کد خبر: 15433
ف
در قالب یک کرسی ترویجی انجام شد؛
کاوش در مفاد صیغه تفضیل در آموزه های اخلاقی دینی
عالم‌زاده در کرسی کاوش در مفاد صیغه تفضیل در آموزه های اخلاقی دینی گفت: یکی از مشکلات مفهومی در فهم متون اخلاقی، مفاد صیغۀ تفضیل است. صیغۀ تفضیل در مرتبه‌بندی اوصاف اخلاقی نقشی کلیدی دارد.

به گزارش شبکه علمی ثریا، کرسی ترویجی عرضه و نقد ایده علمی با عنوان کاوش در مفاد صیغه تفضیل در آموزه های اخلاقی دینی با ارائه حجت الاسلام محمد عالم‌زاده نوری، روز گذشته ۲۰ اسفندماه در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار می گردد.

در ادامه گزارشی از این نشست از نظر شما می گذرد:

یکی از مشکلات مفهومی در فهم متون اخلاقی، مفاد صیغۀ تفضیل است. صیغۀ تفضیل در مرتبه‌بندی اوصاف اخلاقی نقشی کلیدی دارد. اگر در میان منابع نقلی به‌ دنبال کشف نظام ارزش‌های اخلاقی باشیم و بخواهیم مراتب خوب و بد را به ‌دست آوریم، یعنی خوب را از خوب‌تر و بد را از بدتر تمییز دهیم، لاجرم به سراغ مفاهیمی از قبیل «أفعل تفضیل» خواهیم رفت. با این حال وقتی به موارد استعمال آن نظر می‌افکنیم، با امر نامنتظره‌ای مواجه می‌شویم.

توضیح این اشکال به شرح زیر است: صیغه‌های تفضیل به دو معنای «برتر» و «برترین» به‌ کار می‌روند. اگر این صیغه‌ها صفت عالی باشند و معنای برترین بدهند، در تفضیل مطلق ظهور دارند؛ یعنی در نگاه نخست تنها دارای یک مصداق تلقی می‌شوند و ظهور اولیۀ آنها انحصار برتری یک مورد، بر سایر موارد است؛ اما می‌بینیم بر خلاف انتظار اولیه، در آیات و روایات مصادیق مختلف و متنوعی برای آن بیان شده است؛ مثلاً درحالی‌که توقع می‌رود برترین عمل، یک چیز باشد، ده‌ها موضوع به ‌عنوان «أفضل‌الأعمال» معرفی شده است. در این موارد به حسب استظهار عرفی، ادلۀ موجود گرفتار تکاذب هستند؛ یعنی مدلول مطابقی هر یک، مدلول التزامی سایر ادله را تکذیب می‌کند و با آن تعارض دارد.

مشکل دوم اینکه حتی اگر دلیل لفظی دیگری این تفضیل را برای مصداق دیگر ثابت نکرده باشد، گاهی به‌قطع ‌می‌دانیم مصداق ادعایی موجود، تفضیل واقعی ندارد؛ مثلاً ممکن است به دلیل لبّی یا از طریق سایر ملازمات مانند شدت ثواب و عقاب مترتّب بر یک عمل ثابت شده باشد که از آن برتر نیز وجود دارد؛ بنابراین بی‌آنکه تفضیل واقعی وجود داشته باشد، گمان می‌رود دلیل شرعی، ادعای تفضیل دارد.

حل این مسئله در متون اخلاقی تلاشی علمی از سنخ مباحث اصولی می‌طلبد و به نظر می‌رسد همان مقدار، بلکه بیش از آن مقدار که به صیغۀ «إفعل» (امر) در فقه‌الاحکام عنایت شده است، به صیغه «أفعل» (تفضیل) در فقه‌الاخلاق و فقه‌التربیه باید عنایت شود.

