کد خبر: 24352
ف
گزارشی از سهم ایران در دریای خزر
شایعه از بستر فقدان اطلاعات واقعی استفاده می‌کند و مثل باد در فضای مجازی می‌پیچد و تاثیرات عجیب و غریبی در ذهن مردم می‌گذارد؛ یکی از آنها بحث تقسیم دریای خزر است که به آن پرداخته‌ایم:

سید سجاد طباطبایی*: همزمان با سفر رئیس جمهور و وزیر خارجه کشورمان به قزاقستان برای شرکت در اجلاس کشورهای همسایه دریای خزر، شایعات عجیبی درباره فروش دریای خزر در فضای مجازی منتشر شده است. ماجرا از این قرار است که برخی کاربران بی‌نام و نشان مدعی شدند که هدف از سفر  حجت الاسلام روحانی در اجلاس سران کشورهای حاشیه دریای خزر، امضای رژیمی حقوقی است که بدتر از ترکمانچای است و قرار است با این امضا، ایران سهم ۵۰درصدی خود از دریای خزر را نادیده بگیرند و به روسیه و دیگر کشورها بفروشند! فارغ از اشتباه بودن این ادعا، نگاهی کرده‌ایم به توافق‌هایی که پیش از این بین همسایگان دریای خزر وجود داشته است.

بر مبنای یک اعتقاد عامیانه، عده ای مدعی اند از آنجایی‌که روزگاری دریای خزر محصور بین دو کشور ایران و شوروی بوده است پس سهم ایران نیمی از این دریاست.  در نتیجه فارغ از اینکه بعدا شوروی تجزیه شده و عدد کشورهای ساحلی به ۵ رسیده است، سهم کشور ما ایران، از منابع دریای خزر باید همان ۵۰درصد مورد ادعای آنها باشد و سهم بقیه کشورهای ساحلی، بقیه ۵۰درصد ادعایی است که از شوروی سابق به ارث رسیده و بین ۴ کشور روسیه، آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان تقسیم می‌شود!

البته چنین چیزی نه مبنای حقوق بین الملل دارد و نه مبنای منطقی؛ که اگر داشت و می‌شد که یک کشور به اسناد مرزها ۵۰۰سال پیش خود استناد کند، می‌توانست مدعی منافع جغرافیایی زیادی باشد، مثلا خود ما می‌توانستیم به اسناد پادشاهی‌های قدیم همچون افشاریان استناد کنیم و نیمی از غرب اسیا را از آن خودمان بدانیم.

۳ فرضیه قابل بررسی

 اما در این میان،  یک استثنا وجود دارد و آن هم این فرض است که وضعیت بهره برداری از منابع بحر محصور، قبل از فروپاشی یا تجزیه مشخص شده باشد. این فرض قابل بررسی است.

به تاریخ که رجوع کنیم سه پیمان حقوقی اصلی بین ایران و شوروی وجود دارد که اگر در آن ها اشاره‌ای به سهم مساوی از منابع یا چنین چیزی وجود داشته باشد، ایران می‌تواند به استناد آن مدعی سهم ۵۰درصدی از منابع خزر شود.

پیمان حقوقی اول عهدنامه ترکمنچای است که به موجب آن کشور ایران حتی حق کشتیرانی آزاد با پرچم ایران در دریای خزر را هم از دست داده بود؛ چه برسد به تثبیت حق استفاده از منابع بالسویه!

پیمان حقوقی دوم "عهدنامه منعقده دوستی بین دولتین ایران و شوروی"در سال ۱۹۲۱ هست که در آن صرفا حق کشتیرانی بالسویه در دریای خزر که به موجب ترکمنچای از ما سلب شده بود مجددا بازگردانده می‌شود اما اشاره‌ای به حق انتفاع از منابع نشده و حتی خزر "آب آزاد" محسوب شده که عملا به ضرر ماست.

متن حقوقی سوم "قرارداد بازرگانی و بحرپیمایی بین ایران و شوروی" در سال ۱۹۴۰ است که در آن هم هیچ اشاره‌ای به سهم طرفین از منابع خزر نشده و تنها نکته مثبت آن استفاده از عنوان "دریای ایران-شوروی" در متن قرارداد است که آن هم از نظر حقوقی چیزی را به نفع ما تغییر نمی‌دهد!

فرمول‌هایی برای تقسیم خزر

در حالت عادی بر اساس حقوق بین‌الملل دریاها سهم هر کشور از منابع دریا چیزی بین ۲۰۰ تا ۳۰۰مایل دریایی است که تقریبا می‌توان گفت که به نفع ایران و روسیه تمام می‌شود. اما در صورت بروز مناقشه سه فرمول برای تقسیم بندی دریا وجود دارد که از این قرار است:

فرمول اول تقسیم دریا بر مبنای طول خط ساحلی، به نفع قزاقستان با بیشترین طول و به ضرر ایران با کمترین طول ساحل است.

