کد خبر: 22170
ف
یادداشتی از یحیی یثربی؛
ذهن عامه مردم با اشعریت و عرفان سازگارتر است/ علل شکست خردورزی
شرایط اجتماعی همه کشورها در دوران گذشته و شرایط کشورهای جهان سوم در عصر حاضر با اشعریت همسو و سازگارند.

به گزارش شبکه علمی ثریا، متن زیر بریده ای از کتاب فلسفه مشاء (با اندکی ویرایش) اثر سید یحیی یثربی است که در ادامه می خوانید؛

شاید پاسخ این پرسش(علل شکست خردورزی) آسان نباشد و نتوان همه علل و انگیزه‌های شکست جریان خردورزی و پیروزی جریان خردستیزی را شناخت. اما به هر حال در این میان عوامل زیر بی‌تأثیر نبوده‌اند:

۱ـ اصول و مسائل مبتنی بر عقل و اندیشه، نیازمند ورزش فکری و تدبر و تعمق است که این کار از عموم مردم ساخته نیست. تعداد کسانی که دارای توان استدلال و تعمق هستند، کم است و اکثریت دارای ذهن بسیط و تنبل و غیر ورزیده اند؛ لذا مبلغان و مروجان مکتب‌های عقل‌گرا، در قبولاندن اصول و مسائل خود به افکار عمومی دچار مشکل و دردسرند. اما مکتبهای مبتنی بر نقل و ذوق و احساسات، در ترویج و تبلیغ اصول و مسائل خود برای توده مردم، این مشکل را ندارند. از اینجا است که اشعریتِ مبتنی بر نقل و احساسات دینی و نیز تصوفِ مبتنی بر ذوق و احساس، به آسانی رواج می‌یابند و همه گیر می‌شوند، در حالی که مکتب اعتزال و فلسفه شکست می‌خورند. مخصوصاً در جامعه‌هایی مانند جامعه ما که هنوز هم به جای کتاب خوانی و مطالعه مطالب تحقیقی و تحلیلی، به شنیدن و گوش دادن مطالب خطابی و تخیلی عادت دارند.

۲ـ اعتزال و فلسفه، مستلزم فهم و دانستن هستند و این کار نیازمند پشتکار و استعداد و آموزش جدی است، در حالی که اشعریت مشکل خود را با تکیه بر «نمی‌دانیم» و «مجهول بودن کیفیت» مرتفع ساخته و تصوف نیز نیاز به فهمیدن ندارد، بلکه فقط با تشویق و تحریک، پیش رفته و نیل به معرفت را موقوف رسیدن به کشف می‌داند که «عقل در راه عشق نابیناست».

۳ـ دیدگاه فلاسفه و معتزله بر نوعی اصالت انسان «اومانیسم» استوار می‌باشد، در حالی که اشعریت بر حاکمیت مطلق الهی استوار است. در فلسفه، انسان به عنوان موجودی که باید هر چیز را بفهمد و سپس اثبات نموده یا رد کند، از نوعی اصالت و استقلال برخوردار است. یک فیلسوف می‌خواهد کائنات را در دست داشته باشد. اگر این تسلط عیناً امکان ندارد، علماً و ذهناً باید امکان داشته باشد. حتی خدا را، فیلسوف و قوانین مورد کشف و قبول او، مانند علیت اثبات می‌کنند. علاوه بر اینکه خداوند با قوانین فسلفه اثبات می‌گردد، از نظر خردگرایان، خداوند در تدبیر جهان نیز باید از قوانین و مبانی عقلی پیروی کند؛ از حسن و قبح معتزله گرفته تا علیت فلسفه و لوازم آن از قبیل ضرورت و حتمیت وجود معلول با وجود علت، عدم امکان صدور بیش از یک معلول از یک علت و امثال اینها. 

