کد خبر: 15433
ف
در قالب یک کرسی ترویجی انجام شد؛
کاوش در مفاد صیغه تفضیل در آموزه های اخلاقی دینی
عالم‌زاده در کرسی کاوش در مفاد صیغه تفضیل در آموزه های اخلاقی دینی گفت: یکی از مشکلات مفهومی در فهم متون اخلاقی، مفاد صیغۀ تفضیل است. صیغۀ تفضیل در مرتبه‌بندی اوصاف اخلاقی نقشی کلیدی دارد.

به گزارش شبکه علمی ثریا، کرسی ترویجی عرضه و نقد ایده علمی با عنوان کاوش در مفاد صیغه تفضیل در آموزه های اخلاقی دینی با ارائه حجت الاسلام محمد عالم‌زاده نوری، روز گذشته ۲۰ اسفندماه در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار می گردد.

در ادامه گزارشی از این نشست از نظر شما می گذرد:

یکی از مشکلات مفهومی در فهم متون اخلاقی، مفاد صیغۀ تفضیل است. صیغۀ تفضیل در مرتبه‌بندی اوصاف اخلاقی نقشی کلیدی دارد. اگر در میان منابع نقلی به‌ دنبال کشف نظام ارزش‌های اخلاقی باشیم و بخواهیم مراتب خوب و بد را به ‌دست آوریم، یعنی خوب را از خوب‌تر و بد را از بدتر تمییز دهیم، لاجرم به سراغ مفاهیمی از قبیل «أفعل تفضیل» خواهیم رفت. با این حال وقتی به موارد استعمال آن نظر می‌افکنیم، با امر نامنتظره‌ای مواجه می‌شویم.

توضیح این اشکال به شرح زیر است: صیغه‌های تفضیل به دو معنای «برتر» و «برترین» به‌ کار می‌روند. اگر این صیغه‌ها صفت عالی باشند و معنای برترین بدهند، در تفضیل مطلق ظهور دارند؛ یعنی در نگاه نخست تنها دارای یک مصداق تلقی می‌شوند و ظهور اولیۀ آنها انحصار برتری یک مورد، بر سایر موارد است؛ اما می‌بینیم بر خلاف انتظار اولیه، در آیات و روایات مصادیق مختلف و متنوعی برای آن بیان شده است؛ مثلاً درحالی‌که توقع می‌رود برترین عمل، یک چیز باشد، ده‌ها موضوع به ‌عنوان «أفضل‌الأعمال» معرفی شده است. در این موارد به حسب استظهار عرفی، ادلۀ موجود گرفتار تکاذب هستند؛ یعنی مدلول مطابقی هر یک، مدلول التزامی سایر ادله را تکذیب می‌کند و با آن تعارض دارد.

مشکل دوم اینکه حتی اگر دلیل لفظی دیگری این تفضیل را برای مصداق دیگر ثابت نکرده باشد، گاهی به‌قطع ‌می‌دانیم مصداق ادعایی موجود، تفضیل واقعی ندارد؛ مثلاً ممکن است به دلیل لبّی یا از طریق سایر ملازمات مانند شدت ثواب و عقاب مترتّب بر یک عمل ثابت شده باشد که از آن برتر نیز وجود دارد؛ بنابراین بی‌آنکه تفضیل واقعی وجود داشته باشد، گمان می‌رود دلیل شرعی، ادعای تفضیل دارد.

حل این مسئله در متون اخلاقی تلاشی علمی از سنخ مباحث اصولی می‌طلبد و به نظر می‌رسد همان مقدار، بلکه بیش از آن مقدار که به صیغۀ «إفعل» (امر) در فقه‌الاحکام عنایت شده است، به صیغه «أفعل» (تفضیل) در فقه‌الاخلاق و فقه‌التربیه باید عنایت شود.

