کد خبر: 22170
ف
یادداشتی از یحیی یثربی؛
ذهن عامه مردم با اشعریت و عرفان سازگارتر است/ علل شکست خردورزی
شرایط اجتماعی همه کشورها در دوران گذشته و شرایط کشورهای جهان سوم در عصر حاضر با اشعریت همسو و سازگارند.

به گزارش شبکه علمی ثریا، متن زیر بریده ای از کتاب فلسفه مشاء (با اندکی ویرایش) اثر سید یحیی یثربی است که در ادامه می خوانید؛

شاید پاسخ این پرسش(علل شکست خردورزی) آسان نباشد و نتوان همه علل و انگیزه‌های شکست جریان خردورزی و پیروزی جریان خردستیزی را شناخت. اما به هر حال در این میان عوامل زیر بی‌تأثیر نبوده‌اند:

۱ـ اصول و مسائل مبتنی بر عقل و اندیشه، نیازمند ورزش فکری و تدبر و تعمق است که این کار از عموم مردم ساخته نیست. تعداد کسانی که دارای توان استدلال و تعمق هستند، کم است و اکثریت دارای ذهن بسیط و تنبل و غیر ورزیده اند؛ لذا مبلغان و مروجان مکتب‌های عقل‌گرا، در قبولاندن اصول و مسائل خود به افکار عمومی دچار مشکل و دردسرند. اما مکتبهای مبتنی بر نقل و ذوق و احساسات، در ترویج و تبلیغ اصول و مسائل خود برای توده مردم، این مشکل را ندارند. از اینجا است که اشعریتِ مبتنی بر نقل و احساسات دینی و نیز تصوفِ مبتنی بر ذوق و احساس، به آسانی رواج می‌یابند و همه گیر می‌شوند، در حالی که مکتب اعتزال و فلسفه شکست می‌خورند. مخصوصاً در جامعه‌هایی مانند جامعه ما که هنوز هم به جای کتاب خوانی و مطالعه مطالب تحقیقی و تحلیلی، به شنیدن و گوش دادن مطالب خطابی و تخیلی عادت دارند.

۲ـ اعتزال و فلسفه، مستلزم فهم و دانستن هستند و این کار نیازمند پشتکار و استعداد و آموزش جدی است، در حالی که اشعریت مشکل خود را با تکیه بر «نمی‌دانیم» و «مجهول بودن کیفیت» مرتفع ساخته و تصوف نیز نیاز به فهمیدن ندارد، بلکه فقط با تشویق و تحریک، پیش رفته و نیل به معرفت را موقوف رسیدن به کشف می‌داند که «عقل در راه عشق نابیناست».

۳ـ دیدگاه فلاسفه و معتزله بر نوعی اصالت انسان «اومانیسم» استوار می‌باشد، در حالی که اشعریت بر حاکمیت مطلق الهی استوار است. در فلسفه، انسان به عنوان موجودی که باید هر چیز را بفهمد و سپس اثبات نموده یا رد کند، از نوعی اصالت و استقلال برخوردار است. یک فیلسوف می‌خواهد کائنات را در دست داشته باشد. اگر این تسلط عیناً امکان ندارد، علماً و ذهناً باید امکان داشته باشد. حتی خدا را، فیلسوف و قوانین مورد کشف و قبول او، مانند علیت اثبات می‌کنند. علاوه بر اینکه خداوند با قوانین فسلفه اثبات می‌گردد، از نظر خردگرایان، خداوند در تدبیر جهان نیز باید از قوانین و مبانی عقلی پیروی کند؛ از حسن و قبح معتزله گرفته تا علیت فلسفه و لوازم آن از قبیل ضرورت و حتمیت وجود معلول با وجود علت، عدم امکان صدور بیش از یک معلول از یک علت و امثال اینها. 

می‌بینیم که در اینجا نوعی فرمانروایی انسان و قوانین مورد قبول او بر عالم الوهیت مطرح است، در حالی که در اشعریت، خداوند حاکم مطلق است و «فعال ما یشاء» که در مورد کارهایش کسی را حق چون و چرا نیست: «لا یسألُ عَمّا یفعَلُ». 

