کد خبر: 20090
ف
گام های مؤثر در تفکر انتقادی
اولین گام در موثر در فرآیند تفکر انتقادی این است که یک متفکر نقاد بین سوال (question) و مسئله (problem) تمایز قائل شود.

به گزارش شبکه علمی ثریا، محمدمهدی حاتمی، مدرس فلسفه علم و منطق در دانشگاه رازی کرمانشاه در یادداشتی به موضوع تفکر انتقادی پرداخته است؛

شش گام مهم در تفکر انتقادی:

۱- پیدا کردن مسئله ی مشکل ساز

۲- جمع آوری اطلاعات مربوط به مسئله

۳- جدا کردن اطلاعات درست از اطلاعات نادرست

۴- جدا کردن اطلاعات مفید از اطلاعات غیر مفید.

۵- تجزیه و تحلیل اطلاعات درست و مفید؛ و ترکیب آن ها به حل مسئله ی مشکل ساز

۶- داوری در قبال نتایج به دست آمده*

تفکر انتقادی چه مواردی را شامل می شود؟

-توانایی ایجاد و رشد تفکر منطقی و مهارت های استدلالی

-توانایی یافتن مفروضات پنهان در نظریه ها و تحلیل ها

-توانایی صدور حکم و قضاوت بر مبنای شواهد در دسترس

-توانایی ایجاد و کاربرد یک مفهوم به منظور حل مسئله و نیز توانایی آزمودن آن مفهوم.

-توانایی تفکیک تاثیر عاطفی یک موضوع از تاثیر منطقی آن یا توانایی تفکیک اغراض از دلایل.

-توانایی به کار گیری اطلاعات در راستای یک هدف مشخص.

-توانایی رها شدن از موقعیت مسئله زا.

-توانایی دیدن و آگاهی یافتن از وضعیت هایتناقض آفرین یک مسئله.

آر. اچ. انیس از پژوهشگران حوزه تفکر انتقادی، سیزده پارامتر را برای تفکر انتقادی بیان می کند:

۱. توانایی بیان واضح و شفاف مسئله

۲. توانایی یافتن و دسته بندی دلایل

 ۳. توانایی یافتن اطلاعات مناسب مسئله

۴. توانایی استفاده از منابع مرتبط و معتبر به منظور حل مسئله

۵. توانایی دیدن همه ی جوانب مسئله

۶. توانایی برجسته سازی نکات اصلی

۷. توانایی ارتباط برقرار کردن بین نکات اصلی

۸. توانایی جستجوی بدیل ها دیگر

۹. داشتن ذهن گشوده نسب به مسائل و راه حل ها

۱۰. تغیر موضع و پذیرش صرفا بر اساس دلایل و شواهد

۱۱. توانایی دیدن مسائل پنهان از دید ظاهری

۱۲. کل نگری پیرامون مسائل و موقعیت ها

۱۳. حساس بودن به دانش و سفسطه ی دیگران

گام های موثر در تفکر انتقادی:

گام نخست: پیدا کردن مسئله مشکل ساز: اولین گام در موثر در فرآیند تفکر انتقادی اینست که یک متفکر نقاد بین سوال (question) و مسئله (problem) تمایز قائل گردد.

سوال(question)، به پرسش های اطلاق می گردد که می توان بر اساس یکی از نظریه های مرسوم علمی به آن پاسخ داد. برای نمونه، وقتی یک فیزیک دان می گوید، اگر جسمی با سرعت ۲ متر بر ثانیه حرکت کند، مکان آن را در لحظه ی ۵ ام حرکت، به دست آورید، به طرح یک سؤال(question) اقدام کرده است. زیرا این سوال بر اساس مکانیک نیوتن قابل پاسخ گویی است.

سؤال ها(questions) عموما دارای ویژگی های زیر هستند:

۱. بر اساس یکی از نظریه های استاندارد علمی، قابل پاسخ گویی هستند. یعنی راه حل آن ها، به چارچوب تئوری های پذیرفته شده وابسته اند.

۲. برای پاسخ گویی به آن ها، به خلاقیت چندانی نیاز نیست.

۳. پاسخ آن ها، صرفا به مهارت های حل سوال، و آشنایی کافی به نظریه ی مربوطه، بستگی دارد.

۴. پاسخ های آن ها، عموما در جهت آموزش نظریه ی مربوطه و یا توسعه های تحقیقی درون نظریه ای مورد استفاده قرار می گیرد.

۵. سوالها، معمولا دارای جواب های قطعی، بسته و محصل است.

