کد خبر: 20090
ف
گام های مؤثر در تفکر انتقادی
اولین گام در موثر در فرآیند تفکر انتقادی این است که یک متفکر نقاد بین سوال (question) و مسئله (problem) تمایز قائل شود.

به گزارش شبکه علمی ثریا، محمدمهدی حاتمی، مدرس فلسفه علم و منطق در دانشگاه رازی کرمانشاه در یادداشتی به موضوع تفکر انتقادی پرداخته است؛

شش گام مهم در تفکر انتقادی:

۱- پیدا کردن مسئله ی مشکل ساز

۲- جمع آوری اطلاعات مربوط به مسئله

۳- جدا کردن اطلاعات درست از اطلاعات نادرست

۴- جدا کردن اطلاعات مفید از اطلاعات غیر مفید.

۵- تجزیه و تحلیل اطلاعات درست و مفید؛ و ترکیب آن ها به حل مسئله ی مشکل ساز

۶- داوری در قبال نتایج به دست آمده*

تفکر انتقادی چه مواردی را شامل می شود؟

-توانایی ایجاد و رشد تفکر منطقی و مهارت های استدلالی

-توانایی یافتن مفروضات پنهان در نظریه ها و تحلیل ها

-توانایی صدور حکم و قضاوت بر مبنای شواهد در دسترس

-توانایی ایجاد و کاربرد یک مفهوم به منظور حل مسئله و نیز توانایی آزمودن آن مفهوم.

-توانایی تفکیک تاثیر عاطفی یک موضوع از تاثیر منطقی آن یا توانایی تفکیک اغراض از دلایل.

-توانایی به کار گیری اطلاعات در راستای یک هدف مشخص.

-توانایی رها شدن از موقعیت مسئله زا.

-توانایی دیدن و آگاهی یافتن از وضعیت هایتناقض آفرین یک مسئله.

آر. اچ. انیس از پژوهشگران حوزه تفکر انتقادی، سیزده پارامتر را برای تفکر انتقادی بیان می کند:

۱. توانایی بیان واضح و شفاف مسئله

۲. توانایی یافتن و دسته بندی دلایل

 ۳. توانایی یافتن اطلاعات مناسب مسئله

۴. توانایی استفاده از منابع مرتبط و معتبر به منظور حل مسئله

۵. توانایی دیدن همه ی جوانب مسئله

۶. توانایی برجسته سازی نکات اصلی

۷. توانایی ارتباط برقرار کردن بین نکات اصلی

۸. توانایی جستجوی بدیل ها دیگر

۹. داشتن ذهن گشوده نسب به مسائل و راه حل ها

۱۰. تغیر موضع و پذیرش صرفا بر اساس دلایل و شواهد

۱۱. توانایی دیدن مسائل پنهان از دید ظاهری

۱۲. کل نگری پیرامون مسائل و موقعیت ها

۱۳. حساس بودن به دانش و سفسطه ی دیگران

گام های موثر در تفکر انتقادی:

گام نخست: پیدا کردن مسئله مشکل ساز: اولین گام در موثر در فرآیند تفکر انتقادی اینست که یک متفکر نقاد بین سوال (question) و مسئله (problem) تمایز قائل گردد.

سوال(question)، به پرسش های اطلاق می گردد که می توان بر اساس یکی از نظریه های مرسوم علمی به آن پاسخ داد. برای نمونه، وقتی یک فیزیک دان می گوید، اگر جسمی با سرعت ۲ متر بر ثانیه حرکت کند، مکان آن را در لحظه ی ۵ ام حرکت، به دست آورید، به طرح یک سؤال(question) اقدام کرده است. زیرا این سوال بر اساس مکانیک نیوتن قابل پاسخ گویی است.

سؤال ها(questions) عموما دارای ویژگی های زیر هستند:

۱. بر اساس یکی از نظریه های استاندارد علمی، قابل پاسخ گویی هستند. یعنی راه حل آن ها، به چارچوب تئوری های پذیرفته شده وابسته اند.

۲. برای پاسخ گویی به آن ها، به خلاقیت چندانی نیاز نیست.

۳. پاسخ آن ها، صرفا به مهارت های حل سوال، و آشنایی کافی به نظریه ی مربوطه، بستگی دارد.

۴. پاسخ های آن ها، عموما در جهت آموزش نظریه ی مربوطه و یا توسعه های تحقیقی درون نظریه ای مورد استفاده قرار می گیرد.

۵. سوالها، معمولا دارای جواب های قطعی، بسته و محصل است.

۶. سوالها و پاسخ های مربوط به آن ها، کمتر قابل تفسیرهای متفاوت هستند.

