کد خبر: 15381
ف
در کرسی مدل اسلامی اخلاق مصرف مطرح شد؛
باور به معاد و تأثیر آن در شکل‌دهی الگوی مصرف
حجت‌الاسلام جداری عالی با تشریح اخلاق مصرف اظهار کرد: برای کسی که حیات را منحصر در جهان مادی می‌داند، عاقلانه‌ترین رفتار این است که در همین دنیای مادی نهایت لذت را از دارایی‌های خود ببرد.
به گزارش شبکه علمی ثریا، حجت‌الاسلام «محمد جداری عالی» در کرسی مدل اسلامی اخلاق مصرف که دیشب در این پژوهشگاه برگزار شد، گفت: الگوی مصرف نامطلوب در وضعیت موجود جامعه افزون بر اثر مستقیم خود به‌عنوان یک رفتار در شکل‌گیری شخصیت معنوی افراد و بروز رذائل اخلاقی و اجتماعی متعدد در جامعه با الگوی تولید جامعه ناسازگار بوده که بالطبع اثر منفی خود را بر توسعه جامعه گذاشته و باعث عقب‌ماندگی آن می‌شود. از آنجا که این الگوها ریشه در فرهنگ و اخلاق جامعه دارند، نمی‌توان با ابزارهای اقتصادی صِرف تحول اساسی پدید آورد و تغییرهای بلندمدت آن‌ها به‌طور کلی تحت تأثیر تغییرها در هنجارها و مؤلفه‌های اخلاقی مرتبط با آن‌ها است.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی  با بیان اینکه اخلاق مصرف عبارت است از مجموعه رفتارها و صفت‌هایی که لازم است درباره مصرف کالاها و خدمات نهایی، رعایت شود تا انسان‌ها از نظر روحی دارای ماهیت و واقعیت با ارزش و مقدسی بشود به ارائه تعریف مدل اسلامی اخلاق مصرف پرداخت و بیان کرد: در ادبیات علمی، مدل‌های داده‌ها و پدیده‌ها برای وصف و تبیین پدیده‌ها یا داده‌های مربوط به واقع خارجی به‌کار می‌روند. بدیهی است این مفهوم از مدل نمی‌تواند در مدل اسلامی اخلاق مصرف مقصود باشد؛ زیرا مدل مورد نظر برای وصف و تبیین وضع موجود در رفتارهای مصرفی نیست؛ بلکه در صدد توضیح وضعیت مطلوب آن است که تناسب بیشتری با مدل‌های نظریه دارد؛ زیرا نظریه اسلامی اخلاق مصرف به تبیین واقعیت، پدیده یا نظام خارجی نمی‌پردازد؛ بلکه به تبیین مبانی، هدف‌ها و اصول رفتار مصرفی براساس اخلاق و آموزه‌های اسلامی می‌پردازد؛ بنابراین مدل اسلامی اخلاق مصرف مدلی نظریه با کارکرد هنجاری است.

جداری عالی با بیان اینکه بحث توحید از دو راه با اخلاق مصرف و اصول آن ارتباط دارد: الف) توحید در مالکیت و ب) توحید در عبادت به رابطه مبنای مبدأ‌شناختی با اصول اخلاقی مصرف از طریق توحید در مالکیت پرداخت و عنوان کرد: رابطه مصرف با توحید در مالکیت از این قرار است که از سویی مصرف به لحاظ حقوقی و اخلاقی بر مالکیت مبتنی است؛ یعنی تا کسی مالک چیزی نشود، در وضعیت عادی نه به لحاظ حقوقی و نه به لحاظ اخلاقی مجاز به تصرف و مصرف آن نخواهد بود. از سوی دیگر چگونگی نگرش به مالکیت انسان بر اموال، در اصول اخلاقی مصرف آن‌ها اثر شگرفی دارد؛ برای مثال، لیبرالیست‌ها به‌علت نادیده‌گرفتن نقش خداوند متعال، در مالکیت، برای انسان نسبت به اموال نوعی مالکیت مطلق قائل هستند؛ بنابراین به جزء محدودیت‌های قیمتی و درآمدی و احیاناً محدودیت‌های طبیعی، هیچ‌گونه محدودیتی برای مصرف انسان قائل نیستند و از نظر آنها، انسان در اموال خود در تمام تصرفات و هر نوع مصرف آزاد بوده و هیچ‌کس حق ندارد وی را محدود کند.

