کد خبر: 22132
ف
گفت‌وگو با داریوش شهبازی، مولف «تهران‌نامه»
تهرانی بازمانده از مادها و هخامنشیان/ پرسه در دارالخلافه
داریوش شهبازی می‌گوید: از دوره مادها و هخامنشیان آثاری در تهران داریم زیرا تهران، فقط تهران دوره ناصری که مرکز شهر فعلی را در برمی‌گیرد، نیست یا تهران صفوی که خیلی کوچکتر از حصار ناصری است. تهران بزرگ، تمام آبادی‌های قدیم را شامل می‌شود. من از منابع تاریخی مختلف، منابع یا متونی را پیدا کرده و شروع به نوشتن کرده‌ام تا دوره معاصر.
به گزارش شبکه علمی ثریا داریوش شهبازی از سال 1367 درباره تاریخ، فرهنگ، جغرافیا، آداب و رسوم و خلاصه هر آنچه که به تهران مربوط می‌شود، پژوهش کرده است و حاصل این سال‌ها کار، مجموعه‌ای مفصل و نزدیک به بیست جلد کتاب شده که متاسفانه هنوز به مرحله انتشار نرسیده و این امر شدنی نیست مگر با حمایتی مسئولان دولتی و شاید؛ شهرداری تهران. 

با داریوش شهبازی درباره کم و کیف این پروژه گفت و گویی داشته‌ایم که در ادامه می‌خوانید:

پژوهش گسترده شما درباره تهران با چه نامی شناخته می‌شود؟
«تهران‌نامه» کتاب بسیار حجیمی است که وسعت یک دانشنامه را دارد منتها چون با برخی از مسائل و چهارچوب‌های دانشنامه‌نگاری تفاوت‌هایی دارد، نامش را «تهران‌نامه» گذاشته‌ام.  در نزدیک  به سی سالی که به پژوهش  این کتاب پرداخته‌ام، به اسامی مختلفی رسیده‌ام. یک زمانی من ستونی در یکی از روزنامه‌های تهران داشتم با نام «پرسه در دارالخلافه». زمانی نامش را «فرهنگ تاریخ تهران» گذاشتم و زمانی «دانشنامه تاریخ و جغرافیای تهران» اما در نهایت نام «تهران‌نامه» را برای آن برگزیدم که شامل تمام این موارد می‌شود.


         آتشکده‌ای از دوره ساسانیان نزدیک کوه آهار

از چه دوره تاریخی به شهر تهران پرداخته‌اید؟
از ابتدای تاریخ این محدوده، از زمان‌های قدیم، از دوره مادها و هخامنشیان آثاری در اینجا داریم. نزدیک کوه آهار و شکرآب، یک پرستشگاه آناهیتا است و حتی از قبل از زمان ساسانیان، پرستش‌گاه‌هایی در اطراف وجود دارد ک به آئین میترائیسم مربوط است. من از منابع تاریخی مختلف، منابع یا متونی را پیدا کرده و شروع به نوشتن کرده‌ام تا دوره معاصر. تهران، فقط تهران دوره ناصری که مرکز شهر فعلی را در برمی‌گیرد، نیست. یا تهران صفوی که خیلی کوچکتر از حصار ناصری است. تهران بزرگ، تمام آبادی‌های قدیم را شامل می‌شود. من به لحاظ جغرافیایی تا نزدیک شهرری، کرج یا دماوند پیش رفتم. بنابراین«دانشنامه تهران» تمام دوره‌های تاریخی را شامل می‌شود و علاوه بر این بر وسعت مکان هم توجه دارد.