در عرفان نیز همه تلاش‌ها بر این است که غیر خدا را هیچ و پوچ و عدم‌های هستی‌نما بدانند و بگویند که: «لیس فی الدار غیره دیار»: که یکی هست و هیچ نیست جز او! 

بدیهی است که ذهن عامه و توده مردم با دیدگاه اشعریت و عرفان سازگارتر است. به عنوان نمونه همین فکر و فرهنگ ایرانی خودمان را در نظر بگیرید. دست کم بعد از صفویه در این کشور فرهنگ تشیع حاکم بوده و این فرهنگ با دیدگاه اشعری مخالفت جدی داشته است. با این وصف هنوز افکار عمومی، اشعری است. زیرا که مردم در تبیین و تحلیل هر قضیه‌ای، از جنگ و انقلاب گرفته تا شفای یک بیمار و برد تیم فوتبال! بیش از قوانین علمی و فلسفی به امداد الهی تکیه دارند! بنابراین بقای اشعریت و تصوف را ذهنیت توده مردم پشتیبانی می‌کند؛ زیرا در آن دو، جایی برای گستاخی انسان از طریق چون و چرای فکری در کار خدا یا دخالت عملی در زندگی فردی و اجتماعی خود وجود ندارد؛ اما فلسفه و اعتزال به دلیل آنکه به انسان اصالت بخشیده و توان او را در فهم جهان و تدبیر کارهایش می‌پذیرند، از این نعمت، یعنی حمایت عوام بی‌بهره مانده‌اند!

۴ـ مهم‌تر از همه اینکه دخالت قدرت سیاسی را نباید نادیده گرفت. از آنجا که از طرفی فلسفه و اعتزال و به طور کلی ارزشمند بودن تفکر، چنان که گفتیم مبنای نوعی اومانیسم و اصالت انسان است و از طرف دیگر اشعریت مبنای حاکمیت مطلق خداوند و بی‌اختیاری و بی‌اعتباری انسان می‌باشد، همیشه قدرت حاکم، اشعریت و جبر را به نفع خود دیده است. در نظام جبر، انسان‌ها بی‌اعتبار شده و قدرت و اختیار و اعتبار حکام از اراده خداوند نشأت می‌یابد. در نتیجه از طرفی حکام تقدیس می‌شوند و از طرف دیگر توده مردم تسلیم! که مخالفت با سلطان به منزله مخالفت با اراده و عزم خداوند خواهد بود:

به خواست ایزد کو خسرو جهان باشد

از آنچه ایزد خواهد گریختن نتوان!

بدانکه هر چه خدای جهان پسندیده است

اگر کسی نپسندد از او بود کفران!

۵ـ شرایط اجتماعی همه کشورها در دوران گذشته و شرایط کشورهای جهان سوم در عصر حاضر با اشعریت همسو و سازگارند. عناصر اصلی اشعریت که این مکتب بر آنها استوار است عبارتند از: ندانستن، نتوانستن و بی‌قانونی. در نظام اشعریت هیچ انسانی نمی‌تواند آینده را پیش‌بینی کرده و در تعیین و تغییر آن نقشی داشته باشد. جهان یکسره در قبضه قدرت خداوند است و برای کارهای خداوند، هیچ چارچوبی از علیت (چنانکه در فلسفه است) و یا حسن و قبح (چنانکه در مکتب معتزله است) وجود ندارد و هر چه آن خسرو کند، شیرین کند!