۶. سوالها و پاسخ های مربوط به آن ها، کمتر قابل تفسیرهای متفاوت هستند.

۷. در مورد پاسخ های سؤال ها، توافق نسبی در جامعه ی علمی وجود دارد.

۸. دانشمندان برای پاسخ دادن به سؤال ها، کمتر مورد تشویق های مرسوم جامعه ی علمی قرار می گیرند.*

گام های موثر در تفکر انتقادی

مسئله ها (problems) دارای ویژگی های زیر هستند:

-یا بر اساس یکی از نظریه های استاندارد علمی، قابل پاسخ گویی نیستند؛ یا اگر بر اساس آن نظریه ها علی الاصول قابل حل باشند؛ از راه حل های سر راست، سر باز می زنند.

-پاسخ گویی به آنها، نیاز به خلاقیت و استعمال مفروضات و روش های نامتعارف دارد.

-دانش آموخته شده در آکادمی ها، به طور مستقیم در دست یابی به راه حل های مسئله ها(problems)، چندان سازگار نیست.

-راه حل های آن ها یا به یک نظریه ی جدید راه می برند یا یک استثناء در نظریه های پذیرفته شده ی کنونی، محسوب می گردند.

-پاسخ های آنها، گاها چالش برانگیزاند و ممکن است مورد پذیرش اکثر افراد جامعه ی علمی واقع نگردند.

-از پاسخ های آنها، معمولا تفاسیر متفاوتی به دست داده می شود.

-دست یافتن به پاسخ آن ها می تواند تشویق ها و جوایز جوامع علمی را در پی داشته باشد.*

تفکر انتقادی چه مواردی را شامل می شود؟

۱- توانایی ایجاد و رشد تفکر منطقی و مهارت های استدلالی

۲- توانایی یافتن مفروضات پنهان در نظریه ها و تحلیل ها

۳- توانایی صدور حکم و قضاوت بر مبنای شواهد در دسترس

۴.توانایی ایجاد و کاربرد یک مفهوم به منظور حل مسئله و نیز توانایی آزمودن آن مفهوم.

۵. توانایی تفکیک تاثیر عاطفی یک موضوع از تاثیر منطقی آن یا توانایی تفکیک اغراض از دلایل.

۶. توانایی به کار گیری اطلاعات در راستای یک هدف مشخص.

۷.توانایی رها شدن از موقعیت مسئله زا.

۸.توانایی دیدن و آگاهی یافتن از وضعیت های  تناقض آفرین یک مسئله.

یازده سؤالی که بایستی در هنگام نقد یک گزاره یا ادعا و استدلال های مطرح شده برای آن، از خود بپرسیم:

۱- ادعا یا گزاره ی مطرح شده به چه معناست؟

۲- آیا در ادعا یا گزاره ی مطرح شده، ابهامی وجود دارد؟

۳- چه استدلال یا استدلال هایی برای ادعا یا گزاره ی مطرح شده ارائه شده است؟

۴- آیا استدلال های مطرح شده، به قدر کافی ادعای مورد نظر را تقویت می کنند؟

۵- آیا بین استدلال ها و تحلیل های مطرح شده، ناسازگاری دیده می شود؟

۶- آیا ادعا، استدلال و تحلیل مطرح شده، از انسجام کافی برخوردار هستند؟

۷- آیا ادعا و استدلال ها، چیز خاصی را مفروض گرفته اند؟

۸- آیا مفروضات، قابل اعتمادند و استدلال ها، اعتبار دارند؟

۹ ـ آیا بدیل معقولی می توان برای ادعا و استدلال ها یافت؟

۱۰-در چه صورت می توان ادعای مطرح شده را نقض کرد؟

۱۱- نظر دیگر متخصصان راجع به این ادعا چیست؟

گام های موثر در تفکر انتقادی

یک محقق با آگاهی ای که از تفاوت سوال(question) و مسئله(problem) دارد؛ هنگام برخورد با یک پرسش، بایستی دقت کند که با کدامیک از انواع پرسش ها روبروست. آیا پرسش او از نوع سوال هاست یا از نوع مسئله ها.

اگر پرسش او از نوع سوال ها(questions) بود؛ بایستی برای دست یافتن به پاسخ، به یکی از نظریه های استاندارد رجوع کند و با انتخاب مناسب ترین نظریه، به حل سوال خود اقدام کند.

أما اگر پرسش، از نوع سوال ها نبود؛ بلکه یک مسئله(problem) بود؛ بایستی دقت کند که از طریق یکی از نظریه های استاندارد، نمی توان به پاسخ پرسش مورد نظر، دست یافت.