راه‌هایی که برای حل این معضل پیشنهاد شده به شرح زیر است: ۱. مناقشۀ سندی، ۲. ‌نسخ دلیل متقدم۳. تجرید از معنای تفضیل۴. کشف جامع معنایی ۵. تکثر موضوع و ادعای تساوی ۶. تکثر موضوع بدون ادعای تساوی ۷. مبالغه و مَجاز (شدت اتصاف به مبدأ) ۸. محدودگرفتن دایرۀ تفاضل (نفی تفضیل مطلق و نسبیت تفضیل)

صیغۀ تفضیل بر حسب ظهور اولیۀ عرفی اطلاق دارد و منحصراً برتری یک فرد را بر سایر افراد ادعا می‌کند؛ یعنی اگر ما بودیم و این لفظ، آن را بر افضیلت انحصاری حمل می‌کردیم؛ اما وقتی با کثرت استعمالات مخالفِ این ظهور اولیه مواجه می‌شویم، ظهور استعمالی جدیدی برای ما شکل می‌گیرد و توقع ما از این صیغه کمتر می‌شود؛ گویی این کلمه وضع و کاربردی جدید یافته و حقیقت شرعی پیدا کرده است.

به بیان علمی، با استقرای موارد استعمال این صیغه به این نتیجه می‌رسیم که نمی‌توانیم اصالت‌الاطلاق را در صیغۀ تفضیل جاری سازیم، بلکه دربارۀ این صیغه عملاً اصالت‌التقیید حاکم است، مگر دلیلی بر نفی آن داشته باشیم.

ممکن است کسی با استناد به قاعدۀ «الاستعمال أعم من الحقیقة و المجاز» سخن پیش‌گفته را نپذیرد یا اینکه احتمال «منقول‌بودن صیغۀ تفضیل» را مشکل و پرمؤونه تلقی کند و نتواند با این فرضیه همراه شود؛ زیرا نقل به «مهجوریت معنای اصلی» می‌انجامد یا «اشتراک لفظی» پدید می‌آورد و «مهجوریت معنای اصلی» یا «اشتراک لفظی» دربارۀ صیغه تفضیل با رجوع به بداهت عرفی یا تبادر، غریب به نظر می‌رسد و قایلی ندارد.

در این صورت راه حل کم‌مؤونه‌تر دیگری را پیشنهاد می‌کنیم که با تبادر عرفی هم سازگار است. می‌توان ادعا کرد صیغۀ تفضیل از معنای اصلی خود منصرف است و تنها بر مبالغه و تأکید دلالت می‌کند. «انصراف» بدان معناست که یک لفظ، با اینکه معنای موضوع‌ٌله و اصلی خود را حفظ کرده است، به‌ سبب عواملی مانند کثرت استعمال، کثرت وجود یا وجود فرد اکمل، اگر بدون قرینه استعمال شود، بر حصه‌ای خاص از معنای خود دلالت می‌کند. قرینۀ این دلالت نیز همان عوامل مذکور است.

پیشنهاد دیگر این است که این استعمال را از قبیل مجاز مشهور بدانیم؛ مجازی که به‌ جهت کثرت استعمال، یک قرینۀ حالیۀ دایم به‌ همراه دارد.

به‌هرصورت هر کدام از این راه حل‌ها را که بپذیریم، به اصل مشکل و به خروج افعل تفضیل از معنای اصلی خود اعتراف کرده‌ایم.

 


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

عارف رییس کمیسیون آموزش مجلس شد

دستورالعمل ترویج و نهادینه‌سازی فرهنگ امربه‌معروف و نهی از منکر در مدارس و ادارات

صدوردستورالعملی درباره«یونیفرم» دانش‌آموزان؛ به‌زودی/ جلوگیری از اخذ شهریه‌ای بالاتر از حد مصوب

بهره‌برداری از دستگاه شبیه‌ساز پرواز در باغ کتاب تهران

گام های مؤثر در تفکر انتقادی

بزرگداشت علی شریعتی در برنامه «میراث کویر»

تأکید بر ضرورت گفت‌وگوی ادیان در فیلیپین

نیازمند بازشناسی اندیشه های امام (ره) برای نسل جوان هستیم

فراخوان مقالات همایش ملی فلسفه کلام منتشر شد

مرکز مطالعات اجتماعی ـ فرهنگی ایران و روسیه افتتاح شد

گفت‌وگوی دینی اسلام و مسیحیت ارمنی حوزه سیلیسی برگزار می شود

تمایلی به ایجاد مدارس خودگردان اتباع خارجی نداریم/دانش‌آموزان افغان نباید از ایرانی‌ها جدا شوند

