کد خبر: 15559
ف
اولین موجودی که بهار را خبر می‌دهد
می‌گویند فصل زمستان که تمام می‌شود «تکه»، اولین موجودی است که بهار را خبر می‌دهد. تکه گردانی با جنبه‌های مختلف زندگی مردم، حلول سال نو و آیین‌های آن ارتباط دارد.

به گزارش شبکه علمی ثریا، «تکم» عروسکی بود که به شکل بز و از چوب ساخته می‌شد که دست‌ها و پاهایش متناسب با بدن حرکت می‌کرد. «تکمچی‌ها» آخر اسفندماه با حرکت دادن نمایش «تکم» و جمع کردن هدایایی، آمدن سال جدید را به مردم نوید می‌دادند. تکم خانی اردبیل و نمایش آیینی تکم چی آذربایجان شرقی نیز در فهرست میراث ناملموس آثار ملی به ثبت رسیده است.

پوپک عظیم پور در کتاب «تکه و تکه‌چی» درباره این آیین نیز آورده است: اواخر زمستان، زمانی که سرما با طبیعت خداحافظی می‌کند و طراوت و بهار جایگرین آن شود، زمانی که برف‌ها در سرزمین پهناور آذربایجان آب می‌شود، صدای تکم و تکم‌چی‌ها در شهر و روستا می‌پیچد که با زبان آهنگین به مردم نوید آمدن بهار را می‌دهند و خلق را برای پاک کردن کینه از دل‌ها و گرد و غبار از خانه هایشان دعوت می‌کنند.

مرد در مناطق مختلف آذربایجان غربی در فاصله بین دو چهارشنبه‌ی پایانی سال یعنی کول چرشنبه (چهارشنبه‌ی خاکستر) و گول چرشنبه (چهارشنبه‌ی گل) چشم انتظار آمدن تکه و تکه ‌چی هستند. بر اساس رسم دیرین در خطه آذربایجان، در اسفندماه هر هفته جشنی برای استقبال از بهار برپا می‌شد. مردم، این جشن‌ها را از اولین چهارشنبه‌ی اسفندماه، یالانچی چرشنبه (چهارشنبه دروغین) شروع می‌کردند و در دومین چهارشنبه، «خبرچی چرشنبه» (چهارشنبه ی خبرچی)، «گول چرشنبه» (چهارشنبه‌ی خاکستر) و «گول چرشنبه» ادامه می‌دادند.

به اعتقاد مردم این سرزمین، عدد چهار اصل و ریشه‌ی طبیعت جاودانه است و با اعتقاد عمیقی که به چهار عنصر آب، باد، خاک و آتش در زندگی مردم این خطه وجود دارد، اولین چهارشنبه ماه آخر سال را منسوب به باد، دومین چهارشنبه را منسوب به خاک، سومین چهارشنبه را منسوب به آتش و چهارمین چهارشنبه را هم منسوب به آب می‌دانستند.

نمادشناسی عدد چهار نیز اطلاعات دقیق‌تری درباره‌ی این آیین کهن در اختیارمان می‌گذارد چرا که در مراحل گوناگون بررسی آیین تکه گردانی با وجوهی از عدد چهار مواجه خواهیم شد، از جمله در صحنه ای که تکه ظاهر می‌شود و می‌رقصد، در چهار جهت اصلی که می‌ایستد و بر می‌خیزد و در نهایت ظهور و حضور تکه چی و تکه‌اش در فاصله‌ی دو چهارشنبه یاد شده و به عبارتی دقیق‌تر در آخرین چهارشنبه‌ی سال یعنی چهارشنبه‌ی گل. معنای نمادین چهار با مربع و صلیب ارتباط پیدا می‌کند. از دورترین اعصار، حتی اعصار نزدیک به پیش از تاریخ، از چهار برای نشان دادن آنچه مستحکم ملموس و محسوس است، استفاده می‌شد.

علامت و نشانه خاص بُز

چهار جهت اصلی، چهار باد، چهار ستون عالم، چهار منزل قمر، چهار فصل، چهار عنصر، چهار مزاج، چهار رود، چهار بهشت و غیره، چهار نماد این جهانی است، مجموع ظاهر و باطن است. در کتاب مقدس به وییه در مکاشفات، عدد چهار نشانه‌ی نظریه تمامیت است. تکه یا بز نر علاوه بر معنی کلی آن که به حیوانی با ویژگی‌های شناخته شده اطلاق می‌شود، مفاهیم گسترده‌ای در حوزه نماد و نشانه دارد. بز در متون قدیم و زبان هند و اروپایی علامت و نشانه‌ای خاص دارد.