تاریخ تهران در صد و اندی سال پیش، به سه دوره تقسیم می‌شود؛ دوره قاجار که مواجهه با مدرنیته است. دوره رضاشاه و محمدرضا شاه که دوره دولت مدرن است و دوره 40 سال اخیر که در دانشنامه با نام انقلاب اسلامی شناخته می‌شود. تهران در دوره قاجار، تغییر و تحولاتی را تجربه کرد که تلگراف، تلفن، سینما، دوچرخه، ماشین، هواپیما و... هر کدام این‌ها پیامدهای خاص خودش را داشت. مثلا ورود ماشین، منجر به خیابان‌کشی شهر شد. پیش از آن، حیوانات و چهارپایان و درشکه و گاری در شهر آمد و شد داشتند. در دوره رضاشاه هم تهران با دولت مدرن مواجه شد. بسیاری از ادارات ما به صورت اصولی شکل پیدا کرد و ارتش نوین تشکیل شد. در دوره انقلاب اسلامی هم با جمعیت زیاد و مهاجرت مواجه شد و خانه‌سازی‌های خیلی وسیع که ناگهان معماری تغییر کرد و رفتار مردم هم عوض شد. تهران نامه تنها مرجعی است که نسبت به حفظ و ضبط فرهنگ تهران قدیم همت گمارده است. شیوه چاپ و گردآوری و تدوین این کتاب هم، یک شیوه متدیک و ارزشمند است.

به لحاظ موضوعی «تهران نامه» شامل چه مواردی می‌شود؟
کلیه جنبه‌های مادی و معنوی شهر تهران راشامل می‌شود؛ باغ‌ها، گورستان‌ها، اشخاص و نامداران، ورود نشانه‌های انقلاب صنعتی، رودها، کوه‌ها، بادها و... و به طور کلی  اطلاعات بسیار وسیعی را شامل می‌شود. علاوه بر این‌ها، اتفاقات سیاسی و اجتماعی را شامل می‌شود؛ انقلاب مشروطه، انقلاب اسلامی، کمیته مجازات و بمباران مجلس و... هم در این کتاب آمده است. علاوه بر این‌ها به آداب زندگی، شامل غذا، لباس، رنگ‌ها، آرایش زنان، رسوم و آئین‌ها، شیوه استحمام، حمام عمومی، آب شرب تهران و... نیز پرداخته‌ام.
 
از چه منابعی برای نوشتن «دانشنامه تهران» استفاده کرده‌اید؟
منابع مورد استفاده برای این کتاب، خیلی متنوع و وسیع است؛ کتب و متون قدیم. بسیاری از موارد را از سفرنامه‌های اروپائیان جمع‌آوری کرده‌ام. چون برای آنها، فرهنگ و زندگی ما عجیب بوده و همه چیز را می‌نوشتند. البته تنها اروپائیان ننوشته‌اند، ژاپنی‌ها و هندی‌ها هم سفرنامه ایران را نوشته‌اند. عثمانی‌ها هم. علاوه بر این‌ها پژوهش‌های افرادی نظیر ستوده و کریمیان و ... هم مورد توجه قرار گرفته است. تک‌‌ نگاری‌هایی هم در این زمینه انجام شده است. علاوه بر این‌ها؛ مطالعات میدانی خود من که ظرف این سی‌سال به خیلی از جاها رفته‌ام و با افراد محلی گفت‌وگو کرده‌ام یا از وجه تسمیه محل‌ها جویا شده‌ام. از این گفت‌وگوها به عنوان تاریخ شفاهی استفاده کرده‌ام. از مهم‌ترین منابع دانشنامه تهران، مطالب میدانی خودم است.

 

کاربرد این دانشنامه چیست؟
«تهران‌نامه» مرجعی است که به درد همه می‌خورد؛ پژوهشگران، معلمان، هنرمندان و سینماگران. مثلا شکل تاریخی لباس‌ها، نحوه غذاخوردن و... که در برخی از آثار سینمایی و تلویزیونی مورد استفاده قرار می‌گیرد. مثلا ما نمی‌دانیم تهرانی‌ها، از کی قاشق و چنگال استفاده کرده‌اند و از کی میز و صندلی به خانه‌ها راه پیدا کرد. ورود میز و صندلی به دوره قاجار برمی‌گردد. البته باید تاریخ دوران باستان را از تاریخ جدید جدا کنیم. در دوران باستان، در جامعه دربار و برخی از طبقات اجتماعی، قاشق و چنگال و لیوان و...استفاده می‌شد. یا این که لباس مردم، آرایش مردان، ظروف و... چگونه بود؟ قراول‌خانه‌ها، سربازخانه و ...به چه نحوی فعالیت می‌کردند؟ غسال‌خانه‌های تهران کجا بود؟ مرده‌ها را چگونه حمل می‌کردند؟

