کد خبر: 15381
ف
در کرسی مدل اسلامی اخلاق مصرف مطرح شد؛
باور به معاد و تأثیر آن در شکل‌دهی الگوی مصرف
حجت‌الاسلام جداری عالی با تشریح اخلاق مصرف اظهار کرد: برای کسی که حیات را منحصر در جهان مادی می‌داند، عاقلانه‌ترین رفتار این است که در همین دنیای مادی نهایت لذت را از دارایی‌های خود ببرد.
به گزارش شبکه علمی ثریا، حجت‌الاسلام «محمد جداری عالی» در کرسی مدل اسلامی اخلاق مصرف که دیشب در این پژوهشگاه برگزار شد، گفت: الگوی مصرف نامطلوب در وضعیت موجود جامعه افزون بر اثر مستقیم خود به‌عنوان یک رفتار در شکل‌گیری شخصیت معنوی افراد و بروز رذائل اخلاقی و اجتماعی متعدد در جامعه با الگوی تولید جامعه ناسازگار بوده که بالطبع اثر منفی خود را بر توسعه جامعه گذاشته و باعث عقب‌ماندگی آن می‌شود. از آنجا که این الگوها ریشه در فرهنگ و اخلاق جامعه دارند، نمی‌توان با ابزارهای اقتصادی صِرف تحول اساسی پدید آورد و تغییرهای بلندمدت آن‌ها به‌طور کلی تحت تأثیر تغییرها در هنجارها و مؤلفه‌های اخلاقی مرتبط با آن‌ها است.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی  با بیان اینکه اخلاق مصرف عبارت است از مجموعه رفتارها و صفت‌هایی که لازم است درباره مصرف کالاها و خدمات نهایی، رعایت شود تا انسان‌ها از نظر روحی دارای ماهیت و واقعیت با ارزش و مقدسی بشود به ارائه تعریف مدل اسلامی اخلاق مصرف پرداخت و بیان کرد: در ادبیات علمی، مدل‌های داده‌ها و پدیده‌ها برای وصف و تبیین پدیده‌ها یا داده‌های مربوط به واقع خارجی به‌کار می‌روند. بدیهی است این مفهوم از مدل نمی‌تواند در مدل اسلامی اخلاق مصرف مقصود باشد؛ زیرا مدل مورد نظر برای وصف و تبیین وضع موجود در رفتارهای مصرفی نیست؛ بلکه در صدد توضیح وضعیت مطلوب آن است که تناسب بیشتری با مدل‌های نظریه دارد؛ زیرا نظریه اسلامی اخلاق مصرف به تبیین واقعیت، پدیده یا نظام خارجی نمی‌پردازد؛ بلکه به تبیین مبانی، هدف‌ها و اصول رفتار مصرفی براساس اخلاق و آموزه‌های اسلامی می‌پردازد؛ بنابراین مدل اسلامی اخلاق مصرف مدلی نظریه با کارکرد هنجاری است.

جداری عالی با بیان اینکه بحث توحید از دو راه با اخلاق مصرف و اصول آن ارتباط دارد: الف) توحید در مالکیت و ب) توحید در عبادت به رابطه مبنای مبدأ‌شناختی با اصول اخلاقی مصرف از طریق توحید در مالکیت پرداخت و عنوان کرد: رابطه مصرف با توحید در مالکیت از این قرار است که از سویی مصرف به لحاظ حقوقی و اخلاقی بر مالکیت مبتنی است؛ یعنی تا کسی مالک چیزی نشود، در وضعیت عادی نه به لحاظ حقوقی و نه به لحاظ اخلاقی مجاز به تصرف و مصرف آن نخواهد بود. از سوی دیگر چگونگی نگرش به مالکیت انسان بر اموال، در اصول اخلاقی مصرف آن‌ها اثر شگرفی دارد؛ برای مثال، لیبرالیست‌ها به‌علت نادیده‌گرفتن نقش خداوند متعال، در مالکیت، برای انسان نسبت به اموال نوعی مالکیت مطلق قائل هستند؛ بنابراین به جزء محدودیت‌های قیمتی و درآمدی و احیاناً محدودیت‌های طبیعی، هیچ‌گونه محدودیتی برای مصرف انسان قائل نیستند و از نظر آنها، انسان در اموال خود در تمام تصرفات و هر نوع مصرف آزاد بوده و هیچ‌کس حق ندارد وی را محدود کند.