راه حل های یک مسئله (problem) دو دسته اند:

۱. راه حل دائمی

۲.  راه حل موقت

راه حل های دائمی، عمدتا منوط به یافتن نظریه های جدید هستند. و موجب تحول اساسی در دانش مورد نظر می گردند.

اما در راه حل های موقت، با محدود کردن مسئله به شرایط خاص، پاسخ های تقریبی را پیش می کشند که بیشتر جنبه ی عملی دارند.

در هر حال چه با یک سوال روبرو باشیم، چه با یک مسئله، جمع آوری اطلاعات مناسب ناظر سؤال یا مسئله، بسیار حائز اهمیت است. این مطلب، دومین گام دوم در تفکر انتقادی را پیش خواهد کشید.*


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

عکس: بازگشت کم حجاب‌ها به تلویزیون در ایام سوگواری!

نخستین عکس‌ها از شهاب حسینی در آمریکا

ماجرای جنجالی آموزش آرایش با تم عزا +عکس

تاسف خانم مجری از خون به ناحق ریخته شده طلبه جوان

عکس: حمله به تجمع عزاداران حسینی در لندن

مرگ مشکوک دختر جوان در خانه پدری

سقوط مرگبار تیر برق بر روی دسته سینه‌زنی در لار

عکس: خانم بازیگری که بوکسور است

آنجلینا جولی در آستانه چهارمین ازدواج

پست تامل‌برانگیز پرویز پرستویی در روز تاسوعا/ عکس

مردم چقدر اسکناس و سکه در صندوقهای شان دارند؟

احمد خمینی در حال سخنرانی + عکس

ظاهر متفاوت خانم بازیگر در نقش پرستار +عکس

عکس/ جنجال حضور مادورو و همسرش در رستوران آشپز سرشناس در شرایط بحرانی ونزوئلا

آغاز ساخت خوابگاه ۵۰۰ ظرفیتی در دانشگاه علوم پزشکی تهران

پسر شهید احمدی‌روشن در عزاداری بیت رهبری +عکس

کلاهبرداران نذر اینترنتی دستگیر شدند

مولکولی که در طول روزه‌داری تولید می‌شود اثر ضد پیری دارد

دشواری‌های آزمایش لباس فضایی

وقتی برای عباس(ع) امان نامه آوردند/ رفع الله رایة العباس

ملاقات «ماه» و «بهرام» در صبح فردا

ثبت نام قبول شدگان ارشد دانشگاه آزاد از شنبه آغاز می شود

علت تاخیر در اعلام نتایج ارشد دانشگاه آزاد

تصاویر: عزاداری در تکیه ۲۰۰ ساله تهران

سلاح زاویه زن در دست سردار نجار +عکس

کیف ضد گلوله حسن روحانى +عکس

چرا مردان با زنان بزرگتر ازدواج می‌کنند؟

حکم عجیب مُفتی مصری درباره اهدای عضو

تبریز شهری که دیگر بی‌گدا نیست؟

مهلک‌ترین مخدر

تصویر سه فرزند خردسال طلبه جوانی که در مشهد به قتل رسید

واکنش سام درخشانی به انتشار فیلم رقصش

جرم = طلبگی + عکس

خودرو در دیجی‌کالا ناموجود شد+ عکس

پیام اعتراض‌آمیز «محسن افشانی» به رییس جمهور

دختری که شاخ اینستاگرام بود خودکشی کرد +عکس

دختران نیجریه‌ای؛ قربانی باند‌های قاچاق و بهره‌برداری جنسی! + عکس

عکس: ژست خاص طناز طباطبایی کنار مهران غفوریان

تاثیر 30 درصدی سوابق تحصیلی در کنکور 98

عکس: ارسلان قاسمی و نیوشا ضیغمی در «هشتگ»

شعر منتشر نشده از استاد شهریار درباره رهبر انقلاب

قتل پرسر و صدای یک ورزشکار زن +عکس

عکس: اتوبوس سوخته تصادف مرگبار جاده نطنز

باطل کردن قبولی کنکور بعد از ۱سال و نیم!

