کد خبر: 15559
ف
اولین موجودی که بهار را خبر می‌دهد
می‌گویند فصل زمستان که تمام می‌شود «تکه»، اولین موجودی است که بهار را خبر می‌دهد. تکه گردانی با جنبه‌های مختلف زندگی مردم، حلول سال نو و آیین‌های آن ارتباط دارد.

به گزارش شبکه علمی ثریا، «تکم» عروسکی بود که به شکل بز و از چوب ساخته می‌شد که دست‌ها و پاهایش متناسب با بدن حرکت می‌کرد. «تکمچی‌ها» آخر اسفندماه با حرکت دادن نمایش «تکم» و جمع کردن هدایایی، آمدن سال جدید را به مردم نوید می‌دادند. تکم خانی اردبیل و نمایش آیینی تکم چی آذربایجان شرقی نیز در فهرست میراث ناملموس آثار ملی به ثبت رسیده است.

پوپک عظیم پور در کتاب «تکه و تکه‌چی» درباره این آیین نیز آورده است: اواخر زمستان، زمانی که سرما با طبیعت خداحافظی می‌کند و طراوت و بهار جایگرین آن شود، زمانی که برف‌ها در سرزمین پهناور آذربایجان آب می‌شود، صدای تکم و تکم‌چی‌ها در شهر و روستا می‌پیچد که با زبان آهنگین به مردم نوید آمدن بهار را می‌دهند و خلق را برای پاک کردن کینه از دل‌ها و گرد و غبار از خانه هایشان دعوت می‌کنند.

مرد در مناطق مختلف آذربایجان غربی در فاصله بین دو چهارشنبه‌ی پایانی سال یعنی کول چرشنبه (چهارشنبه‌ی خاکستر) و گول چرشنبه (چهارشنبه‌ی گل) چشم انتظار آمدن تکه و تکه ‌چی هستند. بر اساس رسم دیرین در خطه آذربایجان، در اسفندماه هر هفته جشنی برای استقبال از بهار برپا می‌شد. مردم، این جشن‌ها را از اولین چهارشنبه‌ی اسفندماه، یالانچی چرشنبه (چهارشنبه دروغین) شروع می‌کردند و در دومین چهارشنبه، «خبرچی چرشنبه» (چهارشنبه ی خبرچی)، «گول چرشنبه» (چهارشنبه‌ی خاکستر) و «گول چرشنبه» ادامه می‌دادند.

به اعتقاد مردم این سرزمین، عدد چهار اصل و ریشه‌ی طبیعت جاودانه است و با اعتقاد عمیقی که به چهار عنصر آب، باد، خاک و آتش در زندگی مردم این خطه وجود دارد، اولین چهارشنبه ماه آخر سال را منسوب به باد، دومین چهارشنبه را منسوب به خاک، سومین چهارشنبه را منسوب به آتش و چهارمین چهارشنبه را هم منسوب به آب می‌دانستند.

نمادشناسی عدد چهار نیز اطلاعات دقیق‌تری درباره‌ی این آیین کهن در اختیارمان می‌گذارد چرا که در مراحل گوناگون بررسی آیین تکه گردانی با وجوهی از عدد چهار مواجه خواهیم شد، از جمله در صحنه ای که تکه ظاهر می‌شود و می‌رقصد، در چهار جهت اصلی که می‌ایستد و بر می‌خیزد و در نهایت ظهور و حضور تکه چی و تکه‌اش در فاصله‌ی دو چهارشنبه یاد شده و به عبارتی دقیق‌تر در آخرین چهارشنبه‌ی سال یعنی چهارشنبه‌ی گل. معنای نمادین چهار با مربع و صلیب ارتباط پیدا می‌کند. از دورترین اعصار، حتی اعصار نزدیک به پیش از تاریخ، از چهار برای نشان دادن آنچه مستحکم ملموس و محسوس است، استفاده می‌شد.

علامت و نشانه خاص بُز

چهار جهت اصلی، چهار باد، چهار ستون عالم، چهار منزل قمر، چهار فصل، چهار عنصر، چهار مزاج، چهار رود، چهار بهشت و غیره، چهار نماد این جهانی است، مجموع ظاهر و باطن است. در کتاب مقدس به وییه در مکاشفات، عدد چهار نشانه‌ی نظریه تمامیت است. تکه یا بز نر علاوه بر معنی کلی آن که به حیوانی با ویژگی‌های شناخته شده اطلاق می‌شود، مفاهیم گسترده‌ای در حوزه نماد و نشانه دارد. بز در متون قدیم و زبان هند و اروپایی علامت و نشانه‌ای خاص دارد.