گفته می‌شود در فرانسه بز را نشانه چالاکی می‌دانند یا به گفته‌ی لافونتن نشانه میل به آزادی شتابکارانه است.   بز در متون یونانی به تبع اهمیت آن در صورت فلکی وارد دیگر نشانه‌هایی شده که کاربرد فراگیری دارند. بز در متون کهن نشانه‌ی استحکام، صعود،   بالاروندگی و نیز منشا باروری است. هنوز هم در برخی از نقاط کشورمان رفتار دامداران و کشاورزان با بز، مخصوصا بز نر رفتاری آیینی و بسیار ویژه است که کلیت آن به کاربردهای فراگیر معنایی و نشانه‌های تثبیت شده‌ی برآمده از آن بر می‌گردد.

در سنگسر به بز پیشاهنگ پاچنگ می‌گویند. این بز نر وقتی به هفت سالگی می‌رسد به نام پیره بز در گله می‌ماند، نه ذبح می‌شود و نه به فروش می‌رسد. سنگسری‌ها بیش از ۲۶۰ نام برای نامگذاری بز و گوسفند دارند. زیباترین گوسفند را عروس می‌نامند و به گردن آن گردنبند مخصوص برای رفع و دفع چشم زخم می‌بندند. چنین تزئینی، علاوه بر معانی آیینی تعریف شده، شباهت فراوانی با تزئین عروسک تکه دارد، اما مهم‌ترین نشانه‌های ظهور یافته در نمایش تکه گردانی، که تا کنون هم معنای خود را حفظ کرده، ارتباط آن با زمان باروری و رویش دوباره‌ی طبعیت است که تحت تاثیر آن رویدادهای اجتماعی، که متناسب با فصل بهار است، نشانه‌های دیگری دارد که برخی از آنها به روابط و مناسبات اجتماعی و برخی دیگر به مناسبات معیشتی مردم بر می‌گردد. این معنی با معانی نشانه شناختی قرین است که پیدایی دوباره‌ی فصل کار و رویش را تداعی می‌کند. تکه مهم‌ترین نشانه‌ی این رویداد اساسی در بطن عالم و طبیعت به اعتبار جامعه انسانی است.

تکه‌چی‌ها چگونه به وجود آمدند؟

 درباره پیدایش تکه چی‌ها هنوز نظر مشخصی وجود ندارد اما شواهد نشان می‌دهد که آنها بازمانده‌های سایاچی‌ها هستند که شاید شاخه‌ای از گوسان‌های باستانی باشند. دکتر جواد برومند در کتاب نوروز جمشید، قدمت حضور گوسان‌ها را به زمان هخامنشیان نسبت می‌دهد و می آورد:‌ از چند روز پیش از نوروز گوسان‌های شاهی با «علم عید» در شهر می‌گشتند و فرا رسیدن نوروز را با موسیقی و سرود به آگاهی مردم رسانده و هزینه‌ی عیدی را از آنان می‌گرفتند. از آنجا که تکه چی‌ها و سایاچی‌ها نیز فرا رسیدن بهار را نوید می‌دهد و انعام یا شاباشی از اهل خانه دریافت می‌کند. آیین آنها با مراسم دوره هخامنشایان قیاس پذیر و شبیه است.

تکه، عروسکی چوبی به شکل بز است ولی در برخی مناطق به شکل شتر هم وجود دارند. شکل بز را روی چوبی ضخیم می‌شکند و دورتا دور آن را می‌برند یا با وسایلی آن را تراش می‌دهند. دست‌ها و پاها نیز جداگانه بریده و با استفاده از میخ با اتصالاتی دیگر به تنه وصل می‌شود. مفاصل حرکتی دست و پا کمک می‌کند تا رقص تکه و حرکت‌های چرخشی‌اش به زیبایی به نمایش در آید برای به حرکت در آوردن این عروسک آیینی صفحه گرد یا چهارگوشی الزم است تا تکه گردان عروسک تکه را روی آن به نمایش بگذارد و نیز چوبی که با آن تکه را برقصاند.