۷. در مورد پاسخ های سؤال ها، توافق نسبی در جامعه ی علمی وجود دارد.

۸. دانشمندان برای پاسخ دادن به سؤال ها، کمتر مورد تشویق های مرسوم جامعه ی علمی قرار می گیرند.*

گام های موثر در تفکر انتقادی

مسئله ها (problems) دارای ویژگی های زیر هستند:

-یا بر اساس یکی از نظریه های استاندارد علمی، قابل پاسخ گویی نیستند؛ یا اگر بر اساس آن نظریه ها علی الاصول قابل حل باشند؛ از راه حل های سر راست، سر باز می زنند.

-پاسخ گویی به آنها، نیاز به خلاقیت و استعمال مفروضات و روش های نامتعارف دارد.

-دانش آموخته شده در آکادمی ها، به طور مستقیم در دست یابی به راه حل های مسئله ها(problems)، چندان سازگار نیست.

-راه حل های آن ها یا به یک نظریه ی جدید راه می برند یا یک استثناء در نظریه های پذیرفته شده ی کنونی، محسوب می گردند.

-پاسخ های آنها، گاها چالش برانگیزاند و ممکن است مورد پذیرش اکثر افراد جامعه ی علمی واقع نگردند.

-از پاسخ های آنها، معمولا تفاسیر متفاوتی به دست داده می شود.

-دست یافتن به پاسخ آن ها می تواند تشویق ها و جوایز جوامع علمی را در پی داشته باشد.*

تفکر انتقادی چه مواردی را شامل می شود؟

۱- توانایی ایجاد و رشد تفکر منطقی و مهارت های استدلالی

۲- توانایی یافتن مفروضات پنهان در نظریه ها و تحلیل ها

۳- توانایی صدور حکم و قضاوت بر مبنای شواهد در دسترس

۴.توانایی ایجاد و کاربرد یک مفهوم به منظور حل مسئله و نیز توانایی آزمودن آن مفهوم.

۵. توانایی تفکیک تاثیر عاطفی یک موضوع از تاثیر منطقی آن یا توانایی تفکیک اغراض از دلایل.

۶. توانایی به کار گیری اطلاعات در راستای یک هدف مشخص.

۷.توانایی رها شدن از موقعیت مسئله زا.

۸.توانایی دیدن و آگاهی یافتن از وضعیت های  تناقض آفرین یک مسئله.

یازده سؤالی که بایستی در هنگام نقد یک گزاره یا ادعا و استدلال های مطرح شده برای آن، از خود بپرسیم:

۱- ادعا یا گزاره ی مطرح شده به چه معناست؟

۲- آیا در ادعا یا گزاره ی مطرح شده، ابهامی وجود دارد؟

۳- چه استدلال یا استدلال هایی برای ادعا یا گزاره ی مطرح شده ارائه شده است؟

۴- آیا استدلال های مطرح شده، به قدر کافی ادعای مورد نظر را تقویت می کنند؟

۵- آیا بین استدلال ها و تحلیل های مطرح شده، ناسازگاری دیده می شود؟

۶- آیا ادعا، استدلال و تحلیل مطرح شده، از انسجام کافی برخوردار هستند؟

۷- آیا ادعا و استدلال ها، چیز خاصی را مفروض گرفته اند؟

۸- آیا مفروضات، قابل اعتمادند و استدلال ها، اعتبار دارند؟

۹ ـ آیا بدیل معقولی می توان برای ادعا و استدلال ها یافت؟

۱۰-در چه صورت می توان ادعای مطرح شده را نقض کرد؟

۱۱- نظر دیگر متخصصان راجع به این ادعا چیست؟

گام های موثر در تفکر انتقادی

یک محقق با آگاهی ای که از تفاوت سوال(question) و مسئله(problem) دارد؛ هنگام برخورد با یک پرسش، بایستی دقت کند که با کدامیک از انواع پرسش ها روبروست. آیا پرسش او از نوع سوال هاست یا از نوع مسئله ها.

اگر پرسش او از نوع سوال ها(questions) بود؛ بایستی برای دست یافتن به پاسخ، به یکی از نظریه های استاندارد رجوع کند و با انتخاب مناسب ترین نظریه، به حل سوال خود اقدام کند.

أما اگر پرسش، از نوع سوال ها نبود؛ بلکه یک مسئله(problem) بود؛ بایستی دقت کند که از طریق یکی از نظریه های استاندارد، نمی توان به پاسخ پرسش مورد نظر، دست یافت.