وی افزود: همین امر باعث شده است که مصرف‌گرایی را مجاز و حتی ممدوح تلقی کنند؛ اما براساس تحلیل ما از توحید، مالک مطلق تمام عالم هستی از جمله انسان و اموال، خداوند متعال است و مالکیت اعتباری اشیاء از خداوند متعال به انسان منتقل شده و مالکیت وی در طول مالکیت خداوند متعال است. در حقیقت انسان به نمایندگی از جانب خداوند متعال دارایی‌های در اختیارش را هزینه می‌کند؛ چنان‌که قرآن کریم می‌فرماید: «به خدا و رسولش ایمان بیاورید و از آنچه خداوند متعال شما را نماینده (خود) در آن قرار داده انفاق کنید؛ در نتیجه، هیچ انسانی مالک مطلق اشیای در اختیارش نبوده؛ بنابراین در تصرف آن‌ها آزادی مطلق ندارد؛ بلکه خود را نماینده و زیر نظر مالک مطلقی می‌بیند که تصرفاتش باید در جهت خواست وی صورت پذیرد. اینجا است که هدایت تشریعی خداوند متعال رخ می‌نماید و در رفتارهای انسان از جمله رفتارهای مصرفی وی نقش جدی ایفا کرده و کم‌وکیف مصرف وی را در چارچوب قوانین شرعی ضابطه‌مند و محدود می‌کند.

جداری عالی افزود: بنابراین براساس فرمان‌های خداوند متعال، حق اسراف، تبذیر، کنز، احتکار و … را ندارد و مؤظف است اموال در اختیارش را هرچند فراوان باشد، براساس موازین شرعی در موارد تعیین‌شده و به میزان مجاز ـ. تا حد کفاف ـ. مصرف کند. به این ترتیب، اصلی مانند انفاق با اقسام واجبش مانند خمس و زکات و هزینه‌های خانواده و نیز اقسام مستحبش مانند انفاق به نیازمندان، هدیه و … و نیز اصل قناعت و اکتفا به مصرف در حد کفاف معنا پیدا می‌کند؛ زیرا اگر مالکیت انسان مطلق بوده و وابسته به کسی نباشد، علتی بر محدودیت مصرف برای وی وجود نخواهد داشت.

این محقق همچنین با اشاره به رابطه مبانی مبدأ‌شناختی با اصول اخلاقی مصرف از راه توحید در عبادت تصریح کرد: توحید در عبادت، توحید عملی است به این معنا که تمام رفتارهای جسمی و روانی انسان از جمله رفتارهای مصرفی باید برای خداوند متعال باشد. این ایده در جهت‌گیری‌ها و انگیزه‌ها و هدف‌های مصرف‌کننده اثر دارد؛ برای مثال، دئیست‌ها به‌علت فقدان توحید در عبادت، در رفتارهای مصرفی خود عاری از هرگونه انگیزه خدایی بوده و انگیزه اصلی آن‌ها در مصرف، حداکثر کردن لذت و مطلوبیتی است که برخواسته از تمایل‌های نفسانی است و این در حالی است که مصرف‌کننده موحّد، هیچ‌گاه براساس تمایل‌ها و هواهای نفسانی دست به مصرف نمی‌زند یا با انگیزه‌های خودنمایی و فخرفروشی و دیگر انگیزه‌های مبتنی بر هواپرستی مصرف نمی‌کند. این امر در پایه‌ریزی اصول و قواعد متعدد اخلاقی مصرف و در جهت مبارزه با مصرف‌گرایی و اسراف و اتراف نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.