نمادشناسی صحنه دایره شکل یا چهارگوشی که تکه روی آن هنرنمایی می‌کند نشانه‌هایی از زمان و مکان را در اعتقادات مردم از کهن‌ترین دوران بشری تا به امروز در بر می‌گیرد: پیدایش کائنات فقط با یک مربع صورت می‌گیرد و به تبع آن تمدن یکجانشینی نیز در مربع تصویر می‌شود، در حالی که چادرها و سیاه‌چادرهای کوچ گران به شکل دایره است. ضرباهنگ عمر دنیا، ضرباهنگ زندگی بشری و ماه‌های قمری همگی چهارگانی هستند اما چهار مرحله حرکت فصول به صورت دایره نشان داده می‌شود؛ صلیبی با دو قطر عمود بر هم تربیعی واقعی در دایره فصول می‌سازد. شکل مربع واحد یکپارچه نیست. پس با زمان ارتباط دارد و برعکس ابدیت با شکل دایره نشان داده می‌شود، زیرا دایره، پس از تقویم سال، ابتدا زمان و بعد ابدیت را می‌سنجد و سرانجام بی‌نهایت را تعیین می‌کند.

بنابراین مجموعه عروسک تکه از سه قسمت مجزا تشکیل شده است: اول عروسکی چوبی که به شکل بز بریده شده؛ دوم صفحه‌ای گرد یا چهارگوش که سوراخی در وسط آن تعبیه شده و سوم میله‌ای چوبی. در واقع به رغم اجزای تعریف شده در ساختمان تکه، سازندگان آن اصراری بر طراحی آناتومی رئالیستی ندارند و ساختار ابتدایی یکی از ویژگی‌های مهم تکوین عروسک تکه به شمار می‌آید.

استفاده از اشیا و تزیینات دم دست و هرآنچه ممکن است در هر خانه‌ای یافت شود، ویژگی دیگر طراحی و ساخت این عروسک آیینی است. اما همواره در هیکل و صورت این عروسک‌ها و ویژگی پنهانی از حیات و زندگی یافت می‌شود که بیننده، حتی هنگامی که هیچ حرکتی ندارد، آن را دریافت می‌کند.

استفاده از نشانه‌های نمادین در آراستن این عروسک آیینی نشانگر اعتقادات و برگرفته از رسومات رایج در آذربایجان است. تکه را معمولا با مخمل و پارچه و نوارهای رنگی و شاد، بخصوص قرمز، تزیین می‌کنند. رنگ قرمز علاوه بر گرمی و نشاطی که به همراه دارد یکی از رنگ‌های مورد علاقه مردم آذربایجان است. همان طور که در زمان‌های قدیم و گاه در دوره معاصر نیز لباس عروسان آذری به رنگ قرمز است.

فلسفه آینه در «تکه»

استفاده نمادین از آینه در تنه عروسک تکه نشان از ارتباط معنی آن با تفکر و باورهای باستانی دارد. آینه از نظر واژه‌شناسی از ادونک  آمده که به معنی شکل و دیدار یکی از نیروهای تشکیل دهنده انسان است. بنابر اساطیر ایرانی نخستین روز نوروز بود که در آن انسان کیهانی بر اثر آمیختن فروهر مینوی با نیروهای دیگر شکل گرفت. از این رو آینه نمادی از آن است که در بالای سفره نوروزی گذاشته می‌شود. آینه همواره نمادی از روشنایی و نور است؛ همچنان که هنوز هم رسم حضور آینه علاوه بر سفره نوروز  سر سفره عقد هم استفاده می شود.

همراه شدن این آیین با واژگان آینه و تکم علاوه بر عروسک تکه اهمیت معنایی آینه را نیز گوشزد می‌کند. در قدیم و در میان اغلب فرهنگ‌های باستانی، تصور می‌شد که آینه خواص جادویی دارد و این مطلب با توجه به نقش مایه‌ها و نوشته‌های پشت آن به اثبات می‌رسد. شخص می‌توانست در آینه، آگاهی مختصری از همه دانش‌ها به دست آورد و به درون روح خود بنگرد. آینه می‌توانست ارواح خبیثه را هم در این جهان و هم در جهان دیگر دور کند. در هنر مسیحی، آینه‌ی بدون نقص مظهر مریم عذرا و بکرزایی اوست.