وی افزود: همین امر باعث شده است که مصرف‌گرایی را مجاز و حتی ممدوح تلقی کنند؛ اما براساس تحلیل ما از توحید، مالک مطلق تمام عالم هستی از جمله انسان و اموال، خداوند متعال است و مالکیت اعتباری اشیاء از خداوند متعال به انسان منتقل شده و مالکیت وی در طول مالکیت خداوند متعال است. در حقیقت انسان به نمایندگی از جانب خداوند متعال دارایی‌های در اختیارش را هزینه می‌کند؛ چنان‌که قرآن کریم می‌فرماید: «به خدا و رسولش ایمان بیاورید و از آنچه خداوند متعال شما را نماینده (خود) در آن قرار داده انفاق کنید؛ در نتیجه، هیچ انسانی مالک مطلق اشیای در اختیارش نبوده؛ بنابراین در تصرف آن‌ها آزادی مطلق ندارد؛ بلکه خود را نماینده و زیر نظر مالک مطلقی می‌بیند که تصرفاتش باید در جهت خواست وی صورت پذیرد. اینجا است که هدایت تشریعی خداوند متعال رخ می‌نماید و در رفتارهای انسان از جمله رفتارهای مصرفی وی نقش جدی ایفا کرده و کم‌وکیف مصرف وی را در چارچوب قوانین شرعی ضابطه‌مند و محدود می‌کند.

جداری عالی افزود: بنابراین براساس فرمان‌های خداوند متعال، حق اسراف، تبذیر، کنز، احتکار و … را ندارد و مؤظف است اموال در اختیارش را هرچند فراوان باشد، براساس موازین شرعی در موارد تعیین‌شده و به میزان مجاز ـ. تا حد کفاف ـ. مصرف کند. به این ترتیب، اصلی مانند انفاق با اقسام واجبش مانند خمس و زکات و هزینه‌های خانواده و نیز اقسام مستحبش مانند انفاق به نیازمندان، هدیه و … و نیز اصل قناعت و اکتفا به مصرف در حد کفاف معنا پیدا می‌کند؛ زیرا اگر مالکیت انسان مطلق بوده و وابسته به کسی نباشد، علتی بر محدودیت مصرف برای وی وجود نخواهد داشت.

این محقق همچنین با اشاره به رابطه مبانی مبدأ‌شناختی با اصول اخلاقی مصرف از راه توحید در عبادت تصریح کرد: توحید در عبادت، توحید عملی است به این معنا که تمام رفتارهای جسمی و روانی انسان از جمله رفتارهای مصرفی باید برای خداوند متعال باشد. این ایده در جهت‌گیری‌ها و انگیزه‌ها و هدف‌های مصرف‌کننده اثر دارد؛ برای مثال، دئیست‌ها به‌علت فقدان توحید در عبادت، در رفتارهای مصرفی خود عاری از هرگونه انگیزه خدایی بوده و انگیزه اصلی آن‌ها در مصرف، حداکثر کردن لذت و مطلوبیتی است که برخواسته از تمایل‌های نفسانی است و این در حالی است که مصرف‌کننده موحّد، هیچ‌گاه براساس تمایل‌ها و هواهای نفسانی دست به مصرف نمی‌زند یا با انگیزه‌های خودنمایی و فخرفروشی و دیگر انگیزه‌های مبتنی بر هواپرستی مصرف نمی‌کند. این امر در پایه‌ریزی اصول و قواعد متعدد اخلاقی مصرف و در جهت مبارزه با مصرف‌گرایی و اسراف و اتراف نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.