وی با اشاره به رابطه توحید در عبادت و انفاق گفت: براساس آموزه‌های اسلام تمام انفاق‌ها عبادت هستند و در صورتی ارزشمند و مورد قبول هستند که همراه با انگیزه خدایی باشند؛ برای مثال، اگر خمس یا زکات با نیت خالص برای خداوند متعال Y. و در موارد تعیین‌شده، پرداخت نشود، تکلیف از عهده فرد ساقط نمی‌شود هر چند بیش از میزان لازم پرداخته باشد و اگر در انفاقات نیت الاهی نباشد، نه‌تن‌ها ارزش و فایده‌ای نخواهد داشت؛ بلکه چه‌بسا فرد انفاق‌کننده در زمره کافران شمرده شود (بقره: ۲۶۴) و همنشین شیطان می‌شود (نساء: ۳۸).

این محقق با اشاره به رابطه توحید در عبادت و زهد بیان کرد: طبق تعریف، حقیقت زهد، انصراف از غیرخدا به‌خاطر خداوند متعال است. این نهایت درجه توحید در عبادت است و از همین‌رو است که پیامبر اکرم ۶ می‌فرماید: «خداوند متعال به چیزی بهتر از زهد عبادت نشده است» (نوری، ۱۴۰۸ ق، ج. ۱۲، ص. ۵۰) و در جای دیگر می‌فرماید: «خداوند متعال را با هیچ عبادتی مانند زهد و دل برکندن از دنیا نپرستیدند» (مجلسی، ۱۳۶۲، ج. ۷۰، ص. ۳۲۲). روایت نخست به این معنا است که عبادتی والاتر از زهد وجود ندارد و روایت دوم بالاتر رفته و می‌فرماید که نه‌تن‌ها عبادتی بالاتر از زهد وجود ندارد؛ بلکه عبادتی مانند زهد نیز وجود ندارد. از سوی دیگر خود زهدورزی، مرهون خداشناسی است تا انسان خداوند متعال را آن‌چنان که باید نشناسد نمی‌تواند متصف به فضیلت زهد شود و هر کس به میزان معرفتش به خداوند متعال، نسبت به دنیا زهد می‌ورزد. چنان‌که امام صادق نقل می‌کند: «خداوند تبارک و تعالی در مناجات حضرت موسی با وی داشت فرمود: همانا بندگان صالح من به اندازه شناختشان نسبت به من از دنیا دل کندند و دیگر آفریدگان من به اندازه جهلشان نسبت به من به دنیا رو آوردند …» (صدوق،۱۳۸۰، ح. ۲، ص. ۵۳۱).

جداری با اشاره به جایگاه مبانی انسان‌شناختی در مدل اخلاق مصرف گفت: از آنجا که موضوع و متعلق اصلی مدل اخلاق مصرف، انسان و رفتارهای مصرفی وی است، نوع شناخت از انسان و مبانی آن در ارائه چنین مدلی، نقش محوری دارد.

این محقق با اشاره به نقش اصالت روح انسان در مدل اخلاقی مصرف عنوان کرد: یکی از مبانی انسان‌شناختی اخلاق مصرف این است که انسان دو ساحت ماده و روح دارد که ساحت روح به‌رغم اینکه در آغاز پیدایش وابسته به ساحت مادی است؛ اما در اثر سیر تکاملی جوهری‌اش استقلال یافته و جسم را به‌دنبال می‌کشد و غرض از خلقت انسان نیز کمال روح بوده و سعادت وی نیز در همان کمال و سعادت روح معنا می‌شود؛ بنابراین، اصالت با روح است و جسم در این میان فقط نقش وسیله برای استکمال و سعادت روح را ایفا می‌کند.