راه‌هایی که برای حل این معضل پیشنهاد شده به شرح زیر است: ۱. مناقشۀ سندی، ۲. ‌نسخ دلیل متقدم۳. تجرید از معنای تفضیل۴. کشف جامع معنایی ۵. تکثر موضوع و ادعای تساوی ۶. تکثر موضوع بدون ادعای تساوی ۷. مبالغه و مَجاز (شدت اتصاف به مبدأ) ۸. محدودگرفتن دایرۀ تفاضل (نفی تفضیل مطلق و نسبیت تفضیل)

صیغۀ تفضیل بر حسب ظهور اولیۀ عرفی اطلاق دارد و منحصراً برتری یک فرد را بر سایر افراد ادعا می‌کند؛ یعنی اگر ما بودیم و این لفظ، آن را بر افضیلت انحصاری حمل می‌کردیم؛ اما وقتی با کثرت استعمالات مخالفِ این ظهور اولیه مواجه می‌شویم، ظهور استعمالی جدیدی برای ما شکل می‌گیرد و توقع ما از این صیغه کمتر می‌شود؛ گویی این کلمه وضع و کاربردی جدید یافته و حقیقت شرعی پیدا کرده است.

به بیان علمی، با استقرای موارد استعمال این صیغه به این نتیجه می‌رسیم که نمی‌توانیم اصالت‌الاطلاق را در صیغۀ تفضیل جاری سازیم، بلکه دربارۀ این صیغه عملاً اصالت‌التقیید حاکم است، مگر دلیلی بر نفی آن داشته باشیم.

ممکن است کسی با استناد به قاعدۀ «الاستعمال أعم من الحقیقة و المجاز» سخن پیش‌گفته را نپذیرد یا اینکه احتمال «منقول‌بودن صیغۀ تفضیل» را مشکل و پرمؤونه تلقی کند و نتواند با این فرضیه همراه شود؛ زیرا نقل به «مهجوریت معنای اصلی» می‌انجامد یا «اشتراک لفظی» پدید می‌آورد و «مهجوریت معنای اصلی» یا «اشتراک لفظی» دربارۀ صیغه تفضیل با رجوع به بداهت عرفی یا تبادر، غریب به نظر می‌رسد و قایلی ندارد.

در این صورت راه حل کم‌مؤونه‌تر دیگری را پیشنهاد می‌کنیم که با تبادر عرفی هم سازگار است. می‌توان ادعا کرد صیغۀ تفضیل از معنای اصلی خود منصرف است و تنها بر مبالغه و تأکید دلالت می‌کند. «انصراف» بدان معناست که یک لفظ، با اینکه معنای موضوع‌ٌله و اصلی خود را حفظ کرده است، به‌ سبب عواملی مانند کثرت استعمال، کثرت وجود یا وجود فرد اکمل، اگر بدون قرینه استعمال شود، بر حصه‌ای خاص از معنای خود دلالت می‌کند. قرینۀ این دلالت نیز همان عوامل مذکور است.

پیشنهاد دیگر این است که این استعمال را از قبیل مجاز مشهور بدانیم؛ مجازی که به‌ جهت کثرت استعمال، یک قرینۀ حالیۀ دایم به‌ همراه دارد.

به‌هرصورت هر کدام از این راه حل‌ها را که بپذیریم، به اصل مشکل و به خروج افعل تفضیل از معنای اصلی خود اعتراف کرده‌ایم.

 


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

پیام اعتراض‌آمیز «محسن افشانی» به رییس جمهور

دختری که شاخ اینستاگرام بود خودکشی کرد +عکس

دختران نیجریه‌ای؛ قربانی باند‌های قاچاق و بهره‌برداری جنسی! + عکس

عکس: ژست خاص طناز طباطبایی کنار مهران غفوریان

تاثیر 30 درصدی سوابق تحصیلی در کنکور 98

عکس: ارسلان قاسمی و نیوشا ضیغمی در «هشتگ»

شعر منتشر نشده از استاد شهریار درباره رهبر انقلاب

قتل پرسر و صدای یک ورزشکار زن +عکس

عکس: اتوبوس سوخته تصادف مرگبار جاده نطنز

باطل کردن قبولی کنکور بعد از ۱سال و نیم!