وی با اشاره به رابطه توحید در عبادت و انفاق گفت: براساس آموزه‌های اسلام تمام انفاق‌ها عبادت هستند و در صورتی ارزشمند و مورد قبول هستند که همراه با انگیزه خدایی باشند؛ برای مثال، اگر خمس یا زکات با نیت خالص برای خداوند متعال Y. و در موارد تعیین‌شده، پرداخت نشود، تکلیف از عهده فرد ساقط نمی‌شود هر چند بیش از میزان لازم پرداخته باشد و اگر در انفاقات نیت الاهی نباشد، نه‌تن‌ها ارزش و فایده‌ای نخواهد داشت؛ بلکه چه‌بسا فرد انفاق‌کننده در زمره کافران شمرده شود (بقره: ۲۶۴) و همنشین شیطان می‌شود (نساء: ۳۸).

این محقق با اشاره به رابطه توحید در عبادت و زهد بیان کرد: طبق تعریف، حقیقت زهد، انصراف از غیرخدا به‌خاطر خداوند متعال است. این نهایت درجه توحید در عبادت است و از همین‌رو است که پیامبر اکرم ۶ می‌فرماید: «خداوند متعال به چیزی بهتر از زهد عبادت نشده است» (نوری، ۱۴۰۸ ق، ج. ۱۲، ص. ۵۰) و در جای دیگر می‌فرماید: «خداوند متعال را با هیچ عبادتی مانند زهد و دل برکندن از دنیا نپرستیدند» (مجلسی، ۱۳۶۲، ج. ۷۰، ص. ۳۲۲). روایت نخست به این معنا است که عبادتی والاتر از زهد وجود ندارد و روایت دوم بالاتر رفته و می‌فرماید که نه‌تن‌ها عبادتی بالاتر از زهد وجود ندارد؛ بلکه عبادتی مانند زهد نیز وجود ندارد. از سوی دیگر خود زهدورزی، مرهون خداشناسی است تا انسان خداوند متعال را آن‌چنان که باید نشناسد نمی‌تواند متصف به فضیلت زهد شود و هر کس به میزان معرفتش به خداوند متعال، نسبت به دنیا زهد می‌ورزد. چنان‌که امام صادق نقل می‌کند: «خداوند تبارک و تعالی در مناجات حضرت موسی با وی داشت فرمود: همانا بندگان صالح من به اندازه شناختشان نسبت به من از دنیا دل کندند و دیگر آفریدگان من به اندازه جهلشان نسبت به من به دنیا رو آوردند …» (صدوق،۱۳۸۰، ح. ۲، ص. ۵۳۱).

جداری با اشاره به جایگاه مبانی انسان‌شناختی در مدل اخلاق مصرف گفت: از آنجا که موضوع و متعلق اصلی مدل اخلاق مصرف، انسان و رفتارهای مصرفی وی است، نوع شناخت از انسان و مبانی آن در ارائه چنین مدلی، نقش محوری دارد.

این محقق با اشاره به نقش اصالت روح انسان در مدل اخلاقی مصرف عنوان کرد: یکی از مبانی انسان‌شناختی اخلاق مصرف این است که انسان دو ساحت ماده و روح دارد که ساحت روح به‌رغم اینکه در آغاز پیدایش وابسته به ساحت مادی است؛ اما در اثر سیر تکاملی جوهری‌اش استقلال یافته و جسم را به‌دنبال می‌کشد و غرض از خلقت انسان نیز کمال روح بوده و سعادت وی نیز در همان کمال و سعادت روح معنا می‌شود؛ بنابراین، اصالت با روح است و جسم در این میان فقط نقش وسیله برای استکمال و سعادت روح را ایفا می‌کند.