وی با اشاره به نقش اختیار انسان در مدل اخلاقی مصرف تصریح کرد: یکی دیگر از مبانی انسان‌شناختی مطلق اخلاق، اختیار انسان است. بدون پذیرش اختیار انسان، انتساب خوب و بد به افعال وی ممکن نیست. به‌طور کلی موضوع علم اخلاق، رفتارهای اختیاری انسان است که رعایت آن، ضمن اصلاح و تقویت کمالات در صفات نفسانی، باعث تصحیح و تنظیم روابط انسان با خود، خداوند متعال، جامعه و طبیعت نیز می‌شود.

 عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی افزود: نقش اختیار در اصول اخلاقی مصرف نیز همین است؛ به‌طور مثال زهد در صورتی فعل اخلاقی و خوب تلقی می‌شود که فرد با اختیار، خود را از مادیات دنیا برای رسیدن به خداوند متعال و آخرت محروم کند؛ وگرنه صِرف محرومیت از موهبت‌های دنیا بنا به علل جبری مانند موانع طبیعی و اجتماعی و … زهد شمرده نشده شخص محروم مورد ستایش قرار نمی‌گیرد و آثار تشریعی و تکوینی زهد نیز بر آن مترتب نمی‌شود.

وی با اشاره به نقش فطرت‌مندی انسان در مدل اخلاقی مصرف با بیان اینکه فطرت‌مندی اثر خود را در مبنای اخلاقی مصرف گذاشته و سبب می‌شود که بایستگی و ملاک خوبی رفتارهای اخلاقی از جمله مصرفی را بتوانیم توجیه منطقی کنیم به نقش آخرت‌باوری در مدل اخلاق مصرف پرداخت و اظهار کرد: مهم‌ترین نقش باور به جهان آخرت، در هدف‌ها و انگیزه‌های افراد ظاهر می‌شود. مؤمن به جهان آخرت، آثار و نتیجه‌های رفتارهای مصرفی را در شکل‌گیری حیات اخروی و سعادت جاوید خود لحاظ کرده و متناسب با آن عمل می‌کند که این امر، افزون بر آثار معنوی و سعادت اخروی و جلب رضایت الهی، آثاری مانند امنیت روانی و اجتماعی، استفاده بهینه از ثروت‌های طبیعی و ملی، افزایش سرمایه‌گذاری، پیشرفت و عدالت اجتماعی و اقتصادی را در پی خواهد داشت. در برابر، لیبرالست‌ها به علت نداشتن چنین باوری یا از روی عدم لحاظ آن در زندگی دنیوی، هدفشان را در مصرف رسیدن به مطلوبیت و لذت بیشتر تعریف کرده‌اند که فرهنگ مصرف‌گرایی، استثمار، استعمار و بی‌عدالتی‌های حاکم بر جوامع غربی امروز و جوامع متأثر از آن‌ها محصول آن است.

وی تاکید کرد: باور به آخرت در انتخاب اصول اخلاقی اثر بسزایی دارد. برای کسی که حیات را منحصر در جهان مادی می‌داند، عاقلانه‌ترین رفتار این است که در همین دنیای مادی نهایت لذت را از دارایی‌های خود ببرد. برای چنین کسی انفاق‌هایی مانند خمس، زکات، بخشش به دیگران در راه خداوند متعال یا زهد و قناعت مفهوم ندارد. امام علی می‌فرماید: «کسی که قدر آخرت را نداند چطور می‌تواند نسبت به دنیا زهد ورزد؟!»

 


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

چند درصد کاربران همچنان در تلگرام هستند؟

کلاهبرداری‌ های رمال اینترنتی

رستگاری آلمان در ثانیه‌های پایانی / تصاویر

عکس روز نشنال جئوگرافیک ؛ پرش و جهش

جام جهانی؛ ترس، لذت و امید/تصاویر

بهار ۹۷، آلوده‌ترین بهار تهران در سال‌های اخیر

تعیین تکلیف دانشگاه ها در طرح تحول تا سال آینده

هوش مصنوعی به مراکز خرید راه می‌ یابد

مرگ حتمی در صورت خوردن هسته زردآلو

آغاز توزیع کارت کنکور از امروز

فضای مجازی عامل شدت گرفتن شایعات دستکاری‌شده

برنامه گوگل برای اندازه‌گیری اشیاء آمد

برای فلسطین نباید ساکت نشست

عرضه مواد خوراکی با نشان ایرانی در بوفه مدرسه‌ها/ الزام مدیران به خرید وسایل ایرانی برای مدارس