فرمول دوم تقسیم بر اساس مساحت کف دریاست که به نفع روسیه با بیشترین مساحت محصور است.

فرمول سوم تقسیم به مساوات که بهترین حالت برای ایران با سهم ۲۰درصدی خواهد بود اما بعید است به علت آنکه خطر ساحلی ایران در بین ۵ کشور کمترین است، محقق شود.

تمام بحث‌ها بر سر رژیم حقوقی دریای خزر بر سر پذیرش یکی از سه فرمول بالا در جریان است که البته ایاران با وجود اینکه طبق دو فرمول اول حدود ۸ تا ۱۳ درصد سهم خواهد داشت و به‌رغم مقاومت شدید کشورهای همسایه (به‌ویژه آذربایجان) تاکنون موفق شده تا در محدوده‌ای حوالی ۱۸درصد با استقرار دکل‌های حفاری و اکتشاف نفت اعمال حاکمیت کند.

حالا باید منتظر ماند و دید، آن تصمیمی تاریخی که نظربایف رئیس‌جمهور قزاقستان چند روز پیش از آن سخن گفته، دقیقا چه چیزی است. آیا منافع ایران روی همان ۱۸ درصد باقی مانده یا بر اساس قواعد حقوق‌بین‌الملل تغییر کرده است؟

   * پژوهشگر روابط بین‌الملل

خبرگزاری مهر


مرتبط ها
ارسال نظر
chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.

پذیرش بدون آزمون دانشجو در مرکز علمی کاربردی جهاددانشگاهی ایلام

خرید 15000 یورو تجهیزات پژوهشی

تلاش رهبران ادیان برای مقابله با تروریسم

وظیفه «رسانه» این است که حقیقت انسان را به او بشناساند

نشست تخصصی «ایران و اصل چهار ترومن» برگزار شد

مهلت فراخوان جذب هیات علمی دانشگاه آزاد تمدید شد

از هر ۴ دانشجوی استرالیایی یک نفر قادر به تامین غذا نیست

وزیر علوم برای تاثیر معدل در کنکور به مجلس می رود

تبدیل وضعیت تعدادی از هیات علمی پیمانی مشروط دانشگاه پیام نور

انتقادهای بی‌پرده مجری ممنوع التصویر از صداوسیما

عکس: میلاد کی مرام درکنار خواهران منصوریان

واکنش مجری شبکه سه به تنبیه شدن «عادل فردوسی پور»!

بن سلمان در لباس داعش +عکس

بازیگر معروفی که آدم‌کش حرفه‌ای شد +عکس

عذرخواهی خواننده پاپ به خاطر گاف ترانه جدیدش

سریال «ممنوعه» رفع توقیف شد

برنامه نود جهت تنبیه پخش نمی‌شود!

پیشنهاد زنگنه به ترامپ

بریز و بپاش خاندان سعودی برای انگلیسی‌ها

عکس: راهپیمایی متفاوت زائر معلول عراقی

کاهش قیمت خودرو در راه است

معرفی 10 گوشی پرطرفدار هفته گذشته

صدور اجازه نامه هایی با تأیید آموزش عالی به جای مدرک

افشاگری رسانه غربی درباره سرنوشت جناره خاشقجی

عکس: حال و روز مگس باران خورده از نمایی نزدیک!

بازگشت ثبات به بازار موبایل از هفته آینده

توصیه رهبر انقلاب به مسئولین درباره شفافیت

آلودگی انگلی در مدارس ناشی از بی توجهی به بهداشت فردی است

«سمند» به ناوگان تاکسیرانی آذربایجان می پیوندد

۵۴ هزار دانشجوی دانشگاه تهران، ساکن خوابگاه هستند/ حذف اتاق‌های ۱۲ نفره از خوابگاه‌ها

لیلی گلستان: «زندگی پیش رو» پر از حس و انسانیت است

شکنجه بی‌رحمانه یک سگ توسط راننده پژو!

جایی‌ که تمام امور دست زن‌هاست +عکس

کشته شدن تراژدیک ملکه زیبایی 30 ساله! +عکس

حمله دانش‌آموز به معاون مدرسه با شیشه دلستر!

رسوایی جدید اعضای شورای شهر این بار در استان تهران!

خبر وجود عقرب در غذای دانشجویان ساختگی است

سلفی گرفتن با این زن ۴۰ میلیون تومان خرج دارد

عکس: خارج گردی خواهران بازیگر

پاکستان برای پیدا کردن مرزبانان شرط گذاشت

دستگیری یک زن مرتبط با حادثه‌ تروریستی اهواز

هشدار؛ کلاهبرداری اپراتورهای تلفن خارجی از ایرانی‌ها

باران شدیدی که بندر گناوه را «ونیز» کرد +عکس

عکس: نمازخواندن سربازان روس در سوریه

اختلاف جهانگیری و شریعتمداری + عکس

ابتلای بازیگر زن به بیماری ام‌اس +عکس

مدرسه ای که برای تماس تلفنی ازدانش آموزان پول می گیرد

ماموریت بنیاد علم و فناوری مصطفی (ص) حمایت از دانشمندان است

خلیج فارس ایران به ثبت جهانی رسید

مراسم اربعین در مسجد دانشگاه شریف برگزار می شود

چگونه امریکا آلودگی هوا را مهار کرد؟

عکس: دختر شریعتمداری ساکن آمریکاست!