تا پیش از این، یک منبع جامع در این زمینه وجود نداشت. فقط لغت‌نامه دهخدا بود که به برخی از واژه‌ها و نام‌ها توجه داشت. یا علامت‌گذاری محله‌های مختلف تهران یا گسل‌ها و باغ‌ها و... تهران، طی دوره کوتاهی، تمامی آبادی‌های اطراف خود را مانند هیولایی بلعیده و آنها را به محلات پایتخت افزوده است. مثلا کن، پیش از این یک آبادی جدا از تهران بود. در اواخر 1340، شهر تهران، همان خیابان‌های اطراف توپخانه بود. وقتی از شمیران به تهران می‌آمدید، بسیاری از زمین‌های بین راه بیابان بود. و تا قبل از 1350 بسیاری از آبادی‌هایی که اکنون یک محله شده‌اند، از تهران جدا بود. اما این هجوم ویرانگر، هم فرهنگ روستا را تغییر داد و هم فرهنگ شهر را.

خیلی دور نیست که مردگان آبادی‌های اطراف تهران، در گورستان‌های محلی دفن شوند. در حالی که کارشناسان رضاشاه، برای گورستان بهشت زهرا، صد سال عمر پیش‌بینی کرده بودند. اما اکنون بعد از سی سال پر شده است. کما این که فرهنگ شهری هم تغییر کرده است. تهران‌نامه سنت‌ها، شیوه معماری، شیوه زندگی، اعتقادات و دیگر مسایل مربوط به شهر تهران را مثل یک موزه در خودش ضبط کرده است و می‌تواند به سوالاتی که متعلق به تاریخ و جغرافیای شهر تهران است، پاسخ دهد.

پس آیا می‌توان گفت که این کتاب، منبع مردم‌شناسی و تاریخ تهران است؟
مردم‌شناسی را هم در برمی‌گیرد، ولی فقط این نیست.

چرا «تهران‌نامه» تا کنون چاپ نشده است؟
من در دوره‌ای که آقای قالیباف مسئولیت شهرداری تهران را به عهده داشت، با او صحبتی کردم برای چاپ این کتاب. چون شهرداری یا شورای شهر برای انتشار چنین کتابی باید پیش‌قدم شوند. آقای قالیباف هم به معاونت فرهنگی شهرداری دستور انجام این کار را دادند. اما در جلسه معاونت فرهنگی برخوردی که شد چندان در راستای من نبود. امروز هم دیگر آن قدر مشکلات اقتصادی هست که همه می‌گویند شهرداری برای مسائل فرهنگی بودجه ندارد. از طرف دیگر، ناشرین هم قادر به چاپ این کتاب نیستند. باید نهادهای دولتی با حمایت‌های مالی قوی نسبت به انتشار آن اقدام کنند که متاسفانه تا کنون موفق به انجام آن نشده‌ایم.