گفته می‌شود در فرانسه بز را نشانه چالاکی می‌دانند یا به گفته‌ی لافونتن نشانه میل به آزادی شتابکارانه است.   بز در متون یونانی به تبع اهمیت آن در صورت فلکی وارد دیگر نشانه‌هایی شده که کاربرد فراگیری دارند. بز در متون کهن نشانه‌ی استحکام، صعود،   بالاروندگی و نیز منشا باروری است. هنوز هم در برخی از نقاط کشورمان رفتار دامداران و کشاورزان با بز، مخصوصا بز نر رفتاری آیینی و بسیار ویژه است که کلیت آن به کاربردهای فراگیر معنایی و نشانه‌های تثبیت شده‌ی برآمده از آن بر می‌گردد.

در سنگسر به بز پیشاهنگ پاچنگ می‌گویند. این بز نر وقتی به هفت سالگی می‌رسد به نام پیره بز در گله می‌ماند، نه ذبح می‌شود و نه به فروش می‌رسد. سنگسری‌ها بیش از ۲۶۰ نام برای نامگذاری بز و گوسفند دارند. زیباترین گوسفند را عروس می‌نامند و به گردن آن گردنبند مخصوص برای رفع و دفع چشم زخم می‌بندند. چنین تزئینی، علاوه بر معانی آیینی تعریف شده، شباهت فراوانی با تزئین عروسک تکه دارد، اما مهم‌ترین نشانه‌های ظهور یافته در نمایش تکه گردانی، که تا کنون هم معنای خود را حفظ کرده، ارتباط آن با زمان باروری و رویش دوباره‌ی طبعیت است که تحت تاثیر آن رویدادهای اجتماعی، که متناسب با فصل بهار است، نشانه‌های دیگری دارد که برخی از آنها به روابط و مناسبات اجتماعی و برخی دیگر به مناسبات معیشتی مردم بر می‌گردد. این معنی با معانی نشانه شناختی قرین است که پیدایی دوباره‌ی فصل کار و رویش را تداعی می‌کند. تکه مهم‌ترین نشانه‌ی این رویداد اساسی در بطن عالم و طبیعت به اعتبار جامعه انسانی است.

تکه‌چی‌ها چگونه به وجود آمدند؟

 درباره پیدایش تکه چی‌ها هنوز نظر مشخصی وجود ندارد اما شواهد نشان می‌دهد که آنها بازمانده‌های سایاچی‌ها هستند که شاید شاخه‌ای از گوسان‌های باستانی باشند. دکتر جواد برومند در کتاب نوروز جمشید، قدمت حضور گوسان‌ها را به زمان هخامنشیان نسبت می‌دهد و می آورد:‌ از چند روز پیش از نوروز گوسان‌های شاهی با «علم عید» در شهر می‌گشتند و فرا رسیدن نوروز را با موسیقی و سرود به آگاهی مردم رسانده و هزینه‌ی عیدی را از آنان می‌گرفتند. از آنجا که تکه چی‌ها و سایاچی‌ها نیز فرا رسیدن بهار را نوید می‌دهد و انعام یا شاباشی از اهل خانه دریافت می‌کند. آیین آنها با مراسم دوره هخامنشایان قیاس پذیر و شبیه است.

تکه، عروسکی چوبی به شکل بز است ولی در برخی مناطق به شکل شتر هم وجود دارند. شکل بز را روی چوبی ضخیم می‌شکند و دورتا دور آن را می‌برند یا با وسایلی آن را تراش می‌دهند. دست‌ها و پاها نیز جداگانه بریده و با استفاده از میخ با اتصالاتی دیگر به تنه وصل می‌شود. مفاصل حرکتی دست و پا کمک می‌کند تا رقص تکه و حرکت‌های چرخشی‌اش به زیبایی به نمایش در آید برای به حرکت در آوردن این عروسک آیینی صفحه گرد یا چهارگوشی الزم است تا تکه گردان عروسک تکه را روی آن به نمایش بگذارد و نیز چوبی که با آن تکه را برقصاند.

