کد خبر: 16657
ف
نقش نظریه پردازی در حل مشکلات مزمن جامعه
امروز انتظار اصلی جامعه از نخبگان علمی و فرهنگی ارائه راهکار علمی برای حل مشکلات جامعه است. میثم چگین معاون علمی هیئت حمایت از کرسی‌های نظریه پردازی و... ابعاد این موضوع را بررسی کرده است.
به گزارش شبکه علمی ثریا، سخن از نقش مسائل نظری در حل مشکلات عینی و روزمره جامعه سخن تازه ای نیست و به عبارت دیگر می توان گفت امروز انتظار اصلی جامعه از نخبگان علمی و فرهنگی ارائه راهکار علمی برای حل مشکلات جامعه است. 

در یادداشتی که از نظرتان می گذرد، میثم چگین معاون علمی هیئت حمایت از کرسی‌های نظریه پردازی و... ابعاد این موضوع را مورد بررسی قرار داده است:

مقدمه:

یکی از مسائل و مشکلاتی که نیازمند آسیب شناسی جدی در کشور است و می توان آن را در قالب یک نقد یا نظریه در فضای اجتماعی_ اقتصادی_ سیاسی مورد بحث و تحلیل قرار داد، اصل «بقای مسائل» است.

مسائل و مشکلات بسیاری در کشورها پدید می آیند که ویژگی هر جامعه پویا است و امری طبیعی است که در هر بستر جغرافیایی قابل مشاهده است، اما مسأله از اینجا آغاز می شود که بسیاری از مسائل، در مسیر چاره اندیشی و رفع دائم قرار نمی گیرند. این در حالی است که مقام معظم رهبری در دیدار اخیر خود با رئیس و اعضای مجلس خبرگان، بیان فرمودند: هیچ مشکل حل‌نشدنی در کشور وجود ندارد.

«بقای مسائل» یا «مسائل مزمن»

تحلیل آماری مشخصی در خصوص نسبت مسائل حل شده به کل مسائل کشور در دسترس نیست و اصولاً سخن گفتن از چنین تحلیل‌هایی به ارائه تفکیک جامعی از موضوعات و برشمردن مسائل موجود در هر موضوع و انجام پژوهشهای علمی و مستمر نیازمند است.

با این حال بررسی اجمالی موضوعات و مسائل روز کشور خصوصاً در حوزه های مختلف اجتماعی و اقتصادی نشانگر پدیده ای است که می توان نام «بقای مسائل» یا «مسائل مزمن» را برای آن برگزید؛ به بیان ساده برخی مسائل و مشکلات در همه دوره ها وجود دارند و نه تنها رفع نمی شوند، بلکه از دوره ای به دوره دیگر انتقال می‌یابند و گاهی هم سخن از انتقال مسائل بین دوره های زمانی نیست، بلکه سخن از جابه‌جایی مکانی یا موضوعی است، یعنی مشکلات مورد نظر حل نمی شود، بلکه از نقطه ای به نقطه دیگر یا از موضوعی به موضوع دیگر منتقل می‌شود.

این مسائل همواره مورد نقد مسئولین اجرایی کشور بوده اند و همه دولت‌ها با هر رویکردی نسبت به وجود آنها اذعان داشته‌اند، اما در پایان دوره مسئولیت آنها، این مسائل باز هم پابرجا بوده و به دوره بعد منتقل شده‌اند.

برای بیان فهرست کامل این مسائل، باید به وزارتخانه‌ها و نهادها و سازمان‌های مختلف سر زد و در مطالعات آسیب شناسانه‌ای که با رویکرد «مطالعه وضع موجود» انجام گرفته است، به فهرست مسائل موجود در آن دستگاه‌ها دست یافت.

به عبارت دیگر، در حقیقت خود دستگاه‌ها به مسائل خود و در برخی موارد به راه‌حل ها هم واقف هستند. اما اگر از منظری کلی بخواهیم مواردی را ذکر کنیم می توان به دستکاری دائم تعرفه های وارداتی، نحوه توزیع منابع به صورت عمومی به صورت یارانه، رابطه بانک با بخش های مختلف اقتصادی، وجود قوانین و مقررات سنتی و دست و پاگیر، معضلات فرهنگی حل نشده و برخوردهای سلیقه‌ای با موضوعات فرهنگی اشاره کرد. این موضوعات به همراه ده‌ها موضوع دیگر، مسائلی هستند که در دوره تصدی‌گری هر دولتی، موضوع ثابت اخبار رسانه ها بوده است.