منبع: ایبنا


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

به دام انداختن باکتری‌های عفونت زا با فناوری نانو

۵ موزه برتر سال ۲۰۱۹

درمان قطعی چاقی با دستکاری هوشمند ژنتیک

الکسا امنیت منازل را با فرامین صوتی تامین می کند

چرا بازخوانی اندیشه‌های آخوند خراسانی مهم است؟

۳۱ طرح دانش‌آموزی در جشنواره خوارزمی برگزیده شدند

هدیه خاص مهدی تاج به کی‌روش+عکس

حمایت کارگردان گشت ارشاد از مجری جنجالی +عکس

صفحه اینستاگرام بازیگر نقش مختار هک شد +عکس

قیمت مصوب شیرینی‌های شب یلدا اعلام شد

حذف مشق شب نداشتیم/ طرح جابر دانش آموزان را به سوی تفکر خلاق سوق می‌ دهد

آزمون دفاتر خدمات سلامت برگزار شد/ حضور ۴ هزار متقاضی در آزمون

فروش دو مجسمه اسکار در یک حراجی +عکس

مرگ تلخ صافکار مشهدی زیر خودرو +عکس

تروریست‌های کانادا و امریکا با بیت کوین باج می‌گیرند

مرد کلاهبردار اموال میلیاردی زن بیمار را به نام خود سند زد

پست پر از کنایه کی‌روش این بار خطاب به چه کسی بود؟ +عکس

چهره یکتا ناصر قبل و بعد از آرایش برای یک جشن تولد! +عکس

ضرورت تدوین کتاب‌های درسی خلاقیت‌محور

کارهای ساده‌ای که در تایلند شما را به زندان می اندازد!

رصد اشتغال فارغ التحصیلان دانشگاه خواجه نصیر

تأمین معاش استعدادهای برتر حوزه در دستور کار باشد

ماجرای شادی گل خاص بازیکن پرسپولیس چه بود؟ +عکس

از نظر تولید مقالات رتبه اول کشورهای اسلامی هستیم

لحظه سقوط آزاد پیرزن ۱۰۲ ساله +عکس

مجری شبکه ورزش دلال از آب درآمد!

عینک‌ واقعیت ترکیبی دقیقا مشابه عینک‌های معمولی

جریمه ۱.۶ میلیارد دلاری در انتظار فیس بوک

حکم اعدام نویسنده متجاوز به دختران جوان صادر شد

رونمایی از مرسدس پوشیده شده با برلیان در تهران +عکس

آخرین پست بیرانوند و طعنه جالبش +عکس

تفریح جالب آقای وزیر همراه با خانواده‌اش +عکس

برجام برایتان تجربه نشده که بازهم دم از مذاکره و سازش می‌زنید

درد ما سازش با آمریکا نیست/ باید وضعیت اقتصادی مردم را بهبود ببخشیم

اپل هم دادگاه چین را دور می زند

اولین سفر توریستی-فضایی تا ۶ ماه آینده

اسامی ۳۰ دانشگاه برتر در بررسی پرونده متقاضیان جذب اعلام شد

آغاز ثبت‌نام در نمایشگاه شرکت‌های نوپا و استارت‌آپی کشور

حذف ۵۸ میلیون ویدئو توسط یوتیوب

پژوهشکده مطالعاتی حوزه علمیه کوثر تهران راه‌اندازی می‌شود

آزمون دانشنامه تخصصی و فوق تخصصی بهمن ۹۷ حذف شد

دانشگاه های روسیه خواستار گسترش بین المللی سازی شدند

ربات‌ انباردار کاملا ایرانی ساخته شد

نقدی بر «پایان امر دینی» نوشته بیژن عبدالکریمی

جلوگیری از خون‌ریزی در کمتر از ۱۰ ثانیه با بندآورنده‌های نانو الیاف پپتیدی

گسترش همکاری علمی دانشگاه شهید بهشتی و آستان قدس رضوی

تولید آزمایشگاهی «مینی شبکیه» برای بازگرداندن بینایی

لئوناردو دی کاپریو دایناسور می‌خرد!

ستاره دنباله دار برای دهمین بار از کنار زمین می گذرد

فردا آخرین مهلت ثبت نام آزمون ارشد

کتاب «مبانی علوم انسانی از منظر قرآن کریم» منتشر شد

موسسات آموزشی و پژوهشی دسته بندی می شوند/ تعیین ماموریت ویژه

تصویب ۳ برنامه آموزشی جدید علوم پزشکی

تتوی هوشمندی که صاحبش را از سرطان پوست حفظ می‌کند!