راه حل های یک مسئله (problem) دو دسته اند:

۱. راه حل دائمی

۲.  راه حل موقت

راه حل های دائمی، عمدتا منوط به یافتن نظریه های جدید هستند. و موجب تحول اساسی در دانش مورد نظر می گردند.

اما در راه حل های موقت، با محدود کردن مسئله به شرایط خاص، پاسخ های تقریبی را پیش می کشند که بیشتر جنبه ی عملی دارند.

در هر حال چه با یک سوال روبرو باشیم، چه با یک مسئله، جمع آوری اطلاعات مناسب ناظر سؤال یا مسئله، بسیار حائز اهمیت است. این مطلب، دومین گام دوم در تفکر انتقادی را پیش خواهد کشید.*


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

ارزان‌ترین کشورهای دنیا برای زندگی

عکس: مدیرعامل ثامن‌الحجج در لباس زندان

روزهای ناخوش تلگرام بعد از فیلترینگ

عکس: «بهنوش بختیاری» چادری می‌شود

حضور مهران مدیری در دادسرای رسانه

اپلیکیشن ویز به سیستم عامل خودروها می‌آید

خودروهای خودران گوگل رکورد زدند +عکس

خبر خوش برای مبتلایان به بیماری برص

پز عالی با جیب خالی در اینستاگرام + عکس

می‌اندیشم پس خدا هست/ اندیشه؛ مهمترین نشانه خداوند

اردوگاه باهنر در ضمانت است / مجلس در مورد نبود ردیف بودجه پاداش فرهنگیان پاسخگو باشد

اعتراض مجازی داوطلبان کنکور به قطعی شدن تاثیر معدل

برنامه درسی به شدت حافظه‌گراست

بیماری هولناکی که در این فصل در کمین سلامتی شماست

هتل‌ها این 15 راز را از شما مخفی نگه می دارند!

جویس کارول اوتس: ویلیام فاکنر مهم‌ترین داستان‌نویس ایالات متحده است

بلایی که فامیل‌بازی بر سر مدارس غیردولتی آورد

پیشنهادی شگفت‌انگیز برای دوستداران سیاحت در جنگل‌های شمال

امکان ویرایش و انتخاب رشته مجدد ارشد آزاد

عکس روز نشنال جئوگرافیک؛ غروب در بهشت

کنفرانس بین‌المللی توماس کوهن و انقلاب علمی برگزار می شود

معرفت‌شناسی ما بازدارنده است/ فلسفه نباید درون ذهن بماند

کتاب خدای متعال اثر «یان ریچارد نتون» ترجمه و منتشر شد

عکس: مژدگانی 10میلیونی برای سگ خانگی!

دنیا با تکنولوژی 5G چگونه خواهد بود؟

عکس: ترجیح می‌دهید کدام همکار شوهر شما باشد؟!

کشف راز نورافشانی زشت ترین ماهی دنیا

کاستی‌های برنامه‌ریزی کلان آموزشی و درسی کشور

بزرگترین تفنگ آبی دنیا ساخته شد +عکس

سخنرانی محسن ثلاثی درباره جهان ایرانی و ایران جهانی

میزان محبوبیت کالاهای ایرانی در دنیا

بیماری‌های حاصل از ازدواج فامیلی چیست؟

سی تی اسکن موجب افزایش ریسک تومور مغزی می شود

آشنایی با شیوه درمان بیماری های فصل گرما

خداحافظی با سیستم عامل اندروید قطعی شد

کی‌روش در ایران ماندنی شد

چگونه آنلاین بودنتان را در اینستاگرام مخفی کنید

تا کنکور برچیده نشود، مشکلات حل نمی‌شوند

انتشار«فلسفه سیاسی آیت‌الله العظمی خامنه‌ای» به زبان ترکی

کتاب «خاطرات مستند خسروشاهی درباره حزب خلق مسلمان» منتشر شد

عکس: تیپ متفاوت مهناز افشار در کنار سحر دولتشاهی

مضرات اشعه تلفن‌های همراه بر حافظه نوجوانان

اسامی ۳ شرکت متخلف محصولات درمانی

مورد عجیب در جستجوی کلمه احمق در گوگل! +عکس

جدول زمانی فراخوان جذب هیات علمی شهریور ۹۷

شایع‌ترین علائم جسمیِ افسردگی

افشای تخلفات سلبریتی‌ها برای انحراف اذهان!