«غفلت از آموزش‌ گروهی» نظام تعلیم و تربیت را زمین‌گیر کرده است/ خط‌کشی بین تشکل‌های دانش‌آموزی باید برداشته شود

فیلیپ راث به روایت نویسندگان و دوستان

مهلت اعتراض مؤسسان مدارس غیردولتی به مبلغ شهریه تا 15 تیرماه تمدید شد

سم سفیدی که روزانه مصرف می‌کنیم

کنفرانس بین‌المللی فلسفه، روش علمی، باورها و بی‌عدالتی

امن ترین وسیله نقلیه برای سفر+عکس

شاهکارهای معماری در ایران+تصاویر

خداحافظ سوناتا خداحافظ سراتو! +عکس

توصیه‌ برترین‌های کنکور ۹۶ به داوطلبان آزمون سراسری ۹۷

تمامی مدل های بنز در یک نگاه +عکس

عجیب‌ترین الماس‌های کشف شده در جهان + تصاویر

کبد چرب را با خوردن این میوه‌ها درمان کنید!

پولدارها بیشتر کتاب می‌خوانند

نقاشی‌های قاجاری در موزه ملی گرجستان + تصاویر

زندگی زیبای عشایر شاهسون + تصاویر

غیرعادی‌ترین ساحل دنیا: ساحل سیاه هاوایی! + تصاویر

دو نوشیدنی که به سرعت لاغرتان می‌کند

چگونه جلوی رشد حشرات در برنج را بگیریم؟

خوراکی‌های مفید برای مبتلایان به دیابت و چربی خون

پوست این میوه درمانی فوری برای یبوست است

غذاهای مناسب پس از کشیدن دندان عقل

باید‌ها و نبایدهای مصرف آجیل

700 دانش آموز پرافتخار ایرانی در المپیادهای علمی جهان/ 82 هزار دانشجوی ایرانی در آمریکا تحصیل می کنند

جزئیات اجرای طرح آزمایشی «پیشگیری از مصرف دخانیات » در مدارس

مصطفی چمران از جوانی تا شهادت / تصاویر

عینک آفتابی آقای رئیس دردسر ساز شد! +عکس

آموزشگاه رانندگی خانم ها در عربستان +عکس

تیم ملی فوتبال در هواپیما به سمت سارانسک +عکس

حضور ۵۴ درصدی زنان در آموزش و پرورش

یائسگی چیست؟ زمان شروع، علائم، مراحل آن

میانگین نمره ورقه در امتحانات نهایی عدد ۱۲ است

فیلم/خاطره جالب آزمون و رضاییان از بازی اسپانیا

۱۰ جاذبه دیدنی شهر تبریز + تصاویر

جزئیات برنامه‌های سازمان جوانان هلال احمر در کاهش آسیب‌های اجتماعی/ عضویت یک میلیون نوجوان و جوان

قربانی شدن کودکان برای خدایان باستان/ تصاویر

جزئیات پرداخت مطالبات فرهنگیان/ تسویه خرید خدمات و حق‌التدریس معلمان شاغل در تابستان

نظارت بر عملکرد حرفه‌ای معلمان

عشق پایدار مکزیک به ماشین‌های کلاسیک / تصاویر

همه احتمالات امسال بازار اجاره مسکن

کنفرانس بین‌المللی قانون اساسی و فلسفه برگزار می شود

کتاب «فلسفه نهضت حسینی» از منظر اندیشمندان برجسته اهل سنت

هفت موردی که در آنها کاملاً با دیگران فرق دارید

سرانجام افراد در سه عکس تأثیرگذار تاریخی + تصویر

معرفی موزه آبگینه تهران، موزه‌ای به جا مانده از دوران قاجار + تصویر

کتاب «جامعه‌شناسی فوتبال در بافتی جهانی» منتشر می‌شود

برای هضم بهتر غذا چه چیز‌ی بخوریم؟

گرانترین غذاهای جهان + تصاویر

انتشار «وحدت اشیا» و بررسی یک اختلاف نظر میان کانت و هگل

کنفرانس بین‌المللی مطالعات فلسفی قاره برگزار می شود

بیداری دینی آگاهانه؛ هدف کتاب «کنش دینی و نوسازی عقل»

