کد خبر: 20090
ف
گام های مؤثر در تفکر انتقادی
اولین گام در موثر در فرآیند تفکر انتقادی این است که یک متفکر نقاد بین سوال (question) و مسئله (problem) تمایز قائل شود.

به گزارش شبکه علمی ثریا، محمدمهدی حاتمی، مدرس فلسفه علم و منطق در دانشگاه رازی کرمانشاه در یادداشتی به موضوع تفکر انتقادی پرداخته است؛

شش گام مهم در تفکر انتقادی:

۱- پیدا کردن مسئله ی مشکل ساز

۲- جمع آوری اطلاعات مربوط به مسئله

۳- جدا کردن اطلاعات درست از اطلاعات نادرست

۴- جدا کردن اطلاعات مفید از اطلاعات غیر مفید.

۵- تجزیه و تحلیل اطلاعات درست و مفید؛ و ترکیب آن ها به حل مسئله ی مشکل ساز

۶- داوری در قبال نتایج به دست آمده*

تفکر انتقادی چه مواردی را شامل می شود؟

-توانایی ایجاد و رشد تفکر منطقی و مهارت های استدلالی

-توانایی یافتن مفروضات پنهان در نظریه ها و تحلیل ها

-توانایی صدور حکم و قضاوت بر مبنای شواهد در دسترس

-توانایی ایجاد و کاربرد یک مفهوم به منظور حل مسئله و نیز توانایی آزمودن آن مفهوم.

-توانایی تفکیک تاثیر عاطفی یک موضوع از تاثیر منطقی آن یا توانایی تفکیک اغراض از دلایل.

-توانایی به کار گیری اطلاعات در راستای یک هدف مشخص.

-توانایی رها شدن از موقعیت مسئله زا.

-توانایی دیدن و آگاهی یافتن از وضعیت هایتناقض آفرین یک مسئله.

آر. اچ. انیس از پژوهشگران حوزه تفکر انتقادی، سیزده پارامتر را برای تفکر انتقادی بیان می کند:

۱. توانایی بیان واضح و شفاف مسئله

۲. توانایی یافتن و دسته بندی دلایل

 ۳. توانایی یافتن اطلاعات مناسب مسئله

۴. توانایی استفاده از منابع مرتبط و معتبر به منظور حل مسئله

۵. توانایی دیدن همه ی جوانب مسئله

۶. توانایی برجسته سازی نکات اصلی

۷. توانایی ارتباط برقرار کردن بین نکات اصلی

۸. توانایی جستجوی بدیل ها دیگر

۹. داشتن ذهن گشوده نسب به مسائل و راه حل ها

۱۰. تغیر موضع و پذیرش صرفا بر اساس دلایل و شواهد

۱۱. توانایی دیدن مسائل پنهان از دید ظاهری

۱۲. کل نگری پیرامون مسائل و موقعیت ها

۱۳. حساس بودن به دانش و سفسطه ی دیگران

گام های موثر در تفکر انتقادی:

گام نخست: پیدا کردن مسئله مشکل ساز: اولین گام در موثر در فرآیند تفکر انتقادی اینست که یک متفکر نقاد بین سوال (question) و مسئله (problem) تمایز قائل گردد.

سوال(question)، به پرسش های اطلاق می گردد که می توان بر اساس یکی از نظریه های مرسوم علمی به آن پاسخ داد. برای نمونه، وقتی یک فیزیک دان می گوید، اگر جسمی با سرعت ۲ متر بر ثانیه حرکت کند، مکان آن را در لحظه ی ۵ ام حرکت، به دست آورید، به طرح یک سؤال(question) اقدام کرده است. زیرا این سوال بر اساس مکانیک نیوتن قابل پاسخ گویی است.

سؤال ها(questions) عموما دارای ویژگی های زیر هستند:

۱. بر اساس یکی از نظریه های استاندارد علمی، قابل پاسخ گویی هستند. یعنی راه حل آن ها، به چارچوب تئوری های پذیرفته شده وابسته اند.

۲. برای پاسخ گویی به آن ها، به خلاقیت چندانی نیاز نیست.

۳. پاسخ آن ها، صرفا به مهارت های حل سوال، و آشنایی کافی به نظریه ی مربوطه، بستگی دارد.

۴. پاسخ های آن ها، عموما در جهت آموزش نظریه ی مربوطه و یا توسعه های تحقیقی درون نظریه ای مورد استفاده قرار می گیرد.

۵. سوالها، معمولا دارای جواب های قطعی، بسته و محصل است.

۶. سوالها و پاسخ های مربوط به آن ها، کمتر قابل تفسیرهای متفاوت هستند.