وی با اشاره به نقش اختیار انسان در مدل اخلاقی مصرف تصریح کرد: یکی دیگر از مبانی انسان‌شناختی مطلق اخلاق، اختیار انسان است. بدون پذیرش اختیار انسان، انتساب خوب و بد به افعال وی ممکن نیست. به‌طور کلی موضوع علم اخلاق، رفتارهای اختیاری انسان است که رعایت آن، ضمن اصلاح و تقویت کمالات در صفات نفسانی، باعث تصحیح و تنظیم روابط انسان با خود، خداوند متعال، جامعه و طبیعت نیز می‌شود.

 عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی افزود: نقش اختیار در اصول اخلاقی مصرف نیز همین است؛ به‌طور مثال زهد در صورتی فعل اخلاقی و خوب تلقی می‌شود که فرد با اختیار، خود را از مادیات دنیا برای رسیدن به خداوند متعال و آخرت محروم کند؛ وگرنه صِرف محرومیت از موهبت‌های دنیا بنا به علل جبری مانند موانع طبیعی و اجتماعی و … زهد شمرده نشده شخص محروم مورد ستایش قرار نمی‌گیرد و آثار تشریعی و تکوینی زهد نیز بر آن مترتب نمی‌شود.

وی با اشاره به نقش فطرت‌مندی انسان در مدل اخلاقی مصرف با بیان اینکه فطرت‌مندی اثر خود را در مبنای اخلاقی مصرف گذاشته و سبب می‌شود که بایستگی و ملاک خوبی رفتارهای اخلاقی از جمله مصرفی را بتوانیم توجیه منطقی کنیم به نقش آخرت‌باوری در مدل اخلاق مصرف پرداخت و اظهار کرد: مهم‌ترین نقش باور به جهان آخرت، در هدف‌ها و انگیزه‌های افراد ظاهر می‌شود. مؤمن به جهان آخرت، آثار و نتیجه‌های رفتارهای مصرفی را در شکل‌گیری حیات اخروی و سعادت جاوید خود لحاظ کرده و متناسب با آن عمل می‌کند که این امر، افزون بر آثار معنوی و سعادت اخروی و جلب رضایت الهی، آثاری مانند امنیت روانی و اجتماعی، استفاده بهینه از ثروت‌های طبیعی و ملی، افزایش سرمایه‌گذاری، پیشرفت و عدالت اجتماعی و اقتصادی را در پی خواهد داشت. در برابر، لیبرالست‌ها به علت نداشتن چنین باوری یا از روی عدم لحاظ آن در زندگی دنیوی، هدفشان را در مصرف رسیدن به مطلوبیت و لذت بیشتر تعریف کرده‌اند که فرهنگ مصرف‌گرایی، استثمار، استعمار و بی‌عدالتی‌های حاکم بر جوامع غربی امروز و جوامع متأثر از آن‌ها محصول آن است.

وی تاکید کرد: باور به آخرت در انتخاب اصول اخلاقی اثر بسزایی دارد. برای کسی که حیات را منحصر در جهان مادی می‌داند، عاقلانه‌ترین رفتار این است که در همین دنیای مادی نهایت لذت را از دارایی‌های خود ببرد. برای چنین کسی انفاق‌هایی مانند خمس، زکات، بخشش به دیگران در راه خداوند متعال یا زهد و قناعت مفهوم ندارد. امام علی می‌فرماید: «کسی که قدر آخرت را نداند چطور می‌تواند نسبت به دنیا زهد ورزد؟!»

 


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

پیام اعتراض‌آمیز «محسن افشانی» به رییس جمهور

دختری که شاخ اینستاگرام بود خودکشی کرد +عکس

دختران نیجریه‌ای؛ قربانی باند‌های قاچاق و بهره‌برداری جنسی! + عکس

عکس: ژست خاص طناز طباطبایی کنار مهران غفوریان

تاثیر 30 درصدی سوابق تحصیلی در کنکور 98

عکس: ارسلان قاسمی و نیوشا ضیغمی در «هشتگ»

شعر منتشر نشده از استاد شهریار درباره رهبر انقلاب

قتل پرسر و صدای یک ورزشکار زن +عکس

عکس: اتوبوس سوخته تصادف مرگبار جاده نطنز

باطل کردن قبولی کنکور بعد از ۱سال و نیم!