تنها ۵ سال با زندگی رباتیک فاصله داریم

تلاش برای تعیین کانون‌های تولید گردوغبار در سازمان زمین‌شناسی

آغاز ثبت نام دوازدهمین دوره مسابقات دارالقرآن امام علی(ع)

معضل جامعه ما دینداری و بی‌دینی نیست، عقلانیت و اخلاق است

امشب آخرین مهلت ثبت نام در تکمیل ظرفیت کنکور غیرانتفاعی ها

حل مشکل دانشجویان پذیرش‌شده پزشکی دانشگاه آزاد طی روزهای آینده

آیا مظفرالدین شاه همجنسگرا بود؟!

عکس: تیپ جالب شهاب حسینی و بهرام رادان ۱۵ سال پیش

پست همسر جردن باروز برای حسن یزدانی

باران کوثری: به دلیل مواضع‌ام در سال ۸۸ ممنوع‌التصویر شده‌ام

ورود صندوق های مشکوک به داخل کنسولگری ریاض +عکس

عکس: شام دو نفره مجری تلویزیون با همسرش

از شنیدن این ۵ صدا در خودرو غافل نشوید

حمید گودرزی: پول باشد، فراموش شدم هم مهم نیست!

تعریف خواننده زن آذری از «پژمان بازغی» +عکس

حقوق 37 میلیونی معاون وزیر نفت تائید شد

خبر تازه از مرزبانان ربوده شده ایرانی

دانشجویان دکتری غیرپزشکی مقابل مجلس تجمع کردند

نخستین جشنواره فرهنگی دانشجویان علوم پزشکی تهران برگزار می شود

آیا «سوزوکی ویتارا» انتخابی عاقلانه است؟

واکنش قطر به ادعای باطل فاکس‌نیوز درباره ایران

آیا درب خروج پاستور منتظر جهانگیری است؟

قیمت این خانه از یک آیفون کمتر است! +عکس

تصویری زیبا از گنبد حرم حضرت سیدالشهدا(ع)

تصمیم نهایی درباره داوطلبان علوم پزشکی در اولین فرصت اعلام می‌شود/معترضان حضوری مراجعه نکنند

تاکسی امدادگر در راه است

تصویر 360 درجه زیبا از سن‌پترزبورگ

تاکسی های خودران ۲۰۲۱ به لندن می آیند

خلیج فارس ایران به ثبت جهانی رسید

مانکن های زن با لباس عاشورایی +تصاویر

کشته شدن تراژدیک ملکه زیبایی 30 ساله! +عکس

اولین تصویر از مرزبانان ربوده شده در میرجاوه

پژمان بازغی در کنار بازیگر محبوب ترکیه‌ای +عکس

مرد یک میلیون کیلومتری ایران +عکس

نسل جدید نیسان ماکسیما در ایران +عکس

عکس: دختر شریعتمداری ساکن آمریکاست!

عکس: شام دو نفره مجری تلویزیون با همسرش

عکس: بهاره رهنما با لباس های مجلسی اش!

سرنوشت دلخراش زیباترین زن روس +عکس

کنایه کیهان‌ به جهانگیری +عکس

عکس: خودکشی شراره رخام با اسلحه!

عکس جنجالی رامین رضاییان و تیم بانوان ملوان!

زن ۶۲ ساله با چاقو پوست همسرش را کند +عکس

عکس: «نیوشا ضیغمی» با دخترش «لنا»

عکس: پژمان بازغی در کنار خواننده زن مشهور آذربایجانی

تصادف اتوبوس زائران اربعین حسینی (ع) در عراق

ماجرای اختصاص وام ۱۰۰ میلیاردی به سوپراستار سینما! +عکس

انتقاد مجری زن از عزت‌الله ضرغامی +عکس

عکس: تشکر ترلان پروانه از مربی سوارکاری اش!

سلفی گرفتن با این زن ۴۰ میلیون تومان خرج دارد

وام مسکن ۳۰۰میلیون تومان می‌شود؟

عکس: تیپ جالب شهاب حسینی و بهرام رادان ۱۵ سال پیش

انتشار تصاویر جدید از ورود خاشقجی به کنسولگری

مشهد؛ مقصد گردشگری اعراب +عکس

شناسنامه شهید بهشتی +عکس

اتفاقی غیرمنتظره در برنامه زنده تلویزیون

عکس: چهره بازیگر زن به عنوان مدل آرایشی!

حمل وانت با بار! +عکس