نمادشناسی صحنه دایره شکل یا چهارگوشی که تکه روی آن هنرنمایی می‌کند نشانه‌هایی از زمان و مکان را در اعتقادات مردم از کهن‌ترین دوران بشری تا به امروز در بر می‌گیرد: پیدایش کائنات فقط با یک مربع صورت می‌گیرد و به تبع آن تمدن یکجانشینی نیز در مربع تصویر می‌شود، در حالی که چادرها و سیاه‌چادرهای کوچ گران به شکل دایره است. ضرباهنگ عمر دنیا، ضرباهنگ زندگی بشری و ماه‌های قمری همگی چهارگانی هستند اما چهار مرحله حرکت فصول به صورت دایره نشان داده می‌شود؛ صلیبی با دو قطر عمود بر هم تربیعی واقعی در دایره فصول می‌سازد. شکل مربع واحد یکپارچه نیست. پس با زمان ارتباط دارد و برعکس ابدیت با شکل دایره نشان داده می‌شود، زیرا دایره، پس از تقویم سال، ابتدا زمان و بعد ابدیت را می‌سنجد و سرانجام بی‌نهایت را تعیین می‌کند.

بنابراین مجموعه عروسک تکه از سه قسمت مجزا تشکیل شده است: اول عروسکی چوبی که به شکل بز بریده شده؛ دوم صفحه‌ای گرد یا چهارگوش که سوراخی در وسط آن تعبیه شده و سوم میله‌ای چوبی. در واقع به رغم اجزای تعریف شده در ساختمان تکه، سازندگان آن اصراری بر طراحی آناتومی رئالیستی ندارند و ساختار ابتدایی یکی از ویژگی‌های مهم تکوین عروسک تکه به شمار می‌آید.

استفاده از اشیا و تزیینات دم دست و هرآنچه ممکن است در هر خانه‌ای یافت شود، ویژگی دیگر طراحی و ساخت این عروسک آیینی است. اما همواره در هیکل و صورت این عروسک‌ها و ویژگی پنهانی از حیات و زندگی یافت می‌شود که بیننده، حتی هنگامی که هیچ حرکتی ندارد، آن را دریافت می‌کند.

استفاده از نشانه‌های نمادین در آراستن این عروسک آیینی نشانگر اعتقادات و برگرفته از رسومات رایج در آذربایجان است. تکه را معمولا با مخمل و پارچه و نوارهای رنگی و شاد، بخصوص قرمز، تزیین می‌کنند. رنگ قرمز علاوه بر گرمی و نشاطی که به همراه دارد یکی از رنگ‌های مورد علاقه مردم آذربایجان است. همان طور که در زمان‌های قدیم و گاه در دوره معاصر نیز لباس عروسان آذری به رنگ قرمز است.

فلسفه آینه در «تکه»

استفاده نمادین از آینه در تنه عروسک تکه نشان از ارتباط معنی آن با تفکر و باورهای باستانی دارد. آینه از نظر واژه‌شناسی از ادونک  آمده که به معنی شکل و دیدار یکی از نیروهای تشکیل دهنده انسان است. بنابر اساطیر ایرانی نخستین روز نوروز بود که در آن انسان کیهانی بر اثر آمیختن فروهر مینوی با نیروهای دیگر شکل گرفت. از این رو آینه نمادی از آن است که در بالای سفره نوروزی گذاشته می‌شود. آینه همواره نمادی از روشنایی و نور است؛ همچنان که هنوز هم رسم حضور آینه علاوه بر سفره نوروز  سر سفره عقد هم استفاده می شود.

همراه شدن این آیین با واژگان آینه و تکم علاوه بر عروسک تکه اهمیت معنایی آینه را نیز گوشزد می‌کند. در قدیم و در میان اغلب فرهنگ‌های باستانی، تصور می‌شد که آینه خواص جادویی دارد و این مطلب با توجه به نقش مایه‌ها و نوشته‌های پشت آن به اثبات می‌رسد. شخص می‌توانست در آینه، آگاهی مختصری از همه دانش‌ها به دست آورد و به درون روح خود بنگرد. آینه می‌توانست ارواح خبیثه را هم در این جهان و هم در جهان دیگر دور کند. در هنر مسیحی، آینه‌ی بدون نقص مظهر مریم عذرا و بکرزایی اوست.


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

احتمال اعمال سهمیه جدید ایثارگران در پذیرش دانشجویان امسال

زمان اعلام نتایج آزمون ارشد/کاهش 142 هزارنفری داوطلبان

دلیل کاهش کیفیت پیام رسان تلگرام

۲۷ درصد بازدیدها در تلگرام کاهش یافت/ ۷ پیام رسان بومی تایید شدند

روش های جدید کلاهبرداری در شبکه های اجتماعی با تبلیغ نرم‌افزارهای موبایلی!

چاره‌ قطع سرویس گوشی بعد از رجیستری موبایل

کدام زبان‌های خارجی را برای داشتن آینده‌ای بهتر به کودکان‌تان بیاموزید؟

نشستی با موضوع «رمان، زن و مهاجرت» برگزار می‌شود

ملکیان: نیگل معتقد است ما برای خودمان همه چیزیم و برای جهان هیچ!

