کد خبر: 24352
ف
گزارشی از سهم ایران در دریای خزر
شایعه از بستر فقدان اطلاعات واقعی استفاده می‌کند و مثل باد در فضای مجازی می‌پیچد و تاثیرات عجیب و غریبی در ذهن مردم می‌گذارد؛ یکی از آنها بحث تقسیم دریای خزر است که به آن پرداخته‌ایم:

سید سجاد طباطبایی*: همزمان با سفر رئیس جمهور و وزیر خارجه کشورمان به قزاقستان برای شرکت در اجلاس کشورهای همسایه دریای خزر، شایعات عجیبی درباره فروش دریای خزر در فضای مجازی منتشر شده است. ماجرا از این قرار است که برخی کاربران بی‌نام و نشان مدعی شدند که هدف از سفر  حجت الاسلام روحانی در اجلاس سران کشورهای حاشیه دریای خزر، امضای رژیمی حقوقی است که بدتر از ترکمانچای است و قرار است با این امضا، ایران سهم ۵۰درصدی خود از دریای خزر را نادیده بگیرند و به روسیه و دیگر کشورها بفروشند! فارغ از اشتباه بودن این ادعا، نگاهی کرده‌ایم به توافق‌هایی که پیش از این بین همسایگان دریای خزر وجود داشته است.

بر مبنای یک اعتقاد عامیانه، عده ای مدعی اند از آنجایی‌که روزگاری دریای خزر محصور بین دو کشور ایران و شوروی بوده است پس سهم ایران نیمی از این دریاست.  در نتیجه فارغ از اینکه بعدا شوروی تجزیه شده و عدد کشورهای ساحلی به ۵ رسیده است، سهم کشور ما ایران، از منابع دریای خزر باید همان ۵۰درصد مورد ادعای آنها باشد و سهم بقیه کشورهای ساحلی، بقیه ۵۰درصد ادعایی است که از شوروی سابق به ارث رسیده و بین ۴ کشور روسیه، آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان تقسیم می‌شود!

البته چنین چیزی نه مبنای حقوق بین الملل دارد و نه مبنای منطقی؛ که اگر داشت و می‌شد که یک کشور به اسناد مرزها ۵۰۰سال پیش خود استناد کند، می‌توانست مدعی منافع جغرافیایی زیادی باشد، مثلا خود ما می‌توانستیم به اسناد پادشاهی‌های قدیم همچون افشاریان استناد کنیم و نیمی از غرب اسیا را از آن خودمان بدانیم.

۳ فرضیه قابل بررسی

 اما در این میان،  یک استثنا وجود دارد و آن هم این فرض است که وضعیت بهره برداری از منابع بحر محصور، قبل از فروپاشی یا تجزیه مشخص شده باشد. این فرض قابل بررسی است.

به تاریخ که رجوع کنیم سه پیمان حقوقی اصلی بین ایران و شوروی وجود دارد که اگر در آن ها اشاره‌ای به سهم مساوی از منابع یا چنین چیزی وجود داشته باشد، ایران می‌تواند به استناد آن مدعی سهم ۵۰درصدی از منابع خزر شود.

پیمان حقوقی اول عهدنامه ترکمنچای است که به موجب آن کشور ایران حتی حق کشتیرانی آزاد با پرچم ایران در دریای خزر را هم از دست داده بود؛ چه برسد به تثبیت حق استفاده از منابع بالسویه!

پیمان حقوقی دوم "عهدنامه منعقده دوستی بین دولتین ایران و شوروی"در سال ۱۹۲۱ هست که در آن صرفا حق کشتیرانی بالسویه در دریای خزر که به موجب ترکمنچای از ما سلب شده بود مجددا بازگردانده می‌شود اما اشاره‌ای به حق انتفاع از منابع نشده و حتی خزر "آب آزاد" محسوب شده که عملا به ضرر ماست.

متن حقوقی سوم "قرارداد بازرگانی و بحرپیمایی بین ایران و شوروی" در سال ۱۹۴۰ است که در آن هم هیچ اشاره‌ای به سهم طرفین از منابع خزر نشده و تنها نکته مثبت آن استفاده از عنوان "دریای ایران-شوروی" در متن قرارداد است که آن هم از نظر حقوقی چیزی را به نفع ما تغییر نمی‌دهد!

فرمول‌هایی برای تقسیم خزر

در حالت عادی بر اساس حقوق بین‌الملل دریاها سهم هر کشور از منابع دریا چیزی بین ۲۰۰ تا ۳۰۰مایل دریایی است که تقریبا می‌توان گفت که به نفع ایران و روسیه تمام می‌شود. اما در صورت بروز مناقشه سه فرمول برای تقسیم بندی دریا وجود دارد که از این قرار است:

فرمول اول تقسیم دریا بر مبنای طول خط ساحلی، به نفع قزاقستان با بیشترین طول و به ضرر ایران با کمترین طول ساحل است.