۷. در مورد پاسخ های سؤال ها، توافق نسبی در جامعه ی علمی وجود دارد.

۸. دانشمندان برای پاسخ دادن به سؤال ها، کمتر مورد تشویق های مرسوم جامعه ی علمی قرار می گیرند.*

گام های موثر در تفکر انتقادی

مسئله ها (problems) دارای ویژگی های زیر هستند:

-یا بر اساس یکی از نظریه های استاندارد علمی، قابل پاسخ گویی نیستند؛ یا اگر بر اساس آن نظریه ها علی الاصول قابل حل باشند؛ از راه حل های سر راست، سر باز می زنند.

-پاسخ گویی به آنها، نیاز به خلاقیت و استعمال مفروضات و روش های نامتعارف دارد.

-دانش آموخته شده در آکادمی ها، به طور مستقیم در دست یابی به راه حل های مسئله ها(problems)، چندان سازگار نیست.

-راه حل های آن ها یا به یک نظریه ی جدید راه می برند یا یک استثناء در نظریه های پذیرفته شده ی کنونی، محسوب می گردند.

-پاسخ های آنها، گاها چالش برانگیزاند و ممکن است مورد پذیرش اکثر افراد جامعه ی علمی واقع نگردند.

-از پاسخ های آنها، معمولا تفاسیر متفاوتی به دست داده می شود.

-دست یافتن به پاسخ آن ها می تواند تشویق ها و جوایز جوامع علمی را در پی داشته باشد.*

تفکر انتقادی چه مواردی را شامل می شود؟

۱- توانایی ایجاد و رشد تفکر منطقی و مهارت های استدلالی

۲- توانایی یافتن مفروضات پنهان در نظریه ها و تحلیل ها

۳- توانایی صدور حکم و قضاوت بر مبنای شواهد در دسترس

۴.توانایی ایجاد و کاربرد یک مفهوم به منظور حل مسئله و نیز توانایی آزمودن آن مفهوم.

۵. توانایی تفکیک تاثیر عاطفی یک موضوع از تاثیر منطقی آن یا توانایی تفکیک اغراض از دلایل.

۶. توانایی به کار گیری اطلاعات در راستای یک هدف مشخص.

۷.توانایی رها شدن از موقعیت مسئله زا.

۸.توانایی دیدن و آگاهی یافتن از وضعیت های  تناقض آفرین یک مسئله.

یازده سؤالی که بایستی در هنگام نقد یک گزاره یا ادعا و استدلال های مطرح شده برای آن، از خود بپرسیم:

۱- ادعا یا گزاره ی مطرح شده به چه معناست؟

۲- آیا در ادعا یا گزاره ی مطرح شده، ابهامی وجود دارد؟

۳- چه استدلال یا استدلال هایی برای ادعا یا گزاره ی مطرح شده ارائه شده است؟

۴- آیا استدلال های مطرح شده، به قدر کافی ادعای مورد نظر را تقویت می کنند؟

۵- آیا بین استدلال ها و تحلیل های مطرح شده، ناسازگاری دیده می شود؟

۶- آیا ادعا، استدلال و تحلیل مطرح شده، از انسجام کافی برخوردار هستند؟

۷- آیا ادعا و استدلال ها، چیز خاصی را مفروض گرفته اند؟

۸- آیا مفروضات، قابل اعتمادند و استدلال ها، اعتبار دارند؟

۹ ـ آیا بدیل معقولی می توان برای ادعا و استدلال ها یافت؟

۱۰-در چه صورت می توان ادعای مطرح شده را نقض کرد؟

۱۱- نظر دیگر متخصصان راجع به این ادعا چیست؟

گام های موثر در تفکر انتقادی

یک محقق با آگاهی ای که از تفاوت سوال(question) و مسئله(problem) دارد؛ هنگام برخورد با یک پرسش، بایستی دقت کند که با کدامیک از انواع پرسش ها روبروست. آیا پرسش او از نوع سوال هاست یا از نوع مسئله ها.

اگر پرسش او از نوع سوال ها(questions) بود؛ بایستی برای دست یافتن به پاسخ، به یکی از نظریه های استاندارد رجوع کند و با انتخاب مناسب ترین نظریه، به حل سوال خود اقدام کند.

أما اگر پرسش، از نوع سوال ها نبود؛ بلکه یک مسئله(problem) بود؛ بایستی دقت کند که از طریق یکی از نظریه های استاندارد، نمی توان به پاسخ پرسش مورد نظر، دست یافت.