برخی مسائل هم به ظاهر در یک نقطه حل می شود، اما در واقع به نقطه دیگری منتقل شده است؛ سه گانه تورم، رکود و بیکاری از این دسته است؛ به گونه ای که همواره یکی از این سه مسأله در کشور پررنگ بوده است. در حوزه مسائل اجتماعی نیز می توان نمونه هایی ذکر کرد.

در خصوص آسیب های اجتماعی از قبیل طلاق، اعتیاد، حاشیه نشینی، بیکاری و غیره نیز برخی تصمیم گیری‌های شتابزده، سبب حل مسائل به شکل ظاهری و مقطعی شده و سبب انتقال مسائل به موضوعات دیگر شده است.

سخن گفتن از «بقای مسائل» موضوع تازه ای نیست؛ در موارد زیادی به صورت پراکنده و با زبان گلایه از مشکلات مزمن سخن گفته شده است؛ اما این نوشتار به دنبال فهرست کردن مسائل و مشکلات مزمن نیست. روی سخن با اساتید، پژوهشگران و دانشجویان است. چرا که راه‌حل مشکل را باید در دانشگاه‌ها جستجو کرد.

انتقال مشکلات یا مزمن شدن آنها زمانی اتفاق می افتد که برای رفع آنها دستگاه تصمیم گیری جامعی وجود نداشته باشد و ریش و قیچی به دست مدیران مختلف با سلائق مدیریتی مختلف و دغدغه های متنوع سپرده می شود و هر کدام دست به مجموعه فعالیت‌هایی می زنند که در پایان دوره مسئولیت خود، حرفی برای گفتن و گزارش عملکردی برای ارائه دادن داشته باشند.

یک مدیر با صرف هزینه‌های پژوهشی فراوان، در سودای یافتن راه‌حل‌های اساسی و جامع، عمر مدیریتی خود را به پایان می‌رساند و در نهایت به عنوان فردی خیال‌پرداز و غیرعمل‌گرا کنار می‌رود. مدیر دیگر از ابتدا با سامان‌دادن چند برنامه عملیاتی، نمایش مثبتی از عمل گرایی خود ارائه می دهد و با چند عکس و فیلم و کنفرانس مطبوعاتی، تصاویر قابل قبولی از فعالیتهای خود پیش روی مردم قرار می دهد. اما این اقدامات مثل پنهان کردن زباله ها زیر فرش است و مردم دیر یا زود متوجه می‌شوند که تدبیربلندمدتی در میان نبوده و هیچ یک از این مدیران مبتنی بر یک دستگاه تصمیم گیری جامع، برنامه ریزی و حرکت نکرده‌اند.

چالش برنامه‌های جامع و بلندمدت

اساتید و پژوهشگران دانشگاهی باید بار دیگر با هدف رفع واقعی مشکلات به میدان بیایند، اما این بار نه با هدف طراحی سندهایی با عنوان «نظام جامع»، «نقشه جامع»، «برنامه ریزی جامع» و ... . این نوع مطالعات در سالهای اخیر در بسیاری از سازمان‌ها به شکل اپیدمی درآمده و ذهن بسیاری از مسئولین اجرایی و دانشگاهیان را به خود مشغول ساخته است. در برخی دستگاه ها ذیل این عناوین، سندهایی هم تنظیم شده است.

برخی از دستگاه ها نیز تلاش دارند مسیر حرکت و گام‌های کوتاه مدت خود را بر مبنای این سندها طراحی کنند که به موفقیت‌هایی نیز دست یافته اند. بسیاری از دستگاه‌ها نیز بر حسب رفع تکلیف، به نگارش طرح های جامع پرداخته و سپس خود را پشت این عناوین پنهان کرده اند و در عمل به فعالیت روزمره خود مشغول هستند. چه آن دستگاه‌هایی که به زعم خود از نقشه و برنامه جامع و بلند مدت و راهبردی بهره می برند و چه آنهایی که از این سندها و برنامه ها خود را بی بهره می دانند یا سندها و برنامه‌های موجود خود را غیر عملیاتی و غیرقابل اجرا قلمداد می کنند، از نظر ما تکلیف یکسانی دارند. این تکلیف با کمک دانشگاهیان مشخص می‌شود.

هرچند اهمیت طراحی نظام جامع و بلندمدت در موضوعات مختلف بر کسی پوشیده نیست، اما کشور ما به طراحی گام های کوچک، صحیح و کاربردی نیاز دارد. طرح های جامع و بلندمدت در بهترین حالت که از حمایت مدیران ارشد برخوردار باشد، بخاطر محیط متلاطم اقتصادی، اجتماعی و سیاسی کشور همواره با تردید در مورد نتایج و تحمل ضربه‌هایی که از محیط به این طرح ها وارد خواهد آمد، به اجرا در می‌آیند.

نقش کرسی های نظریه‌پردازی و نقد

منظور از گام های کوچک، صحیح و کاربردی چیست و کرسی های نظریه پردازی و نقد چه نقشی در طراحی این گام ها دارد؟ چگونه می توان از صحیح بودن این گام‌ها اطمینان حاصل کرد؟ مدیران اجرایی چرا و چگونه باید به این پژوهش ها اعتماد کنند؟ چگونه می‌توان پژوهش واقعی را از غیر واقعی تشخیص و تمیز داد؟

پاسخ به این سوالات را با اندکی تأمل می توان یافت. صحت این گام ها از دو منظر قابل تشخیص است؛ از حیث کاربردی و اعتماد به نتایج، خود مدیران اجرایی و کارشناسان مرجع تشخیص هستند و به خوبی پژوهش های کاربردی و غیر کاربردی را از یکدیگر تمیز می دهند و تفاوت را با پژوهش های غیرکاربردی موجود، احساس می کنند. اما از حیث نظری و روش شناسی می توان این پژوهش ها را در قالب کرسی‌های نظریه پردازی و ترویجی مورد نقد قرار داد و نتیجه را در بستر نقد مشاهده کرد. کرسی های نظریه پردازی با دعوت از صاحبان ایده و نظریه و ناقدانی از جنس اساتید یا مسئولین اجرایی، بستر طرح و نقد ایده ها را فراهم می‌سازد. مزیت کرسی ها در مقایسه با ارائه مقاله در این است که احتمال خطا، سهل گیری یا رانت علمی در جریان داوری و چاپ مقالات در برخی نشریات، کاهش می یابد و نقادی و پاسخ به نقدها در فضایی شفاف و علنی و در حضور عموم دانشگاهیان و مدیران و حتی سرمایه‌گذاران صورت می پذیرد.

بنابراین واقعی بودن یا غیرواقعی بودن پژوهش ها در بستر نقد تا حد زیادی قابل تشخیص خواهد بود. در حال حاضر با توجه به شرایط عدم اطمینان و محیط پیچیده سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشور، جلب اطمینان مدیران اجرایی کشور به برنامه های راهبردی و بلندمدت کاری دشوار است که بسیاری از محققان نیز اتفاقاً حق را به مدیران می دهند و تکیه به برخی از برنامه های بلندمدت را صحیح نمی دانند. البته با این ادعا اصل برنامه ریزی بلندمدت زیر سوال نرفته است؛ بلکه در واقع، محیط پیچیده و متلاطم، عدم اطمینان نسبت به شیوه‌های نامناسب طراحی، روش نامناسب در انجام برخی از پژوهش ها و رویکردهای غیرکاربردی برخی برنامه ها سبب روی گردانی از برنامه‌های بلندمدت شده است.

این نقدها در خصوص گام های کوچک و کاربردی کمتر به چشم می خورد و تصمیم گیری مدیران در این خصوص آسان تر و با بررسی های سریع تری انجام می شود و صحیح بودن آنها نیز هم از لحاظ نظری قابل احراز است (یعنی دانشگاهیان در قالب کرسی های نقد و نظر به هدفمند بودن آنها و امکان تعریف آنها به عنوان بخشی از یک برنامه بلندمدت اذعان خواهند داشت) و هم از لحاظ کاربردی و اجرایی، کارشناسان و مدیران اجرایی را مجاب می سازد.

نتیجه

راه اصلاح مشکلات مزمن اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی برداشتن قدم های کوچک است. این قدم ها باید با اصول علمی طراحی شوند که به نظر می رسد بهترین جایگاه برای طراحی این قدم ها، مراکز علمی از جمله دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها هستند. عیار این گام‌ها که در قالب پژوهش های مختلف در حوزه های مختلف علمی ارائه می گردد در کرسی‌ های نقد و نظر مشخص می شود. به عبارت دیگر کرسی‌های نقد و نظر می‌تواند به عنوان یک مکانیسم واسط برای نقد واقعی و شفاف مدعیات علمی و کاربردی با رویکرد حل مسائل موجود و زمینه‌سازی جهت تشخیص راه‌حل‌های بهتر عمل کند. اعتبار چنین کرسی هایی به این موضوع وابسته است که مراکز علمی از جمله دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها تصویر قابل اعتمادی از خود نشان دهند و با رویکرد حل مسأله به تقویت اساتید و گروه های علمی همت گمارند و بعد به سراغ حل مسائل مزمن بیایند، وگرنه باز هم خود را در دور باطل مرغ و تخم مرغ گرفتار خواهیم دید. یعنی نه دانشگاه شأن خود را حل مسائل غیرآکادمیک و روزمره مردم و سازمان ها می داند و نه سازمان ها و دستگاه ها، به رویکردهای غیرکاربردی دانشگاه‌ها توجه و اطمینان خواهند کرد.

 


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

ساخت بایوسنسور برای تشخیص به‌موقع آلزایمر

مهلت انتخاب رشته آزمون دستیاری دندانپزشکی تمدید شد

سکه‌های پیش‌فروش شده روی پیش‌خوان برنامه «مناظره»!

یارانه نقدی فردا واریز می‌شود

پیکر دوبلور پیشکسوت فردا به خاک سپرده می شود/ تشییع از مسجد بلال

صف مردم ترکیه برای حمایت از «لیر» در برابر دلار +عکس

افزایش ۳۷ درصدی قیمت مسکن در تهران

عکس: خطرناکترین بوسه جهان

ریزش مرگبار معدن طلا در ورزقان

جزییات آزار زن جوان در خانه مرد عرب +فیلم

سرقت مزدا ۳ در ۳ ثانیه!

فراخوان دوازدهمین جشنواره تئاتر کودک و نوجوان رضوی رونمایی شد

«جواد خیابانی» در بیمارستان بستری شد

درخشش دانشگاه امیر کبیر در مسابقات جهانی رباتیک فیرا/ میزبانی ایران برای بزرگترین رویداد ورزشی ربات‌ها

استفاده از فناوری وای فای برای تشخیص بمب

پرکاربرترین پیام‌رسان‌های جهان معرفی شدند

تصویری جالب از ملانیا ترامپ!

واکنش منفی دوستان ریحانه پارسا به انتخاب او برای نقش لیلا

عرضه بسته‌ اینترنت ترکیبی شبانه و روزانه غیرقانونی است

سرطان «کولون» را بشناسیم

۱۳ دانشگاه ایرانی در جمع هزار دانشگاه برتر دنیا

فیلم: شکنجه مرگبار کودک بوکانی به دست نامادری (۱۶+)

موبایل موزی با باتری ۲۵ روزه عرضه شد +عکس

افزایش قیمت بنزین؛ راهکار کاهش تلفات جاده‌ای!

محدودیت ۴۷ درصدی خدمات گوگل برای ایرانی‌ها

عکس: زوج مجری صداوسیما برای دومین بار بچه دار شدند

دلیل شدت گرفتن میگرن در زنان کشف شد

آتش زدن دلار در حمایت از دولت +عکس

کاهش ارزش پول ملی؛ تهدیدی که می توان فرصت ساخت

روحانی: قیمت دلار قطعاً پایین می‌آید

خودکشی سریالی از یک پل/ چرا چمران؟

عکس: دلاری که دستمال بینی شد!

جزئیات تکان‌دهنده درباره ابتذال ترامپ

تولد نوزاد عجول در ال90

فیلم: پای حمیدهیراد به برداشت کشیده شد!

دو افشاگری بزرگ خداداد عزیزی علیه دو اسم بزرگ فوتبال ایران!

حسن روحانی با لباس نظامی

دیدار دو خواهر با پدر و مادر بزرگشان در شرق آلمان از پش سیم خاردار

عقده گشایی بی بی سی علیه مدافعان حرم

دعوتنامه جشن تاجگذاری احمد شاه قاجار

مرد ثروتمندی که پس از مرگش زنده خواهد ماند +عکس

تصویری از آیت‌الله خامنه‌ای در دوران نمایندگی مجلس

لاریجانی: نمی‌توانیم به دوره ارز ۴۲۰۰ تومان برگردیم

عکس: شب‌گردی فردوسی‌پور و رشیدپور در میدان شوش!

تکذیب «دیپورت» اشتباهی یک جانباز به افغانستان

اولین گوشی 5G جهان به بازار عرضه خواهد شد

زنبورها توانایی تشخیص چهره دارند! +عکس

خلبانی که هواپیما را بر سر همسرش فرود آورد +عکس

کشف خودروهای سرقتی اروپا در ایران! +عکس

کلمه ایرانی که معادل انگلیسی ندارد! +عکس

بازار شبانه ارز کجاست؟

طلا ارزان‌تر خواهد شد

ماجرای عجیب کشف ۴ لکسوس سرقتی در تهران +عکس

خاطرات بازیگر معروف ایرانی از همسر شمس پهلوی

فروش خودروی چپی به جای خودرو صفر خارجی

خواستگاری دختر ثروتمند از بازیگر ترکیه ای! +عکس

سیگار برقی سلول های ایمنی ریه را نابود می کند

اپل تراشه سلامت می سازد

اعتبار وام ازدواج دانشجویی

اعزام دانشجوی بورسیه به خارج کاهش یافت

عکس روز نشنال جئوگرافیک؛ بعد از غروب آفتاب

حساب‌های کاربری اینستاگرام هک شدند

آخرین مهلت ثبت‌نام در رشته‌های بدون آزمون ۹۷

کنسرت اون‌ور آب، پرداخت در تهران!

عکس: خشم توئیتری‌ها از پاسخ مقامات به کمپین «فرزندت کجاست»

برخی بازیگران با سلطنت‌طلبان همراه شده‌اند!

پاسخ ظریف به تمام شبهات درمورد «دریای خزر»

روحانی جنجالی بعد از افشاگری‌هایش مجبور به خداحافظی شد!

واقعا فرزند نماینده مجلس چوپان است؟ +عکس

دختر وزیرسابق: من محتکر نیستم

عکس: شوخی که برای خانم بازیگر دردسرساز شد!

ردپای سیاسیون در فهرست خریداران عمده سکه

حقیقت کلیپ ساختگی درباره رهبر انقلاب

چرا رامبد جوان به بی‌اعتمادی مردم خرده می‌گیرد؟

بودجه سریال «موسی(ع)» 250 میلیارد تومان!

عکس: استایل تعجب‌آور «علی صادقی» در جشن حافظ!

جزئیات پرونده قتل خواننده زیرزمینی در تهران

سه فرزند شهردار تهران کجا هستند؟

رائفی‌پور: نابودکنندگان بنی اسرائیل، اهل قم هستند

تباهی رؤیا‌های دختر جوان زیر تیغ جراح زیبایی

مجازات قصاب گرانفروش تهرانی در ملا عام+عکس

عکس هاشمی رفسنجانی در حال پریدن از دیوار

یک صحنه غیرعادی در تهران! +عکس

عکس: گلزار، بی سوادترین سلبریتی ماست

دلار به کانال ۷ هزار تومان می‌آید

تصویری تلخ از مرگ دو فوتبالیست ایرانی در گرجستان

آدم شرم می‌کند با خانواده، خندوانه ببیند

حامدِ سریال «پدر» از مردم عذرخواهی کرد

ماشین فرمانده نیروی دریایی ارتش چیست؟+عکس

خاص ترین مازراتی موجود در کشور +عکس

حسن روحانی با لباس نظامی

توصیه رئیس اتحادیه طلا به مردم

دومین وزیر جوان در راه دولت؟ +عکس

تخلف فرزند استاندار و رئیس آموزش و پرورش در کنکور امسال

تصویری نایاب از فروش خودرو پیکان به شیخ ابوظبی‌

عکس:وقتی ارسطو و همسرش تیپ می‌زنند

عکس: بازیگر طنز و همسرش عزادار شدند

راه‌های از بین بردن خستگی و کسل بودن +عکس

کسی که با ساز وارد پارک می شود، خلافکار است؟

عکسی خاص کارگر چلوکبابی در دهه‌ی پنجاه

تصویر احمدی نژاد در تیم فوتبال دانشگاه

عکس: پوشش عجیب و غریب خانم بازیگر!

عکس: کوهنوردی جوان‌ترین وزیر دولت با آقازاده‌هایش

رونمایی از چهره جدید ساینا +عکس

دولت به درخواست احمدی‌نژاد «نه» گفت

ایرج طهماسب و مرضیه برومند در سال 1361

عکس: ظاهر متفاوت لیلا حاتمی در اسپانیا

«هزارپا» در آستانه رکوردِ ۳۰ میلیاردی شدن

عکس پرویز پرستویی زمانی دروازه بان تیم فوتبال بود

ناطق‌نوری سوار چه خودرویی می‌شود؟ +عکس