لزوم تربیت اساتید برای تدریس سرفصل‌های بازنگری شده علوم انسانی

برگزیدگان جشنواره کتاب سال فرهنگی دانشجویان معرفی می شوند

شاخص‌های تعیین شهریه مدارس غیردولتی تعیین‌شده است

اغلب ترک تحصیل‌ها منشأ و دلیل اقتصادی دارد

ورود زبان فارسی به امتحانات پایانی دوره متوسطه هامبورگ آلمان

انتصاب اولین مدیر زن در تاریخ آموزش و پرورش یزد

کمبود ۳۶ هزار نیرو در هنرستان‌ها درمهر۹۷ / احتمال جبران نیرو با جذب حق‌التدریس و سرباز معلم

اعلام شرایط جدید پیش فروش خودرو پارس تندر، اردیبهشت 97

رابطه عجیب محکم دست دادن با «قدرت حافظه»

7 خطر داروهای کدئین‌دار

اساسنامه انجمن اولیا و مربیان تدوین شد

الگوهای تعلیم و تربیت اسلامی تجلیل می‌شوند

فعالیت‌های «انجمن علمی ارتقای کتابخانه‌های عمومی»

گردهمایی با حضور بازیگران «خاله قورباغه»

گفت‌وگوی اسلام و مسیحیت نقش مهمی در تعامل یونان و ایران دارد

باقری: وجود ۲۶۴ مدرسه با قدمت بالای ۶۰ سال در تهران/ فتحی: احتمال ریزش برخی مدارس فرسوده با بادهای سهمگین

خطر مصرف «گُل» ۲۰ برابر «حشیش» و مشتقات آن است

کمبود ۶ هزار مربی بهداشت در مدارس کشور

جزئیات آموزش‌ الکترونیکی طرح «مدرسه آماده»/ آغاز ثبت‌نام دوره‌ «مدرسه آماده» ویژه مدیران مدارس استان تهران

درخواست دانش‌آموزان: آقای وزیر! ساعت و زمان امتحانات را تغییر دهید

اگر می خواهید جسم و روحی سالم داشته باشید، کتاب بخوانید

عادت‌های عجیب نویسندگان مطرح در هنگام خلق اثر

کتابفروشی‌های مشهور دنیا را بیشتر بشناسید

فواید مطالعه گروهی برای کودکان و والدین

مسابقه نقاشی «شهر،کودک،سلامت» به مناسبت هفته سلامت

کتاب نخواندن بچه‌ها به دلیل تاثیر بزرگترها روی آن‌هاست/ بسیاری از نویسندگان اهل مطالعه نیستند

بازگشت اصلاحیه طرح «استخدام معلمان حق التدریس» به کمیسیون آموزش

ارتباط آلرژی‌های شایع با سلامت روان

نقوی‌حسینی: چرا در آموزش و پرورش قبیله‌گرایی و جناح‌گرایی می‌شود

«درآمد به متافیزیک» هایدگر ترجمه شد

چرا برخی دانش‌آموزان در آزمون رغبت شرکت نکردند؟

مجسمه سیبلیوس هلسینکی؛ شکوه هنر انتزاعی/ تصاویر

پشت پرده کارخانه‌های تولید لباس‌های ارزان قیمت در بنگلادش / تصاویر

ایجاد خون سالم در بدن با 11 گام

اثر هنری ژاپنی در ایران! + تصویر

۳۱ اردیبهشت ماه؛ آخرین مهلت دریافت مجوز برای تأسیس پیش‌دبستانی

«صندلی ایستاده هواپیما»؛ ابتکاری جدید برای سفر هوایی ارزان! + تصویر

هایدگر، عینیت را توهم فرهنگ مدرن می داند/ انسان، ابژه نیست

تکوین مفهوم «قانون موضوعه» در اندیشه ایرانی

نقد کتاب «در جست‌وجوی طبیعت» در پنج شنبه صبح‌های مجله بخارا

برگزاری نشست تخصصی درباره سهروردی در دانشگاه «کی ئو» ژاپن

تصاویر مسابقه نشنال جئوگرافیک در سال ۲۰۱۸/ شاهکارهایی که از دیدن‌شان سیر نمی‌شوید!