عکس: پست اینستاگرامی «فرهاد مجیدی» در پی درگذشت پدرش

کنفرانس بین‌المللی مبانی فلسفه هندوئیسم برگزار می شود

به استوری‌های اینستاگرامی واکنش نشان دهید! +عکس

پیشی گرفتن تکنولوژی از علم، ضربه مهلکی به سیاست علمی ما وارد کرد

متهم موسسه ثامن الحجج فرار کرد؟

این تکنولوژی می‌تواند ایران را از خشکسالی نجات دهد

چرا باید برای پرداخت پاداش فرهنگیان، اردوگاه شهید باهنر را به حراج بگذارند؟

حبس روزانه 10نفر در آسانسور به دلیل قطعی برق!

دانش اصول باید نظام جدیدی پیدا کند

تقاضای ۴۰۰ ردیف هیئت علمی برای دانشگاه فرهنگیان

کتاب «حقوق بشر و نظام اجتماعی در اسلام» منتشر شد

پول‌های زنانه باعث طلاق می‌شود؟

اجرای طرح «هفته سرود مدرسه‌ای» در آذر ماه امسال برای اولین بار

«زندگی ما: زندگی فرزندان شهدا بعد از پدرانشان» منتشر شد

گلکسی «اس» با «نوت» ادغام می‌شود

جزئیات برگزاری المپیاد دانشجویان علوم پزشکی

آغاز به کار اولین آزمایشگاه نانو در سازمان مدارس دانشگاه آزاد

میوه‌های لاکچری خارجی سر سفره ایرانی‌ها

اینترنت در آینده غرق می شود

قطار آموزش نانو به ایستگاه مدارس فنی‌وحرفه‌ای رسید

قانون عجیب برندهای لوکس دنیا؛ سوزاندن محصولات برای بقا

پخش «نود» قطع می‌شود؟

نقد تند شوخی‌های جنسی «جناب‌خان» و «خندوانه»

تولید محصولات فاسد در جنوب تهران

کیهان: شبکه 3 افتضاح است!

پاسخ یکی از مدیران تلگرام طلایی به شایعات

شین‌آبادی‌ها کتاب زندگی‌شان را می نویسند/ این دختران هنوز کارت ملی ندارند

واگذاری مسئولیت سرویس‌های مدارس به شرکت‌های حمل و نقلی / آغازبه‌کار سامانه «سپند» از مرداد

افزایش شهریه دانشگاه های غیرانتفاعی

تخلف اپراتورها در ارسال پیامک

اظهارات مدیر شبکه ۳ درباره اتهام‌ زنی‌های به مجریان سیما

میانگین هزینه سالانه یک خانواده ایرانی چقدر است؟ +اینفوگرافیک

۱۳ علت داغ شدن گوشی و راه‌های جلوگیری از آن

«مریم رجوی» به دام افتاد +عکس

با شاسی بلند جدید سایپا بیشتر آشنا شوید +عکس

موتور سواری خاص پوتین+عکس

وزیر بهداشت حکم مرگ امید را امضا کرد!

وام فوری در 60 دقیقه بدون حضور در بانک!

صبح ناشتا بدن خود را این گونه شگفت‌زده کنید

علیرضا فغانی ممنوع التصویر شد +عکس

جوانانی که با ۵ ساعت کار روزانه یک میلیون تومان در آمد دارند!

علیرضا جهانبخش اسب سردار آزمون را پسندید +عکس

واکنش پرویز پرستویی به گزارش «20:30»

پرستو صالحی عزادار شد +عکس

درخواست عاجزانه فردوسی پور برای سانسور نکردن!

حالا چطوری کریس؟!

گرمای شدید ایران را در برمی‌گیرد

یورو‌های گردشگران خارجی در جیب روستایی بی سواد +تصاویر

مشکلاتی که بادمجان می‌تواند برای شما ایجاد کند

کتک زدن مردم با لباس مبدل! +تصاویر

اتفاقی عجیب در تلویزیون ایران که همه را غافلگیر کرد! +عکس

دختران بی حجاب در المپیاد جهانی در ایران +عکس

رقص اوباما در سالگرد تولد ماندلا +عکس

عکس دسته‌جمعی خانواده شریفی‌نیا در یک هتل لوکس!

آخرین خبرها از انفجار در شهرک صنعتی خمین +تصاویر

عکس: «هستی مهدوی» در کنار «مهدی مهدوی‌کیا»

مبارزه مجری تلویزیون با بیماری سرطان +عکس

جریمه پلیس راهنمایی و رانندگی در فضای مجازی +عکس

یک روز تعطیلی در تهران برای کاهش مصرف برق

پیشنهاد طب سنتی برای تصفیه خون در یک هفته

ادامه عکس های جنجالی علیرضا فغانی؛ این بار با خواهرِ همسرش!

واکنش روحانی به تماس‌های ترامپ +عکس

لحظه سرقت مسلحانه از بانک ملی +عکس