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

کتاب خاطراتی درباره ابراهیم یزدی منتشر شد

هشدار در مورد تأثیر عفونت‌های دوران بارداری بر رشد مغزی نوزاد

ابلاغ بودجه رسیدگی به وضعیت تحصیلی دختران شین‌آبادی از سوی وزیر آموزش‌ و پرورش

سردمزاج‌ها این ماده غذایی را فراموش نکنند!

آیا پیش دانشگاهی حذف می‌شود؟

واکنش ایرانی ها به توییت توهین آمیز ترامپ! +عکس

«محسن چاوشی» ممنوع‌الکار است؟

معماری عجیب و غریب یک قصر 100 ساله در بارسلونا

کنفرانس بین‌المللی فلسفه، الهیات و فرهنگ برگزار می شود

عصر زمین‌شناختی حاضر «مگهالایان» نام گرفت

قوانین اعزام کودکان زیر ۶ سال به اردو اعلام شد

عکس: پرسه‌گردی بازیگر خانم در یزد

فلسفه عرصه مرید و مرادبازی نیست/ مهمترین متون فلسفه غرب

آمار خیره‌کننده سینمای ایران در تیرماه 97

قسمت دوم برنامه «بدون توقف» امروز پخش می شود

کتاب «راه سعادت» منتشر شد

عکس ابرهای اطراف سیاره مشتری منتشر شد

دستگاه های هواوی ایمن نیستند

کاهش ۸۰۰ هزار نفری جمعیت دانشجویی

اولین مدرسۀ تابستانی فلسفۀ علوم شناختی برگزار می‌شود

جامعه شناس، چانه زن اجتماعی است/جامعه شناسی؛ علم یا ابزار قدرت؟

سیب زمینی‌هایی که باعث مرگ می‌شود!

آیا قانون حذف کنکور اجرا می شود؟

اقدام غیراخلاقی اسپانسر تیم ملی ایران

شهرداری اجازه ساخت و ساز در اردوگاه باهنر را نمی دهد

اعاده حیثیت «احسان علیخانی» چند میلیارد آب خورد؟

در آموزه‌های امام علی(ع) چیزی گزنده‌تر از ستم اقتصادی معرفی نشده است

اینترنت ماهواره‌ای در راه است

وصول گزارشاتی به کمیسیون آموزش درباره تخلف برخی مدارس دولتی

شرط دبیر شورای عالی فضای مجازی برای رفع فیلتر تلگرام

نظریه‌های کلاسیک جامعه‌شناسی به چاپ دهم رسید

درآمدهای چند ده میلیونی سلبریتی‌ها از اینستاگرام

نشست «سازمان داده محور» برگزار می‌شود

ویتگنشتاین، بی مرگی و زندگی در حال

چرا مصرف منظم کرم ضد آفتاب توصیه می‌شود؟

قیمت سکه آتی به مرز ۴ میلیون تومان رسید

باتری قدرتمند برگ برنده پرچمدار جدید سامسونگ

با این کارها بحران ٣٠ و ٤٠ سالگی را پشت‌سر بگذارید

احتمال بارش باران در تهران

ترفند برای نجات از شب های گرم تابستان

انزوای دانش‌آموزی با اختلال یادگیری

پرینتر سه‌بعدی ساختمان‌سازی می‌کند

رستورانی که بال مرغ «طلا» سرو می کند!

پابرهنه بودن در طبیعت موجب بهبود مهارت های حرکتی کودک می شود

عکس روز نشنال جئوگرافیک؛ می‌تونی باور کنی؟

امکان توقف پیام های آزاردهنده اینستاگرام و فیس بوک

افشاگری مجری قدیمی درباره تبلیغات در تلویزیون

«تحلیل گفتمان چیست؟» به بازار نشر رسید

۲۰ درصد رشد فقط برای «حداقل حقوق» فرهنگیان بود

متجاوز به کودکان در کانال آب اعدام می‌شود

موجودی که می‌تواند تا پس از مرگ خورشید هم زنده بماند! +عکس

پژوهشنامه علمی ـ ترویجی معارف قرآنی به سی‌امین شماره رسید

انتظار هواداران ایرانی هواوی به سر رسید

«خاطرات زندگی صبحی و تاریخ بابیگری و بهائیگری» به چاپ سوم رسید

ویرایش جدید کتاب «نظام حکومت در اسلام»منتشر شد

ابلاغ بخشنامه عدم تحمیل هزینه‌های اضافی به خانواده‌ها در مدارس غیردولتی/ پیگیر بازگشت سختی کار هستیم

خانواده‌ها فریب زرق و برق مدارس لاکچری را نخورند/ برخورد با مدارس گیشه‌ای

تجاوز به پسر ۷ساله به بهانه بازی پلی‌استیشن!