مدارس بین‌المللی چگونه مدارسی هستند؟

۱۰ روش مقابله با ناسازگاری‌های کودکان

اقتصاددانان چگونه به حل مشکلات کمک می کنند؟

کنکور ۹۸ تفاوتی با کنکور ۹۷ ندارد/ آموزش زبان روسی در مدارس اجباری نیست

سامانه بررسی ایده‌های دانش‌آموزی ایجاد می‌شود

جزئیات کاهش مبلغ اقساط وام ۱۶۰ میلیونی مسکن

با عجیب‌ترین بنای جهان آشنا شوید / تصویر

پردرآمدترین شغل‌ها در روسیه کدامند؟

روش‌هایی ساده برای افزایش هوش

10 مورد از شگفت‌انگیزترین استخرهای هتل در جهان + تصاویر

عوارض استفاده از سفره‌های یکبار مصرف

سفر به سرزمین‌های رؤیایی/ تصاویری از زیباترین جزایر جهان

روستاهای عجیبی که فقط در بریتانیا پیدا می‌شوند! + تصاویر

آیا لیزر مو باعث ابتلا به سرطان و نازایی می‌شود؟

ربات آشپز چینی ساخته شد+عکس

انتشار دفترچه «آزمون استخدامی» تاپایان هفته/ تصمیم‌گیری برای حذف آزمون سمپاد در هفته آتی

جدا بودن مدارس از اتفاقات درون جامعه؛ ضعف نظام آموزش و پرورش

تجهیز ۱۵۰۰ کتابخانه مدارس تهران در ایام برگزاری نمایشگاه کتابتجهیز ۱۵۰۰ کتابخانه مدارس تهران در ایام برگزاری نمایشگاه کتاب

نهایی شدن اصلاحیه اساسنامه انجمن اولیاء و مربیان

نقش نظریه پردازی در حل مشکلات مزمن جامعه

زیباترین شاسی بلندی که تا به حال دیده اید! +عکس

تنها 5 درصد از ما هوای پاک تنفس می‌کنیم

۱۰ خاصیت شگفت انگیز لوبیا سبز

سهمیه ۱۰ درصدی مربیان دانشگاهها در کنکور دکتری

بزرگترین پشه دنیا +عکس

کتاب «نقد علمی بر سند ۲۰۳۰» منتشر شد

امکان پیش‌بینی این بیماری‌ها با معاینه چشم

سلسله درس‌گفتارهای «اسلام و آسیب‌های اجتماعی» برگزار می‌شود

راه حل‌های غلبه برخستگی مزمن / اینفوگرافی

میزان افزایش حقوق بازنشستگان در سال جاری

باورتان می‌شود اینجا کره جنوبی باشد؟! / عکس

تخت کردن شکم با یک روش ژاپنی

موعد نهایی واریز سود سهام عدالت

وقتی محمدرضا شریفی‌نیا جوان و لاغر بود! / عکس

اگر از صحبت کردن در جمع می‌ترسید، این مطلب را بخوانید!

آبمیوه‌ای معجزه‌آسا برای رفع یبوست و سم‌زدایی روده بزرگ

پراید شاسی بلند دست ساز ۱۳ میلیون تومان! +عکس

تیپ متفاوت کتایون ریاحی در جشنواره فیلم فجر / عکس

تولید سمندشاسی بلند در ایران خودرو +عکس

چهره واقعی انسانی که ۱۵۰ هزار سال پیش می‌زیسته! / تصویر

خرچنگی با چهره‌ای شبیه به انسان! + تصویر

روستاهای عجیبی که فقط در بریتانیا پیدا می‌شوند! + تصاویر

اعلام شرایط جدید پیش فروش خودرو پارس تندر، اردیبهشت 97

عوارض استفاده از سفره‌های یکبار مصرف

بنز میلیاردی وزارت دفاع با رنگ گوجه ای! +عکس

هشدار: این ماده غذایی را به غذا اضافه نکنید!

عجیب‌ترین کارت عروسی که تاکنون دیده اید+عکس

تیپ متفاوت باران کوثری در جشنواره جهانی فیلم فجر / عکس

خودرویی زیبا که نمی تواند در ایران باشد +عکس

عصاره‌ این گیاه ایمنی بدن را افزایش می‌دهد

ترانه علیدوستی در گذر زمان / عکس

۷ مورد از شگفتی‌های طبیعی جهان+تصاویر

ورود تازه واردآلمانی به بازار ایران +عکس

این شهر تایلند تاکسی هایش هم عجیب است!+عکس

سیر تکاملی سانتافه و پژو 405 در 15 سال! +عکس

با ترک این ۳ عادت، از قلب خود محافظت کنید

5 فایده شگفت‌انگیز دوش آب سرد

زن خارجی خواننده فیلم اصغر فرهادی +عکس

زیباترین شاسی بلندی که تا به حال دیده اید! +عکس