آمارهایی از فرزندان «پناهندگان» که در ایران به مدرسه می‌روند

الزام معلمان مدارس ابتدایی به دریافت کارت صلاحیت حرفه‌ای/ ناظران وارد مدارس می‌شوند

تربیت مدرسان سند تحول بنیادین از میان طلاب و روحانیون

عکس روز نشنال جئوگرافیک؛ نیروگاه زغال سنگ

لغو خرید مشترکانی که از پیام جعلی اینترنت رایگان ضرر کردند

علائم عجیبی از سرطان ریه که همه باید بدانند

گذار استکمالی از انترناسیونالیسم اسلامی به نظریه ایران اسلامی

قانعی راد می خواست مسائل جامعه را با تفهّم و نه با تبیین دریابد

فهم پذیر کردن نهاد آموزش عالی، بزرگترین برنامه قانعی راد بود

پیام‌های تسلیت به مناسبت درگذشت دکتر قانعی‌راد

نصب ویندوز ۱۰ روی گوشی های هواوی ممکن شد

خطر خالی ماندن صندلی‌های ریاضی و انسانی در دانشگاه‌ها جدی است

برگزاری اردوهای علمی خارج از کشور، ممنوع/ نباید اجازه دهیم هرفردی وارد مدارس شود

کشف بیش از دو تن انواع مواد مخدر از اطراف مدارس در سال گذشته/هدفگذاری ۲۰۰۰ مدرسه برای امسال

چهارمین سرطان شایع در ایران

شصت و پنجمین شماره از نشریه فرهنگستان علوم منتشر شد

مهلت مجدد ثبت نام در آزمون کاردانی به کارشناسی آغاز شد

کتاب «حکایت دانشگاه» نقد و بررسی می شود

نشست علمی تاریخ زندگی امامان معصوم(ع) برگزار می‌شود

سی و یکمین شماره فصلنامه «تاریخ فلسفه» منتشر شد

کتاب «تربیت سکولار از دیدگاه صاحب نظران» منتشر شد

مدارا کردن با مردم ضامن آرامش و پیشرفت جامعه است

چرا دچار افسردگی صبحگاهی می‌شویم؟

روش چک کردن سلامت باتری لپ‌تاپ +عکس

تلگرام طلایی از سرورهای اصلی تلگرام استفاده می‌کند

سلفی کاوشگر ناسا از مریخ منتشر شد

نشانی محل رفع نقص کارت شرکت در کنکور ۹۷ اعلام شد

۳۵ موسسه اعزام دانشجو به خارج تعلیق و ۶۷ موسسه لغو مجوز شد

ممنوعیت پیش ثبت‌نام مدارس/ ثبت نام اتباع فاقد هویت منوط به کارت حمایت تحصیلی

برقراری عدالت در متناسب‌سازی دریافت‌ها را پیگیری کنید

دوره های ارشد و دکتری دانشگاه آزاد کاهش ظرفیت ندارند

شناسایی اخبار جعلی در اینترنت ساده شد

زنبورها پلاستیک دوستدار محیط زیست تولید می کنند

علائم افسردگی پس از زایمان را بشناسید

جزئیات دریافت کارت‌ شرکت در کنکور سراسری‌ ۹۷

افراد مذهبی طول عمر بیشتری دارند

پر درآمدترین رشته‌های دانشگاهی

اثر نامطلوب داروهای متداول بر میکروب‌های ارزشمند روده

6 تأثیر هوش مصنوعی در زندگی آینده انسان‌ها

توضیحات آموزش و پرورش درباره اجرای سند تحول بنیادین

همایش «نظام فکری مقام معظم رهبری در گستره فرهنگ» برگزار می شود

سومین همایش ملی آسیب‌های اجتماعی ایران برگزار می‌شود

گفت‌وگوی دینی اسلام و مسیحیت ارمنی حوزه سیلیسی برگزار می‌شود

کنفرانس بین‌المللی فلسفه و مذهب یهودیان مدرن برگزار می شود

فعالیت ۳۳ هزار پایگاه اوقات فراغت از ۹ تیر ماه/ پیش‌بینی جذب حدود ۵ میلیون دانش آموز در پایگاه‌های تابستانی