توهم اراده آگاهانه/ اراده صرفا یک تجربه نیست بلکه یک نیرو است

کوچکترین رایانه جهان ساخته شد +عکس

باداب سورت؛ دومین چشمه آب شور جهان در ایران + تصاویر

علت افزایش سرطان در ایران

جزئیات معاینات رایگان دانش‌آموزان مقاطع مختلف / ۳ اختلال شایع در نوآموزان

مهلت ثبت نام بدون آزمون دکتری دانشگاه آزاد تمدید شد

واکنش وزیر ارتباطات به گرانی گوشی موبایل

مدارس خودگردان غیرقانونی‌اند / معرفی مدارس خودگردان شناسایی شده به ناجا

نیازی به اعزام دختران شین آبادی به خارج از کشور نیست

مسیر تحقیقات علمی با وصله‌پینه‌ها جلو می‌رود

جگوار Xj پلاک ملی! + عکس

اعلام شرایط دانشگاه فنی وحرفه ای برای جذب متقاضیان کارشناسی ارشد

خودرویی با 250 میلیون تومان اختلاف قیمت در ایران +عکس

کدام آیفون را بخریم؟

تغییر نام خیابانی از انرژی اتمی به مریم میرزاخانی

وام های پرداختی دانشگاه آزاد به کارکنان و اساتید افزایش یافت

داستان خانه 1000 متری علی اکبر ولایتی

کبد چرب را با خوردن این میوه‌ها درمان کنید!

10 شهر خنک ایران در تابستان +عکس

عینک آفتابی آقای رئیس دردسر ساز شد! +عکس

جگوار Xj پلاک ملی! + عکس

دو نوشیدنی که به سرعت لاغرتان می‌کند

عکس قدیمی از بازیگران سرشناس ایرانی

خودرویی با 250 میلیون تومان اختلاف قیمت در ایران +عکس

همه احتمالات امسال بازار اجاره مسکن

ورود رنو مگان جدید به کشور +عکس

مرگ حتمی در صورت خوردن هسته زردآلو

تبصره اصلاح سهمیه‌ها رای نیاورد

چگونه جلوی رشد حشرات در برنج را بگیریم؟

پوست این میوه درمانی فوری برای یبوست است

عجیب‌ترین الماس‌های کشف شده در جهان + تصاویر

آموزشگاه رانندگی خانم ها در عربستان +عکس

گرانترین غذاهای جهان + تصاویر

سرانجام افراد در سه عکس تأثیرگذار تاریخی + تصویر

واکنش وزیر ارتباطات به گرانی گوشی موبایل

زندگی زیبای عشایر شاهسون + تصاویر

فردا روزی خاص برای زنان عربستانی

وام های پرداختی دانشگاه آزاد به کارکنان و اساتید افزایش یافت

عجیب‌ترین ربات‌هایی که تاکنون ساخته شده‌اند+ تصاویر

«مجید صالحی» در کنار همسر و دوقلوهایش /عکس

غیرعادی‌ترین ساحل دنیا: ساحل سیاه هاوایی! + تصاویر

طولانی‌ترین روز سال در انتظار زمینیان

سم سفیدی که روزانه مصرف می‌کنیم

برای هضم بهتر غذا چه چیز‌ی بخوریم؟

تیم ملی فوتبال در هواپیما به سمت سارانسک +عکس

خوراکی‌های مفید برای مبتلایان به دیابت و چربی خون