تراکتور خودران هم از راه رسید

آخرین مهلت انتخاب رشته کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد

عملکرد تحصیلی ضعیف دانشجویان با کلاس‌های صبحگاهی

خبر فوت بازیگر کهنسال سینمای ایران تکذیب شد

مشکلات اقتصادی دامن ریاضیات را هم گرفت!

شایع‌ترین بیماری آرنج که کارمندان را تهدید می‌کند

آخرین مهلت دسترسی به تلگرام

هشدار پلیس فتا درباره لینک‌های آلوده

12 موجود زنده که در بدن انسان‌ها زندگی می‌کنند!

کتاب راهنمای خواندن نظریه ای در باب عدالت رالز منتشر شد

پشت پرده قطعی‌های آب و برق

قانون ثبت شرکت‌ها

اجرای طرح وارنیش فلوراید برای ۷ میلیون دانش‌آموز دبستانی در کشور

تصاویر/ خسارات زلزله ۵.۹ ریشتری دیروز کرمانشاه

برای مشاهده نقاشی‌های ۱۰ هزارساله و زیبا از این غار دیدن کنید

حذف «فوق‌العاده ویژه» از پاداش پایان خدمت بازنشستگان

واکنش بازیگر «پدر» به سکانس جنجالی این سریال

عکس مادر دختری خانم بازیگر

چگونه بفهمیم سردرد داریم یا میگرن؟

طرفداران شبه‌آیفون منتظر باشند

«مائده هژبری» به اینستاگرام بازگشت +عکس

آن سوی e-Bay محبوب‌ترین فروشگاه آنلاین

ماجرای ازدواج دور از انتظار یک سردار +عکس

با شاسی بلند جدید سایپا بیشتر آشنا شوید +عکس

موتور سواری خاص پوتین+عکس

صبح ناشتا بدن خود را این گونه شگفت‌زده کنید

علیرضا فغانی ممنوع التصویر شد +عکس

عکس: پشیمانی بی فایده قاتلان کودک آزار پای چوبه دار!

علیرضا جهانبخش اسب سردار آزمون را پسندید +عکس

واکنش پرویز پرستویی به گزارش «20:30»

پرستو صالحی عزادار شد +عکس

با این اشتباهات کبد خود را چرب‌تر می‌کنید!

حالا چطوری کریس؟!

یورو‌های گردشگران خارجی در جیب روستایی بی سواد +تصاویر

دختران بی حجاب در المپیاد جهانی در ایران +عکس

مشکلاتی که بادمجان می‌تواند برای شما ایجاد کند

کتک زدن مردم با لباس مبدل! +تصاویر

رقص اوباما در سالگرد تولد ماندلا +عکس

اولین واکنش رئیس قوه قضاییه به اعترافات مائده هژبری

عکس دسته‌جمعی خانواده شریفی‌نیا در یک هتل لوکس!

گفت‌و‌گوی خواندنی با یک مرده‌شور! +عکس

آخرین خبرها از انفجار در شهرک صنعتی خمین +تصاویر

گرایش ایرانی‌ها به خرید ویلا در خارج از کشور و پشت پا زدن به اقتصاد ملی

عکس: «هستی مهدوی» در کنار «مهدی مهدوی‌کیا»

زلزله ای نسبتا شدید کرمانشاه را لرزاند

یک روز تعطیلی در تهران برای کاهش مصرف برق

پیشنهاد طب سنتی برای تصفیه خون در یک هفته

ادامه عکس های جنجالی علیرضا فغانی؛ این بار با خواهرِ همسرش!

واکنش روحانی به تماس‌های ترامپ +عکس

لحظه سرقت مسلحانه از بانک ملی +عکس

رونمایی از وانت جدید پارس خودرو +عکس

افتتاح استخر روباز مخصوص بانوان دریک بوستان تهران