راه حل های یک مسئله (problem) دو دسته اند:

۱. راه حل دائمی

۲.  راه حل موقت

راه حل های دائمی، عمدتا منوط به یافتن نظریه های جدید هستند. و موجب تحول اساسی در دانش مورد نظر می گردند.

اما در راه حل های موقت، با محدود کردن مسئله به شرایط خاص، پاسخ های تقریبی را پیش می کشند که بیشتر جنبه ی عملی دارند.

در هر حال چه با یک سوال روبرو باشیم، چه با یک مسئله، جمع آوری اطلاعات مناسب ناظر سؤال یا مسئله، بسیار حائز اهمیت است. این مطلب، دومین گام دوم در تفکر انتقادی را پیش خواهد کشید.*


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

شکستی دوباره که اپل سزاوار آن است

تکذیبیه دفتر جهانگیری درباره یک شایعه

تفاوت 100 برابری قیمت دو خودرو در ایران +عکس

بیژن بنفشه‌خواه با چشم بسته و جراحی شده +عکس

محسن چاووشی روی دست تتلو بلند شد! +عکس

خالکوبی عجیب یک سارق؛توبه اثر نمی‌کند،مرگ مگر اثر کند! +عکس

تقلید عروس سلطنتی از ایوانکا ترامپ سوژه شد! +تصاویر

گریم مصطفی قدیری در سریال «ممنوعه» +عکس

ازدواج مسوت اوزیل با بازیگر ترکیه در ۳ کشور مختلف! +عکس

ترامپ گرفتار میان اردوغان و بن‌ سلمان

عروس سوم جمال خاشقچی هم رونمایی شد! +عکس

قیمت خودرو آزاد می‌شود؟

شرط مجلس برای شفافیت آرای نمایندگان چیست؟

کارت سوخت به کارت‌های بانکی متصل شد

عکس: عاشقانه های دنیا مدنی و گربه اش!

بازیگر سرشناس زن با پوشش چادر +عکس

آقای وزیر، لباس‌ هایش را در فرودگاه آتش زد +عکس

عکس صمیمانه لیلا اوتادی و آن ماری سلامه

آمار ثبت‌نام‌کنندگان دوره کاردانی به کارشناسی موسسات غیردولتی اعلام شد

پول فقط در پزشکی و دندان‌پزشکی نیست

افتتاح مراکز نوآوری دانشگاه علم‌وصنعت تا پایان سال

مارکتینگ حلقه مفقوده رسیدن به دانشگاه‌های نسل سوم

محقق ایرانی در بهترین دانشگاه دندانپزشکی جهان سخنرانی می‌کند

واکنش تهیه کننده «حوالی پاییز» به فیلم های منتشر شده از بازیگر لبنانی این سریال

عکس: کفش های لنگه به لنگه آقای رئیس در کنفرانس!

احتمال فوران انفجاری دماوند در آینده نزدیک!

«مهران غفوریان» اسم دخترش را لو داد!

مائده؛ دختر ایرانی که در ترکیه می تازد +عکس

توهین زشت کارشناس آشپزی به شرکت کننده مسابقه «دستپخت»!

۱۵ سال زندان برای نویسنده شیطان صفت تهرانی

روحانی جنجالی بازداشت شد +عکس

لحظه زورگیری وحشیانه از زن جوان در تهران

عکس متفاوت «هانیه توسلی» با لباس عروس

اینترنت شنوایی در راه است

قیمت خودرو در انتظار رأی روحانی

اطلاعات هویتی ۲۶میلیون کاربر دست هکر‌ها افتاد

بازگشت کارت سوخت قطعی شد

متن طرح ساماندهی پیام‌ رسان‌ های اجتماعی

گران فروشی ۵۰ درصدی قطعات خودرو در بازار

قاتل خاشقجی سه شنبه معرفی می شود

ماجرای ترور بازیگر فیلم ایرانی ضد سعودی

خبر ناراحت کننده برای طرفداران رضا گلزار! +عکس

تقدیر از رضا داوری اردکانی به عنوان «خادم کتاب»

لیلا اوتادی در جمع موجوداتی عجیب +عکس

عکس: سلبریتی ها با پول مردم چه کردند!

خشونت در محل کار عامل بالقوه بیماری‌های قلبی است

برگزیدگان جشنواره کتاب سال دانشجویی معرفی شدند عکس کتاب

اعلام آخرین مهلت ثبت‌نام در اولین جشنواره تارنماهای ایرانشناسی

سانسوری عجیب در اخبار 20:30

بهبود حافظه کوتاه‌مدت با تصور راه رفتن به سمت عقب!