زمان و نحوه ثبت نام نقل و انتقال دانشجویان فنی و حرفه ای اعلام شد

نحوه تمدید مازاد تحصیلی دانشجویان دکتری تربیت مدرس اعلام شد

مجوز راه اندازی کارگاه مهارت افزایی دانشگاه فنی و حرفه ای صادر شد

اعلام نتایج آزمون کارشناسی ارشد فراگیر دانشگاه پیام‌نوردر دهه اول بهمن

ربات وکتور به الکسا متصل می‌شود

مراکز علمی کاربردی تجمیع نمی‌شوند

سرباز ۱۹ساله پای میز محاکمه: به دختر۱۴ ساله تجاوز کردم

جزئیات افزایش حقوق فرهنگیان اعلام شد

پایان کار بانوی صورتی با تلویزیون +عکس

شایعه ازدواج مجدد خانم بازیگر به خاطر انتشار این عکس

بودجه باورنکردنی صدا و سیما چقدر است؟

پست جنجالی بازیگر معروف برای یک مسئله جنسی! +عکس

توقیف فیلم جنجالی ایرانی در چین +عکس

مرد معتاد با قفل فرمان، همسرش را کشت و جسدش را آتش زد

عکس‌ یادگاری عادل فردوسی‌پور با بازیگران تئاتر جنجالی!

پوستر فیلم ۱۵+ یک فیلم +عکس

مادر دیوانه دختر ۴ ساله‌اش را به رودخانه انداخت

دایی بی‌رحم گلوی خواهرزاده ۳ ساله‌اش را برید

در ماشین حمل پول بازماند و ۳۰۰ هزار دلار کف جاده ریخت +عکس

سه خط خورده جنجالی لیست کی‌روش در جام ملت‌ها چه کسانی هستند؟

حال وخیم خواننده پاپ کشورمان به دلیل بیماری ناشناخته +عکس

فردا، روشن‌ترین ستاره دنباله‌دار سال از کنار زمین می‌گذرد

کیف پول بازیگر سرشناس پس از ۵۰ سال پیدا شد + عکس

خدمت به کتاب و کتابخوانی وظیفه هر دانشجویی است

آمارهایی عجیب از خانوم‌های تحصیلکرده

پدیده اى جذاب و دیدنى در عالم ستاره شناسى/ فردا آسمان شهاب باران می‌شود

علت واقعی درگذشت همسر زیبا بروفه اعلام شد

حال وخیم خواننده پاپ کشورمان به دلیل بیماری ناشناخته +عکس

تفریح لاکچری سید احمد خمینی حاشیه ساز شد +عکس

انتشار تصویر تروریستی که خود را در چابهار منفجر کرد

غذای لاکچری‌نشین‌ها در تهران +تصاویر

زیبا بروفه در مراسم تشییع پیکر همسرش پیام صابری

پیرترین زن ایران دیشب درگذشت +عکس

عیدی کارگران در سال ۹۷ چقدر است؟ + جدول

هنرمندان ایرانی که در جوانی همسرشان را از دست دادند +عکس

قیمت اقلام اساسی شب یلدا اعلام شد +جدول

جسد صیاد کشته شده به دست پلیس امارات به بوشهر منتقل شد

چراغ سبز فیفا به میزبانی ایران در جام جهانی ۲۰۲۲

توقیف فیلم جنجالی ایرانی در چین +عکس

تذکر به خندوانه به خاطر دعوت این خواننده!

هجوم اعضای یک گروه مدعی عرفان به خانه یکی از علمای قم

عکس دیده نشده از پایان بازی جنجالی پرسپولیس و سپاهان

لغو پیامک های تبلیغاتی ایرانسل و همراه اول

این دختر در یک عروسی باشکوه با عیسی مسیح ازدواج کرد +عکس

ازدواج دو جلیقه زرد وسط آشوب‌های پاریس+عکس

پس سیبیل بانوی عمارت کو؟

حمایت کارگردان گشت ارشاد از مجری جنجالی +عکس

ماشین عروس عجیب و غریب در کرمان +عکس

رقم عجیب پرداخت حقوق در سایپا و ایران خودرو

تیپ خاص سحر قریشی در یک منطقه گرمسیر +عکس

تیزهوشی طلافروش مشهدی، دزدان مسلح را فراری داد

مردی که تمام بدنش خالکوبی شده +عکس

درخواست عکس‌های غیراخلاقی از یک زن توسط یک پسر ۹ ساله!

رونمایی از مرسدس پوشیده شده با برلیان در تهران +عکس

چهره واقعی مریم مومن بازیگر نقش فخرالزمان در سریال بانوی عمارت

مجری شبکه ورزش دلال از آب درآمد!