کد خبر: 18527
ف
درک علوم انسانی جدید مستلزم تغییر رویکرد رئالیستی به ایده‌آلیستی
یک پژوهشگر فلسفه گفت: برای درک علوم انسانی جدید باید بتوانیم، رویکرد رئالیستی خودمان را (به آن معنایی که در سنت فلسفی ما مورد نظر بود) تغییر دهیم و وارد رویکرد ایده‌آلیستی شویم.

شبکه علمی ثریا به نقل از مهر: توجه به سنت اندیشیدن ایرانی/اسلامی، در راستای هموار کردن راه اندیشیدن در مباحث مختلف مستحدثه و استفاده از مبانی نظری آنها در جهت فهم اندیشه جدید غرب بسیار اهمیت دارد. رویکرد فلسفی که متناسب با مسائل روز جامعه باشد، در تحلیل مسائل بسیار راهگشاست و دراین میان فلسفه ملاصدرا، رویکرد جدیدی به معرفت شناسی بود و موتور محرکه تغییر رویکرد در بقیه علوم انسانی را روشن کرد.

در این خصوص با محسن باقرزاده مشکی باف، نویسنده و پژوهشگر فلسفه به گفتگو نشستیم؛

*آیا فلسفه ملاصدرا این امکان را در خود دارد که بتواند با مسائل جدید فلسفی مواجه شود و به آنها پاسخی بر اساس مبانی خود ارائه دهد؟

مورد نخست، ما به جای آنکه از طریق پشت کردن به نظام اندیشه سنت قدمایمان، سعی در فهمیدن بعضی از مبانی نظری فلسفه مدرن (خصوصا از کانت به بعد) را داشته باشیم، در صدد آن هستیم که تا جایی که ممکن است با مبانی نظری قدمای‌مان با آنها روبرو شویم و از طریق مبانی که هنوز قابل تجدید شدن هست، به فهم فلسفه مدرن بپردازیم. در این بین امر دارای اهمیت این است که فیلسوف ما ذی مدخل درک ما از جهان جدید اروپا می‌شود و به میزانی که در این سهم، شریک باشد به همان میزان هنوز در حیطه آگاهی فرهنگمان قرار می‌گیرد.

مورد دوم، گسستگی که در میان اذهان عمومی در ارتباط با فلسفه اسلامی و فلسفه دنیای مدرن اروپا وجود دارد، می‌تواند از طریق این تلاقی، میان دو سنت فکری، هم مقیاس آن، بهتر فهمیده شود و هم در میان این گسستگی و شکاف دو سنت، برای بر قرار کردن ارتباط و دیالوگ، پلی ایجاد کند و اذهان عمومی را از تضاد کامل و بدون هیچ روزنه‌ای برای نزدیک شدن این دو به یکدیگر، دور کند.

مورد سوم، تحرک در نظام سنت ایجاد کند و آن را به محک اندیشه‌ها و مسائل مستحدثه جدید بزند. یعنی با این عمل بتوانیم ملاصدرا را از حیطه تفاسیر سنتی که آن را محاصره کرده است، خارج کنیم و او را ذی مدخل نوع اندیشیدن جدیدی کنیم که به هر حال از خارج به ما تحمیل شده است و ما هنوز نتوانسته‌ایم آن را هضم کنیم و در بیرون از نظام فکری سنتی ما قرار دارد. زیرا هر آنچه که بدون نظریه‌ای از نظام سنت وارد شده باشد و نتواند جایگاه خودش در آن سنت بدست آورد، هر لحظه امکان از دست رفتنش وجود دارد.

اگر فلسفه‌ای یا هرگونه اندیشه دیگری در سنت، خودش را نتواند به محک مسائل مستحدثه‌ای که در ظرف زمان برای هر تمدنی ایجاد می‌شود، بزند، دیگر توانایی درون ماندگاری خودش را در یک فرهنگ پویا و زنده از دست خواهد داد

اگر فلسفه‌ای یا هرگونه اندیشه دیگری در سنت، خودش را نتواند به محک مسائل مستحدثه‌ای که در ظرف زمان (زمان به همان معنای بُعدی از وجود که در فلسفه ملاصدرا هست و عین حرکت جوهری است) برای هر تمدنی ایجاد می‌شود، بزند، دیگر توانایی درون ماندگاری خودش را در یک فرهنگ پویا و زنده از دست خواهد داد و البته از آن بدتر، حتی می‌تواند به عنوان عامل اخلالی که مانع از حرکت یک سنت رو به جلو است، نیز معرفی شود و از اینجاست که گسستگی‌ها و انشعاب‌ها در درون یک تمدن خودش را عیان می‌کند، زیرا میان سنت و مسائل مستحدثه‌ای که لاجرم خودش را تحمیل می‌کند، فاصله می‌افتد و این فاصله می‌تواند انواع مختلف انشعاب‌ها را به طور انضمامی در درون یک فرهنگ ایجاد کند.