مدهای عجیب با نام آرایش محرمی! +عکس

آیا امام حسین (ع) داماد ایرانیان بوده است؟

حاشیه‌های گریه‌ی کودک عزادار در تهران

حضور متفاوت زنان سیستان و بلوچستانی در ادارات

زیباکلام: احمدی نژاد استاد عوام فریبی است

آپدیت گلکسی اس 8 چه قابلیت هایی را به همراه می‌آورد؟

عکس روز نشنال جئوگرافیک؛ شالیزارهای رنگی

ابداع روش درمانی ۱۵ دقیقه‌ای برای کچل‌ها

مدارس اجازه اخذ پول از خانواده‌ها را ندارند

جان سخت ترین حافظه SSD عرضه شد

اینستاگرام کانال خرید راه اندازی می کند

آغاز ثبت نام غیرحضوری مقطع کارشناسی دانشگاه پیام نور

چرا این بازیگر خانه‌اش را کنار مسجد خرید؟

ظاهر متفاوت خانم بازیگر در نقش پرستار

ماجرای شفا پیدا کردن مداح معروف در حرم امام رضا (ع)

حلق‌آویزشدن مدل اینستاگرامی در قایق تفریحی

عکس: تفریح مهران غفوریان در انگلیس!

لایک مدیر «آمدنیوز» زیر مطلب دستیار روحانی +عکس

نوزادی با ۴ پا به دنیا آمد +عکس

چطور رقاص فینال جام‌جهانی محبوب بزرگترین برندهاست!

عکس: پیام یک دختر شیرازی به شهرداری تهران

داعش نزدیک مرز ایران است؟

ابراز ناراحتی مهناز افشار از روضه خوانی یک روحانی +عکس

انتقاد تند روزنامه سپاه از فیلم معروف ایرانی

طلبه مضروب مشهدی درگذشت

عکس: کشف ۱۰۰۰ شیشه انواع مشروبات الکلی در مشهد

توصیه محرمانه رهبری درباره تتلو +عکس

علی کریمی به عادل: کاری می‌کنم از این فوتبال فرار کنی!

آغاز بکار اولین قطار هیدروژنی جهان در آلمان

5G چه فرقی با 4G دارد؟

طرح پلیس برای مقابله با موبایل‌قاپی

عرضه بخشی از تلفن‌های همراه تازه ترخیص شده در فروشگاه‌های اینترنتی

داروی طبیعی میگرن بسازید

نتایج نهایی آزمون کارشناسی ارشد ناپیوسته دانشگاه آزاد اعلام شد

آیا امام حسین(ع) از اول به قصد کربلا حرکت کرد؟

تاسوعا و عاشورا باران می‌بارد

واکنش به خبر آتش زدن ۷۲ کبوتر در عزاداری محرم

پاسخ عروس سفیر ایران به حمله شیلا خداداد

اسیر عثمانی در حال وضو گرفتن برای ادای آخرین نماز عمرش

ابراز ناراحتی مهناز افشار از روضه خوانی یک روحانی +عکس

هرگز یک ایرانی را تهدید نکن +عکس

توهین به سران سه قوه توسط مداح در جلسه عزاداری

واکنش سام درخشانی به انتشار فیلم رقصش

عکسی قدیمی از شیلا خداداد و سعید کنگرانی

معروف ترین تحریف های واقعه عاشورا

انتقاد از علی لاریجانی بخاطر یک عکس حاشیه ساز

حمله دسته جمعی به نماینده ایران در اسکار

عکس: تبریک «آزاده نامداری» به «احسان علیخانی»

عکس| بدل علی کریمی در ورزشگاه آزادی

تصویری که موشک فوتبال ایران از مربی سابق پرسپولیس منتشر کرد

کمپین ضد ماساژ در کویت

اشتباه تاریخی فیلم محمد رسول الله

با پولی که مردم به حساب سایپا ریختند،می شودیکی از شرکتهای بنز، لامبورگینی، فیات یا تویوتا را خرید

عکس: جنجالی شدن مدل موی بازیگر زن در اینستاگرام!

باطل کردن قبولی کنکور بعد از ۱سال و نیم!

عکس: «مالک» سریال «دلدادگان» در کنار همسر واقعی‌اش

حادثه خونین برای عزاداران حسینی +عکس

جعل مدرک تحصیلی، کار دست وزیر بهداشت داد

عکس: احمدی‌نژاد اینطوری موتور انتخاباتی‌اش را روشن‌کرد!

فرار عامل ذبح الاغ در شهر گرگان

عکس: فحاشی به بازیگر زن به خاطر مدل موی جدیدش

4 خطای رایج درباره محرم و حماسه عاشورا چیست؟

تصاویری از تفریحات مردم کره شمالی

رابطه پنهان با مادر زن در موبایل احمد لو رفت!

کشف لاشه الاغ ذبح شده در منزل مسکونی +عکس

آغاز بزرگترین رزمایش نظامی در تاریخ معاصر روسیه با حضور چین+ تصاویر