آینده علم در خطر است

تبدیل مدارس دولتی به هیات امنایی ممنوع شد

واحدهای کوچک پیام نور محدود می شود

راه حل‌هایی برای کاهش شهریه دانشجویان افغانی ارائه شده

جزئیات اجلاس روسای دانشگاه‌های برتر ایران و روسیه اعلام شد

تندیس مستقل به فیلم برتر جشنواره عمار با موضوع شفافیت اهدا می‌شود

کتاب راه بی‌سرانجام؛ سرگذشت آسوریان در جنگ جهانی اول در دانشگاه تهران نقد می‌شود

نشست هم‌اندیشی دبیران شورای هماهنگی کانون‌های فرهنگی در دانشگاه پیام‌نور برگزار می‌شود

میکروسکوپ الکترونی برای مشاهده‌ فرآیند‌های فتوشیمیایی ابداع شد

محتوای رسانه‌ای شده از جلسه دانشجویان با نماینده حقوقی دانشگاه الزهرا خلاف واقع است

پایان‌نامه دانشجوی واحد علوم تحقیقات در همایش بین‌المللی مدیریت رسانه برتر شد

کواکبیان: ۲۵ میلیون حقوق می گیرم

عکس: خالکوبی عجیب محسن چاوشی روی سرش!

پاسخی به یک شایعه درباره داماد آیت الله مکارم

آواز خواندن دختر جوان در عجیب ترین شرایط ممکن!

عکس: عشق «مانی رهنما» نثار خانم مجری!

ابزار تازه‌ای که نمی‌گذارد موقع رانندگی بخوابید

تحویل ۱۲ هزار خودروی خانواده رنو تا پایان امسال

روحانی: در برابر هیچ قدرتی سر فرود نخواهیم آورد

وزارت صنعت: قیمت خودرو 5درصد کمتر از حاشیه بازار شود

قاسمی: شایعه استعفای ظریف را تکذیب می‌کنم

کارایی جدید دوربین سلفی در گوشی‌های سامسونگ

داشتن صندلی کودک در خودروهای سواری الزامی شد

تکذیب میانجی‌گری برهم صالح میان تهران و ریاض

هاتگرام و تلگرام طلایی تا آذرماه فرصت دارند

توییت دکتر زرشناس درباره جریان های لیبرال

دور زدن معاینه فنی با کاتالیست اجاره‌ای!

استفاده دشمن از مسائل‌ اقتصادی برای تحریک مردم

باید‌ها و نباید‌های مهم هنگام خرید گوشی

تصویر ماهواره‌ای از آثار آتش‌ بر جنگل‌های آمریکا

ماشین میلیاردی جهانگیری در سفر خوزستان+عکس

عکس: جشن تولد بهاره رهنما برای همسرش

روحانی جنجالی بازداشت شد +عکس

رونمایی ازتیبای ۱۴۰ میلیون تومانی!

دستگیری شیطان شوشتر و ۲ همدستش +عکس

«سوپرایز روحانی» برای خراسان سوژه شد +عکس

عکس: روناک یونسی در کنار شهردار تورنتو

عکس: پیرمرد ۹۵ ساله برای بیستمین بار پدر شد

«بنیامین» در پشت صحنه مسابقه «گلزار» +عکس

عکس: سلبریتی ها، چکمه پوش شدند!

عکس: پرش باور نکردنی مهناز افشار در پشت صحنه

عکس: «میلاد کی مرام» در کنار «روناک یونسی» در تورنتو

ماجرای خودروی شخصی وزیر ارتباطات جنجالی شد +عکس

عکس: ماشینی که سردار مومنی سوار شد!

توهین زشت کارشناس آشپزی به شرکت کننده مسابقه «دستپخت»!

لحظه نجات جوان مهابادی از خودکشی

کلاه گیس ترانه علیدوستی بر سر لیلا حاتمی! +عکس

عکس: جنازه «سلطان سکه» و »سالم» پس از اعدام

عکس: جنازه کادوپیج شده روی میز خبر!

آمار حرامزادگی در کشورهای جهان در سال ۲۰۱۴

مائده؛ دختر ایرانی که در ترکیه می تازد +عکس

سلطان سکه اعدام شد +عکس

اولین تصاویر تکه های بدن خاشقجی +عکس

عکس: سلفی مهناز افشار با گوشی لاکچری و گرانقیمتش

نیمه عریان شدن یک زن در یاسوج

عکس: سلطان سکه در حال نوشتن وصیت نامه

عکس: پوشش عجیب «سحر قریشی» که شبیه پتو است!

عکس: تیپ آبی همسر «جواد عزتی»

نصیحت خطرناک سلطان سکه ۶ سال قبل از اعدام! +عکس

عکس: بازیگر زن ایرانی در کنار همسر بیمارش