مدهای عجیب با نام آرایش محرمی! +عکس

آیا امام حسین (ع) داماد ایرانیان بوده است؟

حاشیه‌های گریه‌ی کودک عزادار در تهران

حضور متفاوت زنان سیستان و بلوچستانی در ادارات

زیباکلام: احمدی نژاد استاد عوام فریبی است

آپدیت گلکسی اس 8 چه قابلیت هایی را به همراه می‌آورد؟

عکس روز نشنال جئوگرافیک؛ شالیزارهای رنگی

ابداع روش درمانی ۱۵ دقیقه‌ای برای کچل‌ها

مدارس اجازه اخذ پول از خانواده‌ها را ندارند

جان سخت ترین حافظه SSD عرضه شد

اینستاگرام کانال خرید راه اندازی می کند

آغاز ثبت نام غیرحضوری مقطع کارشناسی دانشگاه پیام نور

چرا این بازیگر خانه‌اش را کنار مسجد خرید؟

ظاهر متفاوت خانم بازیگر در نقش پرستار

ماجرای شفا پیدا کردن مداح معروف در حرم امام رضا (ع)

حلق‌آویزشدن مدل اینستاگرامی در قایق تفریحی

عکس: تفریح مهران غفوریان در انگلیس!

لایک مدیر «آمدنیوز» زیر مطلب دستیار روحانی +عکس

نوزادی با ۴ پا به دنیا آمد +عکس

چطور رقاص فینال جام‌جهانی محبوب بزرگترین برندهاست!

عکس: پیام یک دختر شیرازی به شهرداری تهران

داعش نزدیک مرز ایران است؟

ابراز ناراحتی مهناز افشار از روضه خوانی یک روحانی +عکس

انتقاد تند روزنامه سپاه از فیلم معروف ایرانی

طلبه مضروب مشهدی درگذشت

عکس: کشف ۱۰۰۰ شیشه انواع مشروبات الکلی در مشهد

توصیه محرمانه رهبری درباره تتلو +عکس

علی کریمی به عادل: کاری می‌کنم از این فوتبال فرار کنی!

آغاز بکار اولین قطار هیدروژنی جهان در آلمان

5G چه فرقی با 4G دارد؟

طرح پلیس برای مقابله با موبایل‌قاپی

عرضه بخشی از تلفن‌های همراه تازه ترخیص شده در فروشگاه‌های اینترنتی

داروی طبیعی میگرن بسازید

نتایج نهایی آزمون کارشناسی ارشد ناپیوسته دانشگاه آزاد اعلام شد

آیا امام حسین(ع) از اول به قصد کربلا حرکت کرد؟

تاسوعا و عاشورا باران می‌بارد

پشت در‌های مصاحبه دکترا چه می‌گذرد؟

کشف مومیایی توله گرگ ۵۰ هزار ساله

درمان اعتیاد و اوردوز با دستکاری ژنتیکی

سیستم عامل «ای او اس ۱۲» عرضه شد

هوش مصنوعی و ربات ها ۷۵ میلیون شغل را نابود می کنند

برنامه دانشگاه آزاد برای اعطای وام شهریه به دانشجویان

پایش سلامت جسم و روان در تمام موسسات آموزش عالی اجرا می شود

چه کسانی از نظر سازمان سنجش مشکوک هستند؟

اولین مسافر شخصی به ماه معرفی شد

آیفون ارزان‌قیمت بهتر می‌فروشد!