مدهای عجیب با نام آرایش محرمی! +عکس

آیا امام حسین (ع) داماد ایرانیان بوده است؟

حاشیه‌های گریه‌ی کودک عزادار در تهران

حضور متفاوت زنان سیستان و بلوچستانی در ادارات

زیباکلام: احمدی نژاد استاد عوام فریبی است

آپدیت گلکسی اس 8 چه قابلیت هایی را به همراه می‌آورد؟

عکس روز نشنال جئوگرافیک؛ شالیزارهای رنگی

ابداع روش درمانی ۱۵ دقیقه‌ای برای کچل‌ها

مدارس اجازه اخذ پول از خانواده‌ها را ندارند

جان سخت ترین حافظه SSD عرضه شد

اینستاگرام کانال خرید راه اندازی می کند

آغاز ثبت نام غیرحضوری مقطع کارشناسی دانشگاه پیام نور

چرا این بازیگر خانه‌اش را کنار مسجد خرید؟

ظاهر متفاوت خانم بازیگر در نقش پرستار

ماجرای شفا پیدا کردن مداح معروف در حرم امام رضا (ع)

حلق‌آویزشدن مدل اینستاگرامی در قایق تفریحی

عکس: تفریح مهران غفوریان در انگلیس!

لایک مدیر «آمدنیوز» زیر مطلب دستیار روحانی +عکس

نوزادی با ۴ پا به دنیا آمد +عکس

چطور رقاص فینال جام‌جهانی محبوب بزرگترین برندهاست!

عکس: پیام یک دختر شیرازی به شهرداری تهران

داعش نزدیک مرز ایران است؟

ابراز ناراحتی مهناز افشار از روضه خوانی یک روحانی +عکس

انتقاد تند روزنامه سپاه از فیلم معروف ایرانی

طلبه مضروب مشهدی درگذشت

عکس: کشف ۱۰۰۰ شیشه انواع مشروبات الکلی در مشهد

توصیه محرمانه رهبری درباره تتلو +عکس

علی کریمی به عادل: کاری می‌کنم از این فوتبال فرار کنی!

آغاز بکار اولین قطار هیدروژنی جهان در آلمان

5G چه فرقی با 4G دارد؟

طرح پلیس برای مقابله با موبایل‌قاپی

عرضه بخشی از تلفن‌های همراه تازه ترخیص شده در فروشگاه‌های اینترنتی

داروی طبیعی میگرن بسازید

نتایج نهایی آزمون کارشناسی ارشد ناپیوسته دانشگاه آزاد اعلام شد

آیا امام حسین(ع) از اول به قصد کربلا حرکت کرد؟

تاسوعا و عاشورا باران می‌بارد

پشت در‌های مصاحبه دکترا چه می‌گذرد؟

کشف مومیایی توله گرگ ۵۰ هزار ساله

درمان اعتیاد و اوردوز با دستکاری ژنتیکی

سیستم عامل «ای او اس ۱۲» عرضه شد

هوش مصنوعی و ربات ها ۷۵ میلیون شغل را نابود می کنند

برنامه دانشگاه آزاد برای اعطای وام شهریه به دانشجویان

پایش سلامت جسم و روان در تمام موسسات آموزش عالی اجرا می شود

چه کسانی از نظر سازمان سنجش مشکوک هستند؟

اولین مسافر شخصی به ماه معرفی شد

آیفون ارزان‌قیمت بهتر می‌فروشد!