فرمول دوم تقسیم بر اساس مساحت کف دریاست که به نفع روسیه با بیشترین مساحت محصور است.

فرمول سوم تقسیم به مساوات که بهترین حالت برای ایران با سهم ۲۰درصدی خواهد بود اما بعید است به علت آنکه خطر ساحلی ایران در بین ۵ کشور کمترین است، محقق شود.

تمام بحث‌ها بر سر رژیم حقوقی دریای خزر بر سر پذیرش یکی از سه فرمول بالا در جریان است که البته ایاران با وجود اینکه طبق دو فرمول اول حدود ۸ تا ۱۳ درصد سهم خواهد داشت و به‌رغم مقاومت شدید کشورهای همسایه (به‌ویژه آذربایجان) تاکنون موفق شده تا در محدوده‌ای حوالی ۱۸درصد با استقرار دکل‌های حفاری و اکتشاف نفت اعمال حاکمیت کند.

حالا باید منتظر ماند و دید، آن تصمیمی تاریخی که نظربایف رئیس‌جمهور قزاقستان چند روز پیش از آن سخن گفته، دقیقا چه چیزی است. آیا منافع ایران روی همان ۱۸ درصد باقی مانده یا بر اساس قواعد حقوق‌بین‌الملل تغییر کرده است؟

   * پژوهشگر روابط بین‌الملل

خبرگزاری مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

فیلم کوتاه در موزه سینما، صاحب جایگاه شد

روایتی تلخ از دستمزدهای میلیاردی بازیگران سینما

آیا قهوه سرطان زاست؟

فردا آخرین مهلت انتخاب رشته رشته‌های بدون آزمون کنکور ۹۷

دومین تمرین تیم ملی امید ایران در اندونزی

وقتی پسر کوچک شجریان به جای همایون روی صحنه حاضر شد/ عکس

پنج سناریوی ترسناک درباره هوش مصنوعی

انتشار رندرهای تازه از هواوی میت ۲۰ لایت در سه رنگ

احداث دریاچه مصنوعی از حقابه دریاچه ارومیه متوقف شد

خداداد رئیس سازمان فوتبال مشکی‌پوشان می‌شود

عکس/ معاون وزارت دارایی دوره پادشاهی رضاشاه

مهران مدیری در کلاس دوم دبستان

عکس کمیاب از آرامگاه حافظ قبل از بازسازی

نام سریال جدید فریدون جیرانی تغییر کرد/ «نهنگ آبی» در پیش تولید

عکس زیرخاکی از ملانیا ترامپ

ساخت سیستم اعلام قیمت فروشگاهی فرمان‌پذیر از راه دور در کشور

آمار فروش و تماشاگران فیلم های سینمایی تا ۲۰ مرداد اعلام شد

هوش مصنوعی برای تشخیص ۵۰ بیماری چشمی به کار گرفته شد

گوگل جای شما را لو می‌دهد حتی اگر راضی نباشید!

روسای دانشگاه‌های سطح یک با وزیر خارجه دیدار کردند

سیستم جامع غربالگری هوشمند اتیسم در دانشگاه تهران ساخته شد

هزینه انجماد مغز چقدر است

توصیه رئیس اتحادیه طلا به مردم

۱۳ نوع دلار در بازار ایران/معنای انواع نام‌های دلار در بازار

۱۱ ترفند برای خنک نگه‌داشتن اتومبیل در گرمای تابستان

قرصی که با آن هر چه می‌خواهید بخورید اما چاق نشوید!

از بازار سکه چه خبر؟

یک زوج روسی ۳۰ نفر را خوردند + عکس

۲۰۶ پس از تصادف وارد خانه‌ مردم شد! + عکس

خالکوبی عجیب دست یک سارق +عکس

۱۲ باور غلط اما رایج علمی که شاید شما هم به آن ها اعتقاد دارید

ناطق‌نوری سوار چه خودرویی می‌شود؟ +عکس

علوم انسانی و اجتماعی اسلامی در ابتدای راه و در حال پیشرفت است

مسواک های جاندار! +عکس

آیا یادگیری در خواب ممکن است؟

فلاسکی که با تماس لب‌ها باز می‌شود+تصاویر

اپلیکیشنی که سکته مغزی را اعلام می‌کند

بازیگر «لیسانسه‌ها» شایعات مربوط به ازدواجش را تکذیب کرد

به شوهرم شلیک کردند، پسرم را کشتند و چهار نفر از آنها به من تجاوز کردند

مهلت ثبت نام برای نقل و انتقال دانشگاه آزاد تمدید شد

ارزانی طلا رکورد زد

مجازات قصاب گرانفروش تهرانی در ملا عام+عکس

خلیج همیشه فارس در اسناد سعودی

تصاویر باورنکردنی از بازسازی چهره مجروحان جنگ جهانی

چرا خودروسازها اصرار دارند قیمت‌ها آزاد شود؟

تصاویر دیده‌نشده شهید حججی در دوران سربازی +عکس

تصویری از رهبر انقلاب در لباس احرام

آغاز انتخاب رشته کنکور سراسری دانشگاه آزاد/۳۰مردادماه آخرین مهلت

عکس: سلفی سارا و نیکای «پایتخت»‌ با جواد عزتی

نامه ۱۳دانشگاه برای دریافت ارز دولتی امروز به دولت ارسال می شود

این دانشگاه کمترین شهریه را می‌گیرد

همسر ترامپ منتظر فرصتی برای طلاق!