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

درمان قطعی چاقی با دستکاری هوشمند ژنتیک

الکسا امنیت منازل را با فرامین صوتی تامین می کند

چرا بازخوانی اندیشه‌های آخوند خراسانی مهم است؟

۳۱ طرح دانش‌آموزی در جشنواره خوارزمی برگزیده شدند

هدیه خاص مهدی تاج به کی‌روش+عکس

حمایت کارگردان گشت ارشاد از مجری جنجالی +عکس

صفحه اینستاگرام بازیگر نقش مختار هک شد +عکس

قیمت مصوب شیرینی‌های شب یلدا اعلام شد

حذف مشق شب نداشتیم/ طرح جابر دانش آموزان را به سوی تفکر خلاق سوق می‌ دهد

آزمون دفاتر خدمات سلامت برگزار شد/ حضور ۴ هزار متقاضی در آزمون

فروش دو مجسمه اسکار در یک حراجی +عکس

مرگ تلخ صافکار مشهدی زیر خودرو +عکس

تروریست‌های کانادا و امریکا با بیت کوین باج می‌گیرند

مرد کلاهبردار اموال میلیاردی زن بیمار را به نام خود سند زد

پست پر از کنایه کی‌روش این بار خطاب به چه کسی بود؟ +عکس

چهره یکتا ناصر قبل و بعد از آرایش برای یک جشن تولد! +عکس

ضرورت تدوین کتاب‌های درسی خلاقیت‌محور

کارهای ساده‌ای که در تایلند شما را به زندان می اندازد!

رصد اشتغال فارغ التحصیلان دانشگاه خواجه نصیر

تأمین معاش استعدادهای برتر حوزه در دستور کار باشد

ماجرای شادی گل خاص بازیکن پرسپولیس چه بود؟ +عکس

از نظر تولید مقالات رتبه اول کشورهای اسلامی هستیم

لحظه سقوط آزاد پیرزن ۱۰۲ ساله +عکس

مجری شبکه ورزش دلال از آب درآمد!

عینک‌ واقعیت ترکیبی دقیقا مشابه عینک‌های معمولی

یک سال بدون گوشی هوشمند زندگی کنید و ۱۰۰ هزار دلار جایزه بگیرید

جریمه ۱.۶ میلیارد دلاری در انتظار فیس بوک

حکم اعدام نویسنده متجاوز به دختران جوان صادر شد

رونمایی از مرسدس پوشیده شده با برلیان در تهران +عکس

آخرین پست بیرانوند و طعنه جالبش +عکس

تفریح جالب آقای وزیر همراه با خانواده‌اش +عکس

برجام برایتان تجربه نشده که بازهم دم از مذاکره و سازش می‌زنید

درد ما سازش با آمریکا نیست/ باید وضعیت اقتصادی مردم را بهبود ببخشیم

اپل هم دادگاه چین را دور می زند

اولین سفر توریستی-فضایی تا ۶ ماه آینده

اسامی ۳۰ دانشگاه برتر در بررسی پرونده متقاضیان جذب اعلام شد

آغاز ثبت‌نام در نمایشگاه شرکت‌های نوپا و استارت‌آپی کشور

حذف ۵۸ میلیون ویدئو توسط یوتیوب

پژوهشکده مطالعاتی حوزه علمیه کوثر تهران راه‌اندازی می‌شود

آزمون دانشنامه تخصصی و فوق تخصصی بهمن ۹۷ حذف شد

دانشگاه های روسیه خواستار گسترش بین المللی سازی شدند

ربات‌ انباردار کاملا ایرانی ساخته شد

نقدی بر «پایان امر دینی» نوشته بیژن عبدالکریمی

جلوگیری از خون‌ریزی در کمتر از ۱۰ ثانیه با بندآورنده‌های نانو الیاف پپتیدی

گسترش همکاری علمی دانشگاه شهید بهشتی و آستان قدس رضوی

تولید آزمایشگاهی «مینی شبکیه» برای بازگرداندن بینایی

لئوناردو دی کاپریو دایناسور می‌خرد!

ستاره دنباله دار برای دهمین بار از کنار زمین می گذرد

فردا آخرین مهلت ثبت نام آزمون ارشد

کتاب «مبانی علوم انسانی از منظر قرآن کریم» منتشر شد

موسسات آموزشی و پژوهشی دسته بندی می شوند/ تعیین ماموریت ویژه

تصویب ۳ برنامه آموزشی جدید علوم پزشکی

تتوی هوشمندی که صاحبش را از سرطان پوست حفظ می‌کند!