می‌بینیم که در اینجا نوعی فرمانروایی انسان و قوانین مورد قبول او بر عالم الوهیت مطرح است، در حالی که در اشعریت، خداوند حاکم مطلق است و «فعال ما یشاء» که در مورد کارهایش کسی را حق چون و چرا نیست: «لا یسألُ عَمّا یفعَلُ». 

در عرفان نیز همه تلاش‌ها بر این است که غیر خدا را هیچ و پوچ و عدم‌های هستی‌نما بدانند و بگویند که: «لیس فی الدار غیره دیار»: که یکی هست و هیچ نیست جز او! 

بدیهی است که ذهن عامه و توده مردم با دیدگاه اشعریت و عرفان سازگارتر است. به عنوان نمونه همین فکر و فرهنگ ایرانی خودمان را در نظر بگیرید. دست کم بعد از صفویه در این کشور فرهنگ تشیع حاکم بوده و این فرهنگ با دیدگاه اشعری مخالفت جدی داشته است. با این وصف هنوز افکار عمومی، اشعری است. زیرا که مردم در تبیین و تحلیل هر قضیه‌ای، از جنگ و انقلاب گرفته تا شفای یک بیمار و برد تیم فوتبال! بیش از قوانین علمی و فلسفی به امداد الهی تکیه دارند! بنابراین بقای اشعریت و تصوف را ذهنیت توده مردم پشتیبانی می‌کند؛ زیرا در آن دو، جایی برای گستاخی انسان از طریق چون و چرای فکری در کار خدا یا دخالت عملی در زندگی فردی و اجتماعی خود وجود ندارد؛ اما فلسفه و اعتزال به دلیل آنکه به انسان اصالت بخشیده و توان او را در فهم جهان و تدبیر کارهایش می‌پذیرند، از این نعمت، یعنی حمایت عوام بی‌بهره مانده‌اند!

۴ـ مهم‌تر از همه اینکه دخالت قدرت سیاسی را نباید نادیده گرفت. از آنجا که از طرفی فلسفه و اعتزال و به طور کلی ارزشمند بودن تفکر، چنان که گفتیم مبنای نوعی اومانیسم و اصالت انسان است و از طرف دیگر اشعریت مبنای حاکمیت مطلق خداوند و بی‌اختیاری و بی‌اعتباری انسان می‌باشد، همیشه قدرت حاکم، اشعریت و جبر را به نفع خود دیده است. در نظام جبر، انسان‌ها بی‌اعتبار شده و قدرت و اختیار و اعتبار حکام از اراده خداوند نشأت می‌یابد. در نتیجه از طرفی حکام تقدیس می‌شوند و از طرف دیگر توده مردم تسلیم! که مخالفت با سلطان به منزله مخالفت با اراده و عزم خداوند خواهد بود:

به خواست ایزد کو خسرو جهان باشد

از آنچه ایزد خواهد گریختن نتوان!

بدانکه هر چه خدای جهان پسندیده است

اگر کسی نپسندد از او بود کفران!

۵ـ شرایط اجتماعی همه کشورها در دوران گذشته و شرایط کشورهای جهان سوم در عصر حاضر با اشعریت همسو و سازگارند. عناصر اصلی اشعریت که این مکتب بر آنها استوار است عبارتند از: ندانستن، نتوانستن و بی‌قانونی. در نظام اشعریت هیچ انسانی نمی‌تواند آینده را پیش‌بینی کرده و در تعیین و تغییر آن نقشی داشته باشد. جهان یکسره در قبضه قدرت خداوند است و برای کارهای خداوند، هیچ چارچوبی از علیت (چنانکه در فلسفه است) و یا حسن و قبح (چنانکه در مکتب معتزله است) وجود ندارد و هر چه آن خسرو کند، شیرین کند!


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

عکس: شاسی بلند صورتی بنز در تهران!

پرنده «ابابیل» را تابه‌حال دیده‌اید؟ +عکس

عکس: توییت معنادار مهناز افشار درباره معلم‌ها

تصویر منتسب به جنازه مثله شده خاشقچی

حکم اعدام پزشک تبریزی نقض شد

تنبیه وحشیانه و غیر عادی دانش آموزان توسط معلم!