ماجرای مرد جنجالی روس و ارتباط آن با دریای خزر

توصیه به احمدی‌نژاد؛برای ماندگاری برو بهشت زهرا!

جزئیات فوت جانباز ایرانی در پی دیپورت اشتباهی

علیرضا بیرانوند جانشین دروازه‌بان آرسنالی می‌شود

بارش باران و وزش باد شدید در انتظار ۶ استان

عکس: نیوشا ضیغمی و همسرش در جشن حافظ

رکورد تازه برای طولانی‌ترین هات داگ جهان! +عکس

این دانشگاه کمترین شهریه را می‌گیرد

توییتر رفع فیلتر نمی‌شود

شهریه دانشجویان دانشگاه الزهرا اعلام شد

چند نفر در کنکور ۹۷ انتخاب رشته کردند؟

تولید گوشی ارزان با همه امکانات گوشی های گرانقیمت

روزنامه جوان به چاوشی: وطن، هتل نیست!

عکس: چهره متفاوت «شبنم قلی خانی» در جشن حافظ!

مردی با دندان دماغ لیلا را کند! +عکس

۱۰ خریدار بزرگ سکه چه کسانی هستند؟

تکذیب یک شائبه درباره کنوانسیون خزر

تصویر «انگری بردز»، دزد معتاد را لو داد

عکس: بازیگران سریال «پدر» در جشن حافظ

یک شرکت لبنی، ۳۵ میلیارد تومان جریمه شد

زن جوان: مرد غریبه را به خانه آورده بودم

دو قطعه‌ی ممنوع آلبوم «چاوشی» لو رفت

پاسخ محسن هاشمی به «فرزندت کجاست؟» +عکس

۱۰ خریدار بزرگ سکه چه کسانی هستند+اسامی

هشدار به خریداران ملک در ترکیه پس از سقوط ارزش لیر

شوخی مهران مدیری هنگام گرفتن جایزه بهترین چهره تلویزیونی سال+ عکس

تصاویر کمیاب از جنگ ویتنام

کارگر‌ها دیگر فلافل هم نمی‌خورند!

مجازات قصاب گرانفروش تهرانی در ملا عام+عکس

عکس: گلزار، بی سوادترین سلبریتی ماست

یک صحنه غیرعادی در تهران! +عکس

دلار به کانال ۷ هزار تومان می‌آید

تصویری تلخ از مرگ دو فوتبالیست ایرانی در گرجستان

آدم شرم می‌کند با خانواده، خندوانه ببیند

حامدِ سریال «پدر» از مردم عذرخواهی کرد

ماشین فرمانده نیروی دریایی ارتش چیست؟+عکس

خاص ترین مازراتی موجود در کشور +عکس

توصیه رئیس اتحادیه طلا به مردم

دومین وزیر جوان در راه دولت؟ +عکس

تخلف فرزند استاندار و رئیس آموزش و پرورش در کنکور امسال

عکس:وقتی ارسطو و همسرش تیپ می‌زنند

عکس: بازیگر طنز و همسرش عزادار شدند

راه‌های از بین بردن خستگی و کسل بودن +عکس

کسی که با ساز وارد پارک می شود، خلافکار است؟

عکس: پوشش عجیب و غریب خانم بازیگر!

عکس: کوهنوردی جوان‌ترین وزیر دولت با آقازاده‌هایش

رونمایی از چهره جدید ساینا +عکس

دولت به درخواست احمدی‌نژاد «نه» گفت

عکس: ظاهر متفاوت لیلا حاتمی در اسپانیا

«هزارپا» در آستانه رکوردِ ۳۰ میلیاردی شدن

جمع‌آوری پول برای اخراج آقای خاص! +عکس

ناطق‌نوری سوار چه خودرویی می‌شود؟ +عکس

نوزادی همایون در آغوش محمدرضا شجریان +عکس

موج خواستگاری دختران از پسر‌ها در تلویزیون!

دلار ۱۵ هزار تومان می‌شود؟

عکس: «سحر قریشی» با ظاهری متفاوت‌تر از همیشه

تیپ متفاوت رهبر کره در یک کارخانه تولید ترشی! +عکس

ارزانی طلا رکورد زد