زمان و نحوه ثبت نام نقل و انتقال دانشجویان فنی و حرفه ای اعلام شد

نحوه تمدید مازاد تحصیلی دانشجویان دکتری تربیت مدرس اعلام شد

مجوز راه اندازی کارگاه مهارت افزایی دانشگاه فنی و حرفه ای صادر شد

اعلام نتایج آزمون کارشناسی ارشد فراگیر دانشگاه پیام‌نوردر دهه اول بهمن

ربات وکتور به الکسا متصل می‌شود

مراکز علمی کاربردی تجمیع نمی‌شوند

سرباز ۱۹ساله پای میز محاکمه: به دختر۱۴ ساله تجاوز کردم

جزئیات افزایش حقوق فرهنگیان اعلام شد

پایان کار بانوی صورتی با تلویزیون +عکس

شایعه ازدواج مجدد خانم بازیگر به خاطر انتشار این عکس

بودجه باورنکردنی صدا و سیما چقدر است؟

پست جنجالی بازیگر معروف برای یک مسئله جنسی! +عکس

توقیف فیلم جنجالی ایرانی در چین +عکس

مرد معتاد با قفل فرمان، همسرش را کشت و جسدش را آتش زد

عکس‌ یادگاری عادل فردوسی‌پور با بازیگران تئاتر جنجالی!

پوستر فیلم ۱۵+ یک فیلم +عکس

مادر دیوانه دختر ۴ ساله‌اش را به رودخانه انداخت

دایی بی‌رحم گلوی خواهرزاده ۳ ساله‌اش را برید

در ماشین حمل پول بازماند و ۳۰۰ هزار دلار کف جاده ریخت +عکس

سه خط خورده جنجالی لیست کی‌روش در جام ملت‌ها چه کسانی هستند؟

حال وخیم خواننده پاپ کشورمان به دلیل بیماری ناشناخته +عکس

فردا، روشن‌ترین ستاره دنباله‌دار سال از کنار زمین می‌گذرد

کیف پول بازیگر سرشناس پس از ۵۰ سال پیدا شد + عکس

خدمت به کتاب و کتابخوانی وظیفه هر دانشجویی است

آمارهایی عجیب از خانوم‌های تحصیلکرده

پدیده اى جذاب و دیدنى در عالم ستاره شناسى/ فردا آسمان شهاب باران می‌شود

با مشاغل دنیای جدید آشنا شوید

علت واقعی درگذشت همسر زیبا بروفه اعلام شد

تفریح لاکچری سید احمد خمینی حاشیه ساز شد +عکس

حال وخیم خواننده پاپ کشورمان به دلیل بیماری ناشناخته +عکس

انتشار تصویر تروریستی که خود را در چابهار منفجر کرد

غذای لاکچری‌نشین‌ها در تهران +تصاویر

زیبا بروفه در مراسم تشییع پیکر همسرش پیام صابری

پیرترین زن ایران دیشب درگذشت +عکس

عیدی کارگران در سال ۹۷ چقدر است؟ + جدول

هنرمندان ایرانی که در جوانی همسرشان را از دست دادند +عکس

قیمت اقلام اساسی شب یلدا اعلام شد +جدول

جسد صیاد کشته شده به دست پلیس امارات به بوشهر منتقل شد

چراغ سبز فیفا به میزبانی ایران در جام جهانی ۲۰۲۲

توقیف فیلم جنجالی ایرانی در چین +عکس

تذکر به خندوانه به خاطر دعوت این خواننده!

هجوم اعضای یک گروه مدعی عرفان به خانه یکی از علمای قم

عکس دیده نشده از پایان بازی جنجالی پرسپولیس و سپاهان

لغو پیامک های تبلیغاتی ایرانسل و همراه اول

این دختر در یک عروسی باشکوه با عیسی مسیح ازدواج کرد +عکس

ازدواج دو جلیقه زرد وسط آشوب‌های پاریس+عکس

پس سیبیل بانوی عمارت کو؟

ماشین عروس عجیب و غریب در کرمان +عکس

رقم عجیب پرداخت حقوق در سایپا و ایران خودرو

تیپ خاص سحر قریشی در یک منطقه گرمسیر +عکس

تیزهوشی طلافروش مشهدی، دزدان مسلح را فراری داد

مردی که تمام بدنش خالکوبی شده +عکس

درخواست عکس‌های غیراخلاقی از یک زن توسط یک پسر ۹ ساله!

چهره واقعی مریم مومن بازیگر نقش فخرالزمان در سریال بانوی عمارت

عکس بدون آرایش خانم بازیگر با مدل مویی پسرانه!

مجری شبکه ورزش دلال از آب درآمد!

مهاجم پرسپولیس در راه پیوستن به استقلال +عکس