عکس: تیپ سفید و صورتی «الهام حمیدی»

آیت الله جنتی استعفا داد

مجری سرشناس تلویزیون زیر تیغ جراحی رفت +عکس

شرکت اپل هزار ساعت هوشمند اهدا می کند

عرضه آپدیت اندروید 9 برای دو گوشی نوکیا تایید شد

تصویری از قاب شفاف iphone Xr منتشر شد

اقدام بی سابقه هواوی در عرضه گوشی پرچمدار جدید خود

«مرسدس بنز S560e هیبریدی» معرفی شد +عکس

احتمال دیدار نامزد خاشقجی با دونالد ترامپ

رکود گریبان بازار لوازم جانبی موبایل را گرفت

حسن روحانی قوه قضائیه را تهدید کرده است! +عکس

انتشار نوآوری در شبکه های اجتماعی

امکان تازه برای مشمولان قبل از اعزام به سربازی

عرضه گیم‌ پلی فیفا موبایل

چه انتظاراتی از پلی استیشن 5 وجود دارد؟

۱۵درصد از پهنای‌ باند جهان به نتفلیکس تعلق دارد

تکذیب تخلیه سفارت ایران در ترکیه

عکس روز نشنال جئوگرافیک؛ مبارزه با آتش

فروش «وینچستر» در ۵ کیلومتری حرم مطهر رضوی!

سفارت ایران در ترکیه تخلیه شد

نصب خفن‌ترین اگزوز دنیا روی پراید!

حمله انتحاری به سفارت ایران در ترکیه

عکس: سلفی باران کوثری با دختران فوتسالیست

گاف‌های گل‌درشت برنامه‌های تلویزیون

کشته شدن یک کودک در تعقیب و گریز پلیسی

مصاحبه با «بلا حدید»؛ سوپرمدلی که محجبه شد +عکس

توضیحات پزشکی قانونی درباره پرونده «دنیا ویسی»

عکس: فرود مرگبار هواپیمای سبک میان مردم!

فیش حقوقی مدیری که حاشیه‌ساز شد +عکس

استوری بی ادبانه و عجیب بازیکن تیم ملی

تیغ جراحی در حین سزارین حادثه‌ساز شد +عکس

عکس: سندروم کاخ نشینی به شهر قم رسید!

باز هم شاهکار دیگری از شهرداری! +عکس

بلایی که مهناز افشار سر پدر دنیا ویسی آورد

ماجرای انتقادات خانم دانشجو و اخم شدید رئیس جمهور!

عکس: نحوه نشستن عجیب سخنگوی وزارت خارجه

آنچه از ایران نمی دانید +عکس

رونمایی از ربات تلگرامی خبرخوان اربعین

مراقب باشید موبایل تان نیاز به تعمیر پیدا نکند!

همکاری گوگل با چین علیه مسلمانان

اتصال تمامی مدارس کشور به شبکه ملی اطلاعات

تولید خودرو ۴۶ درصد کاهش یافت

«پراید ۱۱۱» چقدر ارزان شد؟

توهین و تهمت‌های دولت به منتقدان چند سال حکم دارد؟!