اجرای طرح کلاس‌های ضمیمه کاردانش در دبیرستان‌های شاهد از مهر امسال

شماره ۱۰ مجله علمی ـ پژوهشی «فقه مقارن» منتشر شد

حکمت‌نامه حضرت عیسی بن مریم (ع) به زبان اسپانیایی منتشر شد

نفس کشیدن در مریخ ممکن شد

توقف فعالیت ۳۰۰ موسسه علمی کاربردی

عدم همگونی میان بازار کار و خروجی‌های آموزش عالی

قابلیت جدید آیفون، حتی تیم کوک را به وجد آورد

عکس روز نشنال جئوگرافیک؛ درام زیر آب

اعزام دانش آموزان شین آبادی به خارج فردا تعیین تکلیف می‌شود

تدوین منشور ارائه خدمات رفاهی به معلمان در صندوق ذخیره فرهنگیان

فروش دور از ذهن جدیدترین پرچمدار وان پلاس

قابلیت تازه اینستاگرام از اعتیاد کاربران به آن جلوگیری خواهد کرد

ژن درمانی نخاع آسیب دیده را درمان می کند

مهارت هایی که آینده تحصیلی را شکل می دهند؟

کارگاه ساخت کاپ جام جهانی ۲۰۱۸ در ایتالیا /عکس

نتایج رتبه‌بندی دانشگاه‌ها و موسسات پژوهشی کشور منتشر شد

داوطلبان گروه آزمایشی تجربی بیشترین شرکت‌ کنندگان کنکور 97

گسست نسلی میان تصمیم‌گیرندگان و دختران دهه هشتادی

موافقت استاندار با ساخت دانشگاه جامع فرهنگیان در خوزستان

برای رسیدن به توسعه انتظار معجزه ازفلسفه داریم/وضعیت فلسفه درژاپن

کرسی «حجیت دلیل نقلی در اثبات گزاره اخلاقی» برگزار می‌شود

فراخوان طراحی «نمون برگ» دیپلم/ مهلت ارائه طرح‌ها تا ۱۵ تیر ماه امسال

دیدار وزیر آموزش‌ و پرورش با چوپان فداکار پیرانشهری

کشف درمانی جدید برای متوقف کردن آلزایمر

عکس یادگاری بهرام رادان و بهاره کیان افشار

طولانی‌ترین روز سال در انتظار زمینیان

شرط حذف کنکور سراسری

ضرر دانش آموزان کردستانی از قانون بومی گزینی دانشگاه‌ها

تار عنکبوت تازه ترین ابزار نبرد با سرطان !

کشف راز پیدایش منظومه شمسی در ستاره های دنباله دار

واتس‌اپ به زودی برای برخی گوشی‌ها اجرا نمی‌شود

زنان سحرخیز کمتر افسرده می‌شوند

آیا آنچه که شما می‌گویید همان چیزی است که پزشکتان می‌شنود؟

رعایت بهداشت فردی، اعتماد به نفس شما را افزایش می دهد

زیست فناوری؛ آینده سلامت و بدن انسان

قهوه برای حفظ سلامت کبد مفید است

گسست نسلی میان تصمیم‌گیرندگان و دختران دهه هشتادی

دهه شصتی‌ها آمادگی زیادی برای پدر و مادر شدن ندارند/روایتی از سلامت روان نسلی که سختی کشید

تاثیر منفی گرما روی امتحانات دانش‌آموزان

زندگی خصوصی انیشتین و همسر اولش

هفت درس مارسل پروست

بررسی «تلقی سنایی از دین و دینداری»

جزئیات دریافت کارت آزمون سراسری سال ۹۷

زاهدی: مدارس کلاس‌های آموزش برای دفاع دانش‌آموزان در مقابل ناهنجاری‌ها برگزار کند

شروع تربیت جنسی کودک از 3 سالگی

از یافتن معنا تا شادکامی و موفقیت تحصیلی

مزایای رژیم گیاه‌خواریِ سالم

«رمضونیکه» آیینی با سابقه ۱۴۰۰ ساله

هفت عنصری که جهان را دگرگون کردند

دستمال آشپزخانه عامل مسمومیت غذایی است

چه ورزشی برای کاهش کمردرد مناسب است

انزوای دانش‌آموزی با اختلال یادگیری

قد کوتاه‌ترین کشورهای جهان! + تصاویر