ارسال پیامک اطلاعات لحظه‌ای اردو‌ها به والدین

نخستین سیاهپوستی که به فضا رفت

تمامی دانشجویان متقاضی نقل و انتقالات تعیین تکلیف شدند

امسال 80 هزار نفر در علمی کاربردی پذیرش شده‌اند

تغییر بسته‌های اینترنت موبایل؛ اپراتورها تخلفی نکردند؟

ارائه 20 رشته کارشناسی و 30 رشته مقطع ارشد در دانشگاه هنر

اعلام نتایج نهایی دانشگاه آزاد در کنکور ارشد ۹۷

عکس: واکنش نیما شعبان نژاد به توقیف سریال «ممنوعه»

حمید رسایی: تتلو مرتد و حکمش اعدام است

رابطه پنهان با مادر زن در موبایل احمد لو رفت!

بازیگر حامی ضدانقلاب و ترویست در پروژه سازمان اوج !

افشای پشت پرده داماد وزیر اطلاعات توسط روحانی جنجالی +عکس

لیلا بلوکات در تلویزیون ممنوع التصویر است؟ +عکس

توهین به سران سه قوه توسط مداح در جلسه عزاداری

همسر رئیس جمهور سابق کجا ورزش می‌کند؟ +عکس

عکس: زوج ساده و عاشق سینما و تلویزیون

چرا تشییع پیکر بازیگر قدیمی از خانه سینما انجام نشد؟

ماجرای سوختن کبوتر‌ها در مراسم عزاداری چیست؟

ماجرای پرونده تتلو در دادگستری خراسان رضوی

تصادف خونین اتوبوس و تانکر سوخت در جاده نطنز

عکس: واکنش مهراوه شریفی‌نیا به برد پرسپولیس

خاطرات جالب محافظ رهبری در دهه 60

وقتی مهران غفوریان نقش جدی بازی می‌کند

عکس/ زن بدون حجاب در صف خرید مایحتاج اولیه و شوینده

واکنش به خبر آتش زدن ۷۲ کبوتر در عزاداری محرم

پاسخ عروس سفیر ایران به حمله شیلا خداداد

سایپا از محصول نظامی خود رونمایی کرد +عکس

اسیر عثمانی در حال وضو گرفتن برای ادای آخرین نماز عمرش

هشدار ارتش درباره خلیج فارس

هرگز یک ایرانی را تهدید نکن +عکس

ابراز ناراحتی مهناز افشار از روضه خوانی یک روحانی +عکس

توهین به سران سه قوه توسط مداح در جلسه عزاداری

عکسی قدیمی از شیلا خداداد و سعید کنگرانی

معروف ترین تحریف های واقعه عاشورا

انتقاد از علی لاریجانی بخاطر یک عکس حاشیه ساز

حمله دسته جمعی به نماینده ایران در اسکار

عکس: تبریک «آزاده نامداری» به «احسان علیخانی»

تصاویر | اقدام جوانان بصره برای نشان دادن عمق برادری بین ایران و عراق

عکس| بدل علی کریمی در ورزشگاه آزادی

تصویری که موشک فوتبال ایران از مربی سابق پرسپولیس منتشر کرد

کمپین ضد ماساژ در کویت

عکس| اخراج گزارشگر زن به دلیل زیبایی!

اشتباه تاریخی فیلم محمد رسول الله

با پولی که مردم به حساب سایپا ریختند،می شودیکی از شرکتهای بنز، لامبورگینی، فیات یا تویوتا را خرید

عکس جنجالی جدید از محسن مسلمان در حال قلیان کشیدن

عکس: جنجالی شدن مدل موی بازیگر زن در اینستاگرام!

عکس: «مالک» سریال «دلدادگان» در کنار همسر واقعی‌اش

وقتی زیدان از خرید کردن همسرش کلافه می شود! (عکس)

حادثه خونین برای عزاداران حسینی +عکس

جعل مدرک تحصیلی، کار دست وزیر بهداشت داد

طعنه بهاره رهنما به نازنین بیاتی درباره تحریم محرم +عکس

عکس: سوتی عجیب احمدی نژاد

زن تهرانی پس از مرگ زنده شد +عکس

عکس: احمدی‌نژاد اینطوری موتور انتخاباتی‌اش را روشن‌کرد!