تصویب لایحه الحاق ایران به CFT در مجلس، عاقلانه است

ساعت‌های هوشمند و مودم‌ها در صف رجیستری

موتورسیکلت 200 میلیونی وسپا در ایران +عکس

قابل اعتماد ترین خودروی های الکتریکی جهان کدامند؟ +عکس

محبوب‌ترین برند و گوشی موبایل در ایران چیست؟

افشاگری دوست جمال خاشقجی درباره ناپدید شدن وی

خوشحالی «FATF» از اقدامات ایران

«کیم جونگ اون» بازی آمریکا را نخورد

سازوکار جدید واردات خودرو اعلام شد

چگونه اندروید بازار سیستم عامل‌ها را قبضه کرد؟

چند میلیون تلفن همراه در ایران فعال است؟

تعرفه اینترنت موبایل زیر قیمت است

ترامپ: خاشقچی مُرده باشد، عصبانی می‌شوم

۱۶ الی ۱۸ درصد اعضای هیات علمی را بانوان تشکیل می دهند

اخلاق دینی بیشترین پشتوانه را از نظر هستی‌شناسی دارد

منابع کنکور ۹۸ برای داوطلبان نظام قدیم اعلام شد

نتایج نهایی کنکور ۹۷ برای ۱۱ کدرشته خاص اعلام شد

چرا آمار را نمی‌فهمیم؟

دانشجویان دانشگاه صنعتی امیرکبیر از تسهیلات بنیاد ملی نخبگان بهره‌مند می‌شوند

حفاظت ژله‌رویال از اسپرم‌ها در برابر اثرات مخرب نیکوتین

بحران امروز ریاضیات، کم‌اهمیت‌تر از بحران آب نیست

دانشگاه‌ها و مراکز علمی، پژوهشی از قانون سن بازنشستگی مستثنی هستند

آغاز پذیرش دانشجو بر اساس سوابق تحصیلی در دانشگاه پیام نور

نتایج نهایی ذخیره رشته‌های پزشکی دانشگاه آزاد اعلام شد

عکس: تیپ راحت ارغوان در پشت صحنه «دلدادگان»

شرط عجیب ازدواج زن مطلقه با پیرمرد با زخم بستر!

آزار دختر ۷ ساله با آب جوش

گرفتن سلفی روی بالکن، که منجر به مرگ زن شد!

جزئیات حمله اراذل و اوباش به معلم مضروب شیرازی

عکس: بازیگر خانم با چادر رنگی در حرم امام رضا(ع)

پسر بهرام شفیع: بی پدر شدم، خدا از آنها نگذرد!

گاف وحشتناک در اخبار صدا و سیما +عکس

باز هم بی سوادی رسانه ای «مهناز افشار» آشکار شد

تبلیغ لاکچری «نیکی کریمی» غوغا به پا کرد! +عکس

غش کردن پسر عاشق به خاطر مجری معروف!

خبرنگار صدا و سیما کتک خورد +عکس

عکس: فردی که در نمازجمعه به رییس جمهور توهین کرد

عکس: سندروم کاخ نشینی به شهر قم رسید!

دیدار انصاریان و مونیکا بلوچی در میلان

محصول جدید هیوندا مناسب برای بازار ایران +عکس

آمار نوزادان لاکچری که در تاریخ طلایی ۷مهر به دنیا آمدند

تصویری از مجازات وحشتناک به توپ بستن انسان در زمان قاجار

عکس: «بهاره رهنما» در حال تبلیغ برای دندانپزشکش

تصاویر جدید از همسر بشار اسد پس از شیمی‌درمانی

حال و روز اندوهناک خانواده زنده‌یاد شفیع در بیمارستان +عکس

دومین زن رونالدو را رسوا کرد +عکس

تنبیه وحشیانه و غیر عادی دانش آموزان توسط معلم!

عکس: تهران گردی بازیگر خانم با تیپ اسپرت

عکس: آقازاده «داریوش ارجمند» در کنار همسرش

مجری معروف تلویزیون مدل شد + عکس

عکس: تیپ چرم پوش «بهنوش طباطبایی»

عکسی از ماهایا پطروسیان که سانسور شد

عکس: حمید فرخ نژاد و پسرش که جنجال به پا کرد

اتفاقی زیبا در تهران وقتی همه خواب بودند +عکس

ستارگان زن سینمای دهه ۶۰ و ۷۰ چه می‌کنند؟ +عکس

لو رفتن انبار سری پر از خودروی خاص! +عکس

عکس میکروسکوپی از چشم سوسک

چگونه جلوی پریدن پلک چشم و ابرو را بگیریم؟

حجت الاسلام محمدیان عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی شد

عکس: رونمایی از لامبورگینی ایرانی در تبریز