ارسال پیامک اطلاعات لحظه‌ای اردو‌ها به والدین

نخستین سیاهپوستی که به فضا رفت

تمامی دانشجویان متقاضی نقل و انتقالات تعیین تکلیف شدند

امسال 80 هزار نفر در علمی کاربردی پذیرش شده‌اند

تغییر بسته‌های اینترنت موبایل؛ اپراتورها تخلفی نکردند؟

ارائه 20 رشته کارشناسی و 30 رشته مقطع ارشد در دانشگاه هنر

اعلام نتایج نهایی دانشگاه آزاد در کنکور ارشد ۹۷

عکس: واکنش نیما شعبان نژاد به توقیف سریال «ممنوعه»

حمید رسایی: تتلو مرتد و حکمش اعدام است

رابطه پنهان با مادر زن در موبایل احمد لو رفت!

بازیگر حامی ضدانقلاب و ترویست در پروژه سازمان اوج !

افشای پشت پرده داماد وزیر اطلاعات توسط روحانی جنجالی +عکس

لیلا بلوکات در تلویزیون ممنوع التصویر است؟ +عکس

توهین به سران سه قوه توسط مداح در جلسه عزاداری

همسر رئیس جمهور سابق کجا ورزش می‌کند؟ +عکس

عکس: زوج ساده و عاشق سینما و تلویزیون

چرا تشییع پیکر بازیگر قدیمی از خانه سینما انجام نشد؟

ماجرای سوختن کبوتر‌ها در مراسم عزاداری چیست؟

ماجرای پرونده تتلو در دادگستری خراسان رضوی

تصادف خونین اتوبوس و تانکر سوخت در جاده نطنز

عکس: واکنش مهراوه شریفی‌نیا به برد پرسپولیس

خاطرات جالب محافظ رهبری در دهه 60

وقتی مهران غفوریان نقش جدی بازی می‌کند

عکس/ زن بدون حجاب در صف خرید مایحتاج اولیه و شوینده

واکنش به خبر آتش زدن ۷۲ کبوتر در عزاداری محرم

پاسخ عروس سفیر ایران به حمله شیلا خداداد

سایپا از محصول نظامی خود رونمایی کرد +عکس

اسیر عثمانی در حال وضو گرفتن برای ادای آخرین نماز عمرش

هشدار ارتش درباره خلیج فارس

هرگز یک ایرانی را تهدید نکن +عکس

ابراز ناراحتی مهناز افشار از روضه خوانی یک روحانی +عکس

توهین به سران سه قوه توسط مداح در جلسه عزاداری

عکسی قدیمی از شیلا خداداد و سعید کنگرانی

معروف ترین تحریف های واقعه عاشورا

انتقاد از علی لاریجانی بخاطر یک عکس حاشیه ساز

حمله دسته جمعی به نماینده ایران در اسکار

عکس: تبریک «آزاده نامداری» به «احسان علیخانی»

تصاویر | اقدام جوانان بصره برای نشان دادن عمق برادری بین ایران و عراق

عکس| بدل علی کریمی در ورزشگاه آزادی

تصویری که موشک فوتبال ایران از مربی سابق پرسپولیس منتشر کرد

کمپین ضد ماساژ در کویت

عکس| اخراج گزارشگر زن به دلیل زیبایی!

اشتباه تاریخی فیلم محمد رسول الله

با پولی که مردم به حساب سایپا ریختند،می شودیکی از شرکتهای بنز، لامبورگینی، فیات یا تویوتا را خرید

عکس جنجالی جدید از محسن مسلمان در حال قلیان کشیدن

عکس: جنجالی شدن مدل موی بازیگر زن در اینستاگرام!

عکس: «مالک» سریال «دلدادگان» در کنار همسر واقعی‌اش

وقتی زیدان از خرید کردن همسرش کلافه می شود! (عکس)

حادثه خونین برای عزاداران حسینی +عکس

جعل مدرک تحصیلی، کار دست وزیر بهداشت داد

طعنه بهاره رهنما به نازنین بیاتی درباره تحریم محرم +عکس

عکس: سوتی عجیب احمدی نژاد

زن تهرانی پس از مرگ زنده شد +عکس

عکس: احمدی‌نژاد اینطوری موتور انتخاباتی‌اش را روشن‌کرد!