اما اگر در مقابل این وضع، سنت بتواند خودش به محک مسائل مستحدثه هر زمان، بزند در این وضعیت انشعابی ایجاد نمی‌شود، بلکه سنت خودش را باز می‌کند و مسائل مطرح شده جدید را نیز در بر می‌گیرد، نه آنکه با آنها بی اعتنا باشد. از طرف دیگر اگر نظام سنت در این صف آرایی قوای خود در برابر قوای بیرونی که خودش را به هر حال تحمیل می‌کند، توان بارور شدن مجدد را نداشته باشد، باید ناتوانی آن ثابت شود اگرنه همیشه همچون زخمی که بخیه نشده است، ردی از خودش بر جای می‌گذارد.

برای مثال ملاصدرا خود نیز نمونه‌ای از همین نوع واکنش است، زیرا علاوه بر اینکه او مسائل و مشکلات نظری زمان خودش را در نظر می‌گیرد، حتی آنها را به محک سنت فلسفی گذشته خودش نیز می‌زند چون از این نکته با خبر است که اگر قرار باشد نظریه‌ای از فخر رازی یا شیخ الرئیس را زیر سوال ببرد باید ناکارامدی آن را توضیح دهد و مهمتر از آن پیشنهادی برای جایگزینی ارائه دهد.

مورد چهارم، از این طریق تاریخ فکر ایجاد می‌شود زیرا تاریخ فکر یعنی اندیشیدن بر روی کسانی که پیش از شما در نظام سنت اندیشیده بودند و در این راستا، حرکت دادن مجموعه مبانی‌ای که هنوز قابل آبستن شدن اند به سمت در برگرفتن مسائل جدیدی که مسئله اندیشمندان پیشین نبوده است، اما مبانی‌ای را ایجاد کرده‌اند که در یک نگاه مجتهدانه و متجددانه، می‌تواند آن مسائل مستحدثه را نیز در درون خود دربرگیرد و خودش را آبستن آنها کند و از درون خود نوزایش جدیدی را ایجاد کند. که آن نوزایش نه امری باشد که در صدد تحمیل سنت به دنیای جدید باشد و نه تسلیم شدن در برابر مسائل مطرح شده جدید باشد بلکه بیشتر تحرک و پویایی سنت را شاهد باشیم.

به اعتقاد بنده اهمیت اصلی حکمت متعالیه در اندیشیدن با نظام سنت بوده است و نسبت برقرار کردن با آن و همچنین ارتقاء دادن به نظام اندیشیدن ایرانی/اسلامی، از آنجاکه تنها در این نحوه اندیشیدن است که شما می‌توانید تاریخ فکر داشته باشید. در نسبت برقرار کردن است که هنوز شما می‌توانید از سنت پیش از خودتان آگاهی داشته باشید و در این آگاهی داشتن و بی اعتنا نبودن و اندیشیدن درباره آن است که سنت خودش را تناورد می‌کند. این کاری است که هگل با مجموعه تاریخ فلسفه پیش از خودش می‌کند و تمام آنها را بار دیگر در سیستم فلسفی خودش زنده شان می‌کند و با آنها می‌اندیشد و تمامشان بر حسب حرکت دیالکتیکی خودش از درون ارتقاء می‌دهد.

*هگل چگونه توانسته است تمام تاریخ فلسفه را در نظام فلسفی خود زنده کند؟

هگل به مجموعه آن سنت از طریق زاویه دید یک انسان مدرن می‌نگرد یعنی از زاویه و مسائلی که الآن برای او و تمدنش مطرح شده است، و هر انچه که از نظام سنت می‌تواند به او، در چارچوب شکل دادن نظامی برای خودآگاهی انسان مدرن یاری رساند و خودش را هم پا با سوژه دوران جدید ارتقاء دهد، آن را حفظ می‌کند. به عبارتی دیگر هر انچه که در سنت پیشینش از نظر او جدید بود که در قدیم مطرح شده بود را عصاره اش را می‌گیرد و با خود به جلو می‌آورد.

اینجاست که تاریخ فکر شکل می‌گیرد. پس اگر ما بتوانیم بخش هایی از فلسفه ایشان، که «جدید» در «قدیمند»  را شناسایی کنیم، از این طریق می‌توانیم با دادن تفسیرهای جدید، آن بخش‌ها را آماده پاسخ گویی به مسائل جدید فلسفی و... کنیم. و از این راه نه تنها ملاصدرا دوباره اهمیت فراوان در گذشته خودش را پیدا می‌کند بلکه سنت نیز از درون خودش را باز می‌کند و پرسش‌های جدید را در درون خود هضم می‌کند. اگر این اتفاق بیفتد ما می‌توانیم همچنان اتصال فرهنگی و اندیشه ایمان را با گذشته حفظ کنیم اگرنه خود ملاصدرا می‌تواند تبدیل به یک از موانع فهم پرسش‌های جدید تبدیل شود.

*فهم فلسفه جدید اروپایی چه اهمیتی دارد؟

فهم فلسفه جدید اروپا، به ما ابزاری برای فهمی جدید، از سنتی که سالهاست بر روی آن فکر جدید نشده است، هدیه می‌دهد و ما می‌توانیم با استفاده از فهمی که از طریق آنها بدست آورده ایم، وارد نظام اندیشه سنتی خودمان شویم و مواردی که جدید بودند اما در ساختار سنتی فلسفه  بیان شده بودند، کشف کنیم

از طرفی دیگر فهم فلسفه جدید اروپا، به ما ابزاری برای فهمی جدید، از سنتی که سالهاست بر روی آن فکر جدید نشده است، هدیه می‌دهد و ما می‌توانیم با استفاده از فهمی که از طریق آنها بدست آورده ایم، وارد نظام اندیشه سنتی خودمان شویم و مواردی که جدید بودند اما در ساختار سنتی فلسفه  بیان شده بودند، کشف کنیم و از آنها به عنوان مبانی اساسی آغاز فکر نویی در راستای دنیای جدید فرهنگمان استفاده کنیم.

اگر به همه مواردی که ذکر شد دقت کنیم، متوجه می‌شویم، به یک معنا تمام آنها اعتبارات امری یگانه‌اند که اگر یکی از آنها به درستی اجرا شود بقیه آن مباحث دیگر را نیز با خود به همراه می‌آورد. و به نحوی اعجاب انگیز به نظر می‌رسد همه این مباحث چنان به هم گره خورده‌اند که نمی‌توانیم به طور دقیق به یکی از آنها تأصل دهیم و بقیه را ذیل آن بیان کنیم، زیرا انگار این امر همچون سیستمی ارگانیک است که تنها با مجموعه همه این موارد زنده خواهد ماند.

*فلسفه ملاصدرا در خصوص بحث معرفت چه جایگاهی دارد و آیا توانسته است با مسائل جدید، پیوندی داشته باشد؟

ملاصدرا در مبحث ادراک حسی و اتحاد عاقل و معقول و نیز رویکردی که از طریق این مبحث و با استفاده از مقدمات پیشینش نسبت به علم پیدا می‌کند، تقریباً در گسست کامل از آن چیزی قرار گرفت که با ارسطو شروع شد و حتی تا جان لاک به نوعی ادامه داشت که در جهان اسلام نیز، تمام فیلسوفان پیش از ملاصدرا را شامل می‌شود. از آنجایی که در آغاز این نحوه رویکرد جدید به معرفت شناسی بود، که موتور محرکه تغییر رویکرد در بقیه علوم انسانی را روشن کرد. پس باید نظریات صدرالمتألهین را به نحوی بیان کنیم که از آن بتوان نتایجی گرفت که با جهان معاصر مرتبط است، هرچند که بی شک ملاصدرا دغدغه‌های اکنون را نداشته است اما این مسئله، مانع از این امر نیست که بتوان از مبنای نظری متقدمان، استفاده کرد و آنها را توسعه داد.

از زمان ارسطو تا ابن سینا و بین اکثر فیلسوفان قرون وسطا و همچنین بعضی از فیلسوفان دوران جدید اروپا از قرن هفدهم به بعد، بار معنایی واژه subject یا فاعل منفعلانه بود. یعنی فاعل نسبت به ابژه یا عین خارجی، سهمی در ایجاد علم نداشت، مگر تجرید صورت عین خارجی و نقش بستن آن بر روی لوح سفید نفس یا ذهن. اما به نظر می‌رسد ملاصدرا در این سنت تغییری شگرف ایجاد می‌کند.

او کسی است که در جهان اسلام قائل به مبنایی می‌شود که در آن بار معنایی ذهن یا نفس را تا حدودی تغییر می‌دهد و می‌شود حتی گفت که عاقل ملاصدرایی عاقلی است که در ذهنش سازنده صورت‌های شناسایی خود است و نه امری صرفاً منفعل. زیرا از نظر ملاصدرا، قیام صور ذهنی به نفس به نحو قیام حلولی نیست، بلکه به نحو قیام صدوری است. یعنی علم را عاقل صدرایی خودش صادر می‌کند و صرفاً انفعال پذیر معلوم خارجی که در مقابل او ایستاده است، نیست و همین تعیناتی که عاقل در ذهن خود ایجاد کرده است مورد تأمل قرار می‌گیرد.

*هگل چه نگاهی به این مسئله دارد؟

برای هگل نیز همین گونه است، زیرا اندیشیدن از نظر ایشان نیز ایجاد تعینات معقولی است در وعاء ذهن که سیستم دانش هگلی بر مبنای همین تعیناتی که اندیشیدن در حوزه اندیشه ایجاد کرده است، شکل می‌گیرد. از نظر هگل به یک معنا فلسفه، یعنی شرح این تعیناتی که عاقل در درون خود ایجاد کرده است و سیستم علم را با آنها می‌سازد. در هگل ترکیب عینی  و ذهنی در حوزه ذهن ایجاد می‌شود و در این تعارضی که میان عین و تعینات اندیشه ایجاد می‌شود، ایده ظهور می‌کند. زیرا از نظر او نیز ذهن خلاق است و قرار نیست جهان خارج را همانگونه که هست بپذیرد.

نکته‌ای که هم در ملاصدرا و هم در هگل دارای اهمیت فراوان است، عبارت است از اینکه زمانی که ذهن یا نفس تعینات اندیشه را در درون خود ایجاد می‌کند، عاقل یا subject با اتحاد با آنهاست که نسبت به جهان خارج علم پیدا می‌کند. یعنی علم عبارت است از تعیناتی که اندیشیدن در حوزه خودش ایجاد کرده است و تنها می‌تواند آنها را بفهمد. طبق روش اندیشیدن جدید دنیای غربی، اگر سوژه از جهان خارج نیز شناختی دارد تنها از طریق همین اندیشه‌های خودش است. پس تا زمانی که اندیشیدن به معنای صورت ادراکی تجرید شده از خارج باشد، علم جدید و علوم انسانی جدید را درک نخواهیم کرد.

*این رویکرد، چه کمکی به درک علوم انسانی جدید میتواند داشته باشد؟

برای درک علوم انسانی جدید باید بتوانیم، رویکرد رئالیستی خودمان را (به آن معنایی که در سنت فلسفی ما مورد نظر بود) تغییر دهیم و وارد رویکرد ایده‌آلیستی شویم، زیرا معرفت‌شناسی‌ای که در این رویکرد بیان شده است، زیربنای کل نظام علوم انسانی جدید است و صدرالمتألهین در خوانشی مجتهدانه می‌تواند ما را وارد این دنیای جدید کند

برای درک علوم انسانی جدید باید بتوانیم، رویکرد رئالیستی خودمان را (به آن معنایی که در سنت فلسفی ما مورد نظر بود) تغییر دهیم و وارد رویکرد ایده‌آلیستی شویم، زیرا معرفت‌شناسی‌ای که در این رویکرد بیان شده است، زیربنای کل نظام علوم انسانی جدید است و صدرالمتألهین در خوانشی مجتهدانه می‌تواند ما را وارد این دنیای جدید کند.

در علوم انسانی جدید، رویکرد قدیم در شناخت امر واقع، تغییر کرده است و دیگر از طریق نگرش سنتی که موضوع شناخت را معقول بالعرض می‌دانست، نمی‌توان نتیجه‌ای گرفت، بلکه ابژه‌ای را ما بر اساس همان وقایع خارجی(معقول بالعرض) در ذهنمان می‌سازیم که در علوم انسانی جدید این ابژه، موضوع علم را تشکیل می‌دهد.

چنانکه گاستن باشلار، معرفت شناس فرانسوی همین موضوع را اینطور بیان می‌کند: به هر حال، معنای بردار معرفتی، در نظر ما به روشنی ظاهر می‌شود. بردار معرفتی از معقول به واقع گذار می‌کند و نه برعکس، از واقعیت به امر عام.چنانکه همه فیلسوفان از ارسطو تا بیکن گفته اند. ملاصدرا را در کدام دسته می‌توان قرار داد؟ آیا او را بایستی رئالیست دانست با می‌توان او را طوری خواند که دروازه فهم نوع معرفت شناسی ایده‌آلیستی از سنخ کانت و هگل گردد؟

اگر ما ملاصدرا را مجتهدانه بخوانیم به نظر می‌رسد در مباحث نحوه ایجاد ادراک و علم، اتحاد عاقل و معقول و نفس، موضعی متفاوت با آنچه سنت پیشینش اتخاذ کرده بود می‌گیرد و به طور خلاصه می‌توان گفت: ملاصدرا معتقد به این نیست که قیام صور ذهنی به نفس به نحو حلولی است بلکه او معتقد است که قیام صور ذهنی به نفس به نحو قیام صدوری است. چنانکه در اسفار این عمل انشاء صور ادراکی توسط نفس را، با عمل انشاء مخلوقات توسط خداوند توضیح می‌دهد.

اگر ما در این نظریه ملاصدرا دقیق‌تر شویم، می‌بینیم که در واقع ابژه‌ای که او ابژه علم قرار می‌دهد و از طریق آن تمام ادراکات حاصل می‌شود، ابژه خارجی یا حتی صورت تجرید شده ابژه خارجی در ذهن من نیست بلکه من به آن امری ادراک یا علم پیدا می‌کنم که ساخته و انشاء نفس من باشد. این مبنا بسیار جای کار دارد و می‌توانست راه را برای مطرح کردن مباحث مختلفی در راستای نگرشی جدید به معرفت یا شناخت باز کند.

ملاصدرا هم نیز چنانکه خود بیان کرده بود، معتقد است ابژه‌ای که ما را واجد علم می‌کند و اصلا به طور ذاتی وجودش برای ادراک کننده است و حیثیتی جز بودن نزد ادراک کننده ندارد، معقول بالذات است اما معقول بالعرض آن شیء خارجی است که من تنها از طریق معقول بالذات می‌توانم به آن علم پیدا کنم زیرا آن از سنخ عاقل نیست و عاقل تنها از طریق تعینات معقول ساخته شده در درون ذهن خودش است که می‌تواند به عالم خارج علم پیدا کند که این سخن در باب محسوس بالذات و محسوس بالعرض نیز صادق است. این امر از این جهت دارای اهمیت است که نوع علوم انسانی جدید در اروپا با انقلاب کانت از طریق مطابقتی منفعلانه ایجاد نمی‌شود (زیرا آن نمی‌تواند موضوعیت نحوه شناخت علم را توضیح دهد) بلکه از طریق همان تعینات ساخته خود ذهن انسان است که ما شناخت بدست می‌آوریم و تعینات صرفاً صورت امر خارجی نیستند بلکه با قوه فعاله ذهن انسان ساخته شده اند.


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

تیپ متفاوت سحر قریشی! /عکس

عارف رییس کمیسیون آموزش مجلس شد

دستورالعمل ترویج و نهادینه‌سازی فرهنگ امربه‌معروف و نهی از منکر در مدارس و ادارات

صدوردستورالعملی درباره«یونیفرم» دانش‌آموزان؛ به‌زودی/ جلوگیری از اخذ شهریه‌ای بالاتر از حد مصوب

بهره‌برداری از دستگاه شبیه‌ساز پرواز در باغ کتاب تهران

گام های مؤثر در تفکر انتقادی

بزرگداشت علی شریعتی در برنامه «میراث کویر»

تأکید بر ضرورت گفت‌وگوی ادیان در فیلیپین

نیازمند بازشناسی اندیشه های امام (ره) برای نسل جوان هستیم

فراخوان مقالات همایش ملی فلسفه کلام منتشر شد

مرکز مطالعات اجتماعی ـ فرهنگی ایران و روسیه افتتاح شد

گفت‌وگوی دینی اسلام و مسیحیت ارمنی حوزه سیلیسی برگزار می شود

تمایلی به ایجاد مدارس خودگردان اتباع خارجی نداریم/دانش‌آموزان افغان نباید از ایرانی‌ها جدا شوند

آمارهایی از فرزندان «پناهندگان» که در ایران به مدرسه می‌روند

الزام معلمان مدارس ابتدایی به دریافت کارت صلاحیت حرفه‌ای/ ناظران وارد مدارس می‌شوند

تربیت مدرسان سند تحول بنیادین از میان طلاب و روحانیون

عکس روز نشنال جئوگرافیک؛ نیروگاه زغال سنگ

لغو خرید مشترکانی که از پیام جعلی اینترنت رایگان ضرر کردند

علائم عجیبی از سرطان ریه که همه باید بدانند

گذار استکمالی از انترناسیونالیسم اسلامی به نظریه ایران اسلامی

قانعی راد می خواست مسائل جامعه را با تفهّم و نه با تبیین دریابد

فهم پذیر کردن نهاد آموزش عالی، بزرگترین برنامه قانعی راد بود

پیام‌های تسلیت به مناسبت درگذشت دکتر قانعی‌راد

نصب ویندوز ۱۰ روی گوشی های هواوی ممکن شد

خطر خالی ماندن صندلی‌های ریاضی و انسانی در دانشگاه‌ها جدی است

برگزاری اردوهای علمی خارج از کشور، ممنوع/ نباید اجازه دهیم هرفردی وارد مدارس شود

کشف بیش از دو تن انواع مواد مخدر از اطراف مدارس در سال گذشته/هدفگذاری ۲۰۰۰ مدرسه برای امسال

چهارمین سرطان شایع در ایران

شصت و پنجمین شماره از نشریه فرهنگستان علوم منتشر شد

مهلت مجدد ثبت نام در آزمون کاردانی به کارشناسی آغاز شد

کتاب «حکایت دانشگاه» نقد و بررسی می شود

نشست علمی تاریخ زندگی امامان معصوم(ع) برگزار می‌شود

سی و یکمین شماره فصلنامه «تاریخ فلسفه» منتشر شد

کتاب «تربیت سکولار از دیدگاه صاحب نظران» منتشر شد

مدارا کردن با مردم ضامن آرامش و پیشرفت جامعه است

چرا دچار افسردگی صبحگاهی می‌شویم؟

روش چک کردن سلامت باتری لپ‌تاپ +عکس

تلگرام طلایی از سرورهای اصلی تلگرام استفاده می‌کند

سلفی کاوشگر ناسا از مریخ منتشر شد

نشانی محل رفع نقص کارت شرکت در کنکور ۹۷ اعلام شد

۳۵ موسسه اعزام دانشجو به خارج تعلیق و ۶۷ موسسه لغو مجوز شد

ممنوعیت پیش ثبت‌نام مدارس/ ثبت نام اتباع فاقد هویت منوط به کارت حمایت تحصیلی

برقراری عدالت در متناسب‌سازی دریافت‌ها را پیگیری کنید

دوره های ارشد و دکتری دانشگاه آزاد کاهش ظرفیت ندارند

شناسایی اخبار جعلی در اینترنت ساده شد

زنبورها پلاستیک دوستدار محیط زیست تولید می کنند

علائم افسردگی پس از زایمان را بشناسید

جزئیات دریافت کارت‌ شرکت در کنکور سراسری‌ ۹۷

افراد مذهبی طول عمر بیشتری دارند

پر درآمدترین رشته‌های دانشگاهی

اثر نامطلوب داروهای متداول بر میکروب‌های ارزشمند روده

6 تأثیر هوش مصنوعی در زندگی آینده انسان‌ها

توضیحات آموزش و پرورش درباره اجرای سند تحول بنیادین

همایش «نظام فکری مقام معظم رهبری در گستره فرهنگ» برگزار می شود

سومین همایش ملی آسیب‌های اجتماعی ایران برگزار می‌شود

گفت‌وگوی دینی اسلام و مسیحیت ارمنی حوزه سیلیسی برگزار می‌شود

کنفرانس بین‌المللی فلسفه و مذهب یهودیان مدرن برگزار می شود

فعالیت ۳۳ هزار پایگاه اوقات فراغت از ۹ تیر ماه/ پیش‌بینی جذب حدود ۵ میلیون دانش آموز در پایگاه‌های تابستانی

اجرای طرح کلاس‌های ضمیمه کاردانش در دبیرستان‌های شاهد از مهر امسال

شماره ۱۰ مجله علمی ـ پژوهشی «فقه مقارن» منتشر شد

حکمت‌نامه حضرت عیسی بن مریم (ع) به زبان اسپانیایی منتشر شد

نفس کشیدن در مریخ ممکن شد

توقف فعالیت ۳۰۰ موسسه علمی کاربردی

عدم همگونی میان بازار کار و خروجی‌های آموزش عالی

قابلیت جدید آیفون، حتی تیم کوک را به وجد آورد

عکس روز نشنال جئوگرافیک؛ درام زیر آب

اعزام دانش آموزان شین آبادی به خارج فردا تعیین تکلیف می‌شود

تدوین منشور ارائه خدمات رفاهی به معلمان در صندوق ذخیره فرهنگیان

فروش دور از ذهن جدیدترین پرچمدار وان پلاس

قابلیت تازه اینستاگرام از اعتیاد کاربران به آن جلوگیری خواهد کرد

ژن درمانی نخاع آسیب دیده را درمان می کند

مهارت هایی که آینده تحصیلی را شکل می دهند؟

کارگاه ساخت کاپ جام جهانی ۲۰۱۸ در ایتالیا /عکس

نتایج رتبه‌بندی دانشگاه‌ها و موسسات پژوهشی کشور منتشر شد

داوطلبان گروه آزمایشی تجربی بیشترین شرکت‌ کنندگان کنکور 97

گسست نسلی میان تصمیم‌گیرندگان و دختران دهه هشتادی

موافقت استاندار با ساخت دانشگاه جامع فرهنگیان در خوزستان

برای رسیدن به توسعه انتظار معجزه ازفلسفه داریم/وضعیت فلسفه درژاپن

کرسی «حجیت دلیل نقلی در اثبات گزاره اخلاقی» برگزار می‌شود

فراخوان طراحی «نمون برگ» دیپلم/ مهلت ارائه طرح‌ها تا ۱۵ تیر ماه امسال

کشف درمانی جدید برای متوقف کردن آلزایمر

عکس یادگاری بهرام رادان و بهاره کیان افشار

طولانی‌ترین روز سال در انتظار زمینیان

شرط حذف کنکور سراسری

ضرر دانش آموزان کردستانی از قانون بومی گزینی دانشگاه‌ها

تار عنکبوت تازه ترین ابزار نبرد با سرطان !

گسست نسلی میان تصمیم‌گیرندگان و دختران دهه هشتادی

واتس‌اپ به زودی برای برخی گوشی‌ها اجرا نمی‌شود

آیا آنچه که شما می‌گویید همان چیزی است که پزشکتان می‌شنود؟

زنان سحرخیز کمتر افسرده می‌شوند

رعایت بهداشت فردی، اعتماد به نفس شما را افزایش می دهد

زیست فناوری؛ آینده سلامت و بدن انسان

تاثیر منفی گرما روی امتحانات دانش‌آموزان

قهوه برای حفظ سلامت کبد مفید است

دهه شصتی‌ها آمادگی زیادی برای پدر و مادر شدن ندارند/روایتی از سلامت روان نسلی که سختی کشید

زندگی خصوصی انیشتین و همسر اولش

جزئیات دریافت کارت آزمون سراسری سال ۹۷

بررسی «تلقی سنایی از دین و دینداری»

زاهدی: مدارس کلاس‌های آموزش برای دفاع دانش‌آموزان در مقابل ناهنجاری‌ها برگزار کند

از یافتن معنا تا شادکامی و موفقیت تحصیلی

«رمضونیکه» آیینی با سابقه ۱۴۰۰ ساله

شروع تربیت جنسی کودک از 3 سالگی

مزایای رژیم گیاه‌خواریِ سالم

دستمال آشپزخانه عامل مسمومیت غذایی است

چه ورزشی برای کاهش کمردرد مناسب است

انزوای دانش‌آموزی با اختلال یادگیری

قد کوتاه‌ترین کشورهای جهان! + تصاویر

روشی جدید برای مقابله با چاقی

داوری اردکانی: دکتر احمدی در دانشمندی و در کار فلسفه، جامع قدیم و جدید بود

بحران حتمی نیرو در آموزش و پرورش/جبران کمبود ۱۹۴ هزار نیرو با ندادن معلم به مدارس