ جایزه اسکار شد

ماهانه سه میلیون تومان از حساب رئیس اسبق صدا و سیما کسر می‌شود

علت واقعی درگذشت همسر زیبا بروفه اعلام شد

تفریح لاکچری سید احمد خمینی حاشیه ساز شد +عکس

انتشار تصویر تروریستی که خود را در چابهار منفجر کرد

غذای لاکچری‌نشین‌ها در تهران +تصاویر

زیبا بروفه در مراسم تشییع پیکر همسرش پیام صابری

پیرترین زن ایران دیشب درگذشت +عکس

عیدی کارگران در سال ۹۷ چقدر است؟ + جدول

هنرمندان ایرانی که در جوانی همسرشان را از دست دادند +عکس

قیمت اقلام اساسی شب یلدا اعلام شد +جدول

جسد صیاد کشته شده به دست پلیس امارات به بوشهر منتقل شد

چراغ سبز فیفا به میزبانی ایران در جام جهانی ۲۰۲۲

تذکر به خندوانه به خاطر دعوت این خواننده!

هجوم اعضای یک گروه مدعی عرفان به خانه یکی از علمای قم

عکس دیده نشده از پایان بازی جنجالی پرسپولیس و سپاهان

لغو پیامک های تبلیغاتی ایرانسل و همراه اول

این دختر در یک عروسی باشکوه با عیسی مسیح ازدواج کرد +عکس

ازدواج دو جلیقه زرد وسط آشوب‌های پاریس+عکس

پس سیبیل بانوی عمارت کو؟

ماشین عروس عجیب و غریب در کرمان +عکس

رقم عجیب پرداخت حقوق در سایپا و ایران خودرو

تیپ خاص سحر قریشی در یک منطقه گرمسیر +عکس

تیزهوشی طلافروش مشهدی، دزدان مسلح را فراری داد

مردی که تمام بدنش خالکوبی شده +عکس

درخواست عکس‌های غیراخلاقی از یک زن توسط یک پسر ۹ ساله!

چهره واقعی مریم مومن بازیگر نقش فخرالزمان در سریال بانوی عمارت

عکس بدون آرایش خانم بازیگر با مدل مویی پسرانه!

مهاجم پرسپولیس در راه پیوستن به استقلال +عکس

شغل غیرهنری فریبرز عرب‌نیا در کانادا +عکس

فرشاد احمدزاده له شد!

حمایت ترانه علیدوستی